Texts & Translation

דער גורל פֿון אונדזערע ייִדישיסטישע שולן

The Fate of Our Yiddishist Schools (Part 1)

Solomon Simon

Translation by David Forman


Solomon Simon was born near Kalinkovitch (Kalinkavichy), in Belarus, in 1895, and came to the Unit­ed States as a teenag­er to avoid mil­i­tary ser­vice. As an adult he lived in Brook­lyn, NY, where he worked full-time as a den­tist. He also pub­lished twen­ty Yid­dish books, along with numer­ous arti­cles for news­pa­pers and jour­nals, and was active in the Yid­dish sec­u­lar schools, serv­ing as direc­tor of Sholem Ale­ichem Shul Num­ber 15 and, inter­mit­tent­ly, as pres­i­dent of the Sholem Ale­ichem Folk Institute. 1 1 For more about this umbrel­la orga­ni­za­tion for the Sholem Ale­ichem Folk Schools and Simon’s role see Saul L. Good­man (Ed.) Our First Fifty Years: The Sholem Ale­ichem Folk Insti­tute. A col­lec­tion of essays pub­lished in Yid­dish and Eng­lish in 1972 by the Sholem Ale­ichem Folk Insti­tute.
He is remem­bered today pri­mar­i­ly as a children’s author. His two best-known books, Di heldn fun khelm and Shmerl nar, were trans­lat­ed into Eng­lish as The Wise Men of Helm and The Wan­der­ing Beg­gar.

Yid­dish sec­u­lar schools in Amer­i­ca began in the sec­ond decade of the twen­ti­eth cen­tu­ry and bur­geoned in the 1930s. Three ide­o­log­i­cal branch­es, all of which were either are­li­gious or antire­li­gious, emerged. The Linke” or left(ist) schools were Com­mu­nist, or Labor Zion­ist, as exem­pli­fied by the Ordn schools and the Far­band schools. The Arbeter Ring (Workmen’s Cir­cle) schools were social­ist, and the Sholem Ale­ichem Folk Schools were delib­er­ate­ly polit­i­cal­ly unaf­fil­i­at­ed. All empha­sized Yid­dish lan­guage and taught some ver­sion of Jew­ish his­to­ry and culture. 2 2 See F. P. Frei­den­re­ich, Pas­sion­ate Pio­neers (Tea­neck, NJ: Holmes & Meier, 2010), espe­cial­ly chap­ters 6, 7, and 10. Over the half cen­tu­ry in which the schools were an influ­en­tial part of Amer­i­can Jew­ish life, there were reg­u­lar schisms and espe­cial­ly lat­er, to cope with declin­ing enroll­ment, consolidations.

Der goyrl fun undzere yidishis­tishe shuln, or The Fate of Our Yid­dishist Schools, by Solomon Simon, was orig­i­nal­ly pub­lished in 1956. I [DRF] decid­ed to trans­late it after read­ing an arti­cle in the Forverts by Rukhl Schaechter. 3 3Ver darf a yidishe shul in amerike, Feb 5, 2015, by Rukhl Shaechter. Her arti­cle high­light­ed Simon’s cen­tral role in the pro­tract­ed con­tro­ver­sies over what reli­gious con­tent to teach, and how to teach it, in the Yid­dish schools. Gel­la Schweid Fish­man, who helped cre­ate Stan­ford University’s archive on the sec­u­lar Yid­dish schools move­ment, sec­ond­ed the impor­tance of Simon’s per­spec­tive, refer­ring to Ley­bush Lehrer as the head of the Sholem Ale­ichem Schools and to Simon as the heart. 4 4 Per­son­al com­mu­ni­ca­tion, Octo­ber, 2015. This lit­tle-known pam­phlet con­tains the fullest expres­sion of his thoughts on the subject. 

These essays con­tain an insider’s view of the cri­sis in the Yid­dish schools fol­low­ing World War II. The author’s con­cerns as an edu­ca­tor are on full dis­play, along with his intel­lect, his sharp sense of humor, and his deep devo­tion to, and exas­per­a­tion with, the sec­u­lar Yid­dishist edu­ca­tion move­ment. The pam­phlet is part lament and part call to action. 

Argu­ments con­cern­ing how to address the decline in the Yid­dish schools took place in an atmos­phere of upheaval. The Holo­caust, the found­ing of the State of Israel, assim­i­la­tion, the move­ment to the sub­urbs and the crys­tal­liza­tion of Jew­ish com­mu­ni­ty around the syn­a­gogue all had pro­found impacts on Yid­dish edu­ca­tion in America. 

Simon’s cen­tral argu­ment is, first, that a counter-assim­i­la­tion­ist bat­tle must be fought full on. The­o­ret­i­cal aims, day-to-day com­mu­ni­ty life, and ped­a­gogy must all unite in direct­ed effort. In say­ing the shules should become bote-midroshim, Simon hoped for an inte­gra­tion of the spir­i­tu­al, eth­i­cal, cul­tur­al and edu­ca­tion­al life of the com­mu­ni­ty. His sec­ond argu­ment is that Jew­ish edu­ca­tion with­out knowl­edge of reli­gion is an oxy­moron. Jew­ish lit­er­a­ture, for exam­ple, is not com­pre­hen­si­ble with­out under­stand­ing tra­di­tion­al Jew­ish reli­gious life. Though it was anath­e­ma to the sec­u­lar­ists of his day, he believed this knowl­edge could best be com­mu­ni­cat­ed not abstract­ly, but through practice. 

The Fate of Our Yid­dishist Schools begins with a dis­cus­sion of an ear­li­er con­tro­ver­sy over teach­ing the khumesh (Five Books of Moses) in the sec­u­lar schools. Simon goes on to describe the process of prepar­ing an abridged Khumesh far kinder. He then con­trasts the hos­tile reviews by crit­ics with its warm recep­tion from teach­ers and its man­i­fest util­i­ty in the Yid­dish schools. His point is that these hard-won gains have now been erased, because the chil­dren are no longer able to read it. He then turns to his pri­ma­ry sub­ject.

Click here to down­load a PDF of this text and its translation

דער איצטיקער מצבֿ פֿון די שולן

צו קריגן אַן אמת בילד פֿון דעם מצבֿ פֿון די ייִדישע שולן דאַרף מען ניט פֿאַרגלײַכן די צאָל קינדער, װאָס גײען איצט אין די ייִדישע שולן מיט דער צאָל קינדער װאָס זײַנען געגאַנגען אין די שולן צען, פֿופֿצן אָדער אַפֿילו צװאַנציק יאָר צוריק. די צאָל קינדער איז אפֿשר איצט ניט קלענער װי מיט אַ פּאָר צענדליק יאָר צוריק. און אױב מען זאָל עטװאָס אַ דרײ טאָן די ציפֿערן, װי סטאַטיסטיקער קענען, װעט אױסקומען, אַז הײַנט באַזוכט אַ גרעסערע צאָל קינדער די ייִדישע שולן װי װען עס איז. פֿאַרשטײט זיך, אַז דער סטאַטיסטיקער װעט ניט דערמאָנען קײן זונטאָגשולן אָדער די שולן, װאָס געפֿינען זיך אין די פּאָבליק־סקולס־בנינים.

דער אמתער מצבֿ פֿון די שולן שפּיגלט זיך אָפּ אין דער צאָל גראַדואַנטן סײַ פֿון די פֿאָלקשולן און סײַ פֿון די מיטלשולן.

לעצטן פֿרילינג האָבן גראַדויִרט פֿון אַלע דרײַ טיפּן שולן: שלום־עליכם־פֿאָלקשולן, פּרץ־שולן (אַרבעטער־רינג) און פֿאָלקשולן פֿון נאַציאָנאַלן אַרבעטער־פֿאַרבאַנד, אַ סך־הכּל ניט מער װי אַרום 160 קינדער. אפֿשר מיט צען קינדער מער אָדער װײניקער. אָבער דאָס איז אַלץ ניט די אמתע צאָל. אַ גרױסע צאָל גראַדואַנטן זײַנען ניט געװען ראָוי צו גראַדויִרן. מע קאָן ערלעך אַראָפּנעמען אַ דריטל קינדער און נאָך מער, װאָס לױט זײערע ידיעות האָבן זײ ניט געטאָרט גראַדויִרן. מע האָט זײ גראַדויִרט װײַל זײ זײַנען שױן צו אַלט צו באַזוכן אַ פֿאָלקשול, װײַל זײ זײַנען געװאָרן בר־מיצװה, װײַל מען האָט זײ מער ניט געקאָנט אײַנהאַלטן אין שול, אָדער װײַל זײ האָבן שױן באַזוכט פֿיר יאָר די שול.

די צאָל קינדער אין אַלע דרײַ מיטלשולן גיט נאָך אַ בעסער בילד פֿון דער צאָל און קװאַליטעט פֿון אונדזערע גראַדואַנטן. אין אַלע דרײַ מיטלשולן געפֿינען זיך ניט מער פֿון אַ הונדערט און פֿופֿציק אָדער אַ הונדערט און זעכציק קינדער. אפֿשר נאָך װײניקער. די אַרבעטער־רינג־מיטלשול האָט אַרום אַכציק־נײַנציק קינדער, אין די מיטלשולן פֿון שלום־עליכם־פֿאָלק־אינסטיטוט און נאַציאָנאַלן אַרבעטער־פֿאַרבאַנד צו דרײַסיק אָדער פֿינף און דרײַסיק קינדער.

מע דאַרף געדענקען, אַז ביז מיט אַ צען יאָר צוריק האָט די אַרבעטער־רינג־מיטלשול געהאַט קרובֿ דרײַ הונדערט קינדער, די שלום־עליכם־מיטלשול קרובֿ צװײ הונדערט קינדער און די מיטלשול פֿון נאַציאָנאַלן אַרבעטער־פֿאַרבאַנד קרובֿ הונדערט קינדער.

דאָס רובֿ קינדער, װאָס באַזוכן איצט די װעלטלעכע ייִדישע שולן קומען פֿון הײמען, װוּ מע רעדט ניט קײן ייִדיש. די עלטערן, װאָס שיקן די קינדער אין אונדזערע שולן, האָבן ניט קײן באַציִונג צו ייִדיש װי דאָס לשון, װאָס פֿאַרהױלט אין זיך די פֿאָלקסקולטור (כ׳װײס װעגן דער אַנקעטע, װאָס דער אַרבעטער־רינג און דער שלום־עליכם־פֿאָלק־אינסטיטוט האָבן דורכגעפֿירט. ס׳איז אַ פֿאַרפּלאָנטערטער ענין און די שלוסן, װאָס די לערערס האָבן געמאַכט פֿון די ענטפֿערט זײַנען ניט קײן באַרעכטיקטע). אָט דער נײַער קאָנטינגענט עלטערן שיקן ניט די קינדער אין אַ ייִדישער פֿאָלקשול, װאָס שטעלט דעם טראָפּ אױף פֿאָלקסקולטור, װאָס פֿאָדערט אַ געװיסע מאָס פֿון סעפּאַראַטיזם פֿון דער אַלגעמײנער אַמעריקאַנער קולטור. זײ שיקן די קינדער אין אַ „היברו“, צו קריגן אַ לעק „דזשודאַיִזם“, ייִדישקײט. אױף די פּלאַקאַטן פֿון די װעלטלעכע שולן װערן אױסגערעכנט די לימודים פֿון די פֿאָלקשולן: ייִדיש, ייִדישע געשיכטע, „בײַבל“, בר־מיצװה, געזאַנג, ייִדישע ידיעות אאַז"װ. די עלטערן טײַטשן אױס דאָס פּראָגראַם לױט זײער נײגונג און פֿאַרלאַנג.

דאָס רובֿ קינדער, כּמעט אַלע, קומען ניט פֿון קײן ייִדיש־רײדנדיקע הײמען. אמת, דער קלאַנג פֿון ייִדיש־לשון איז זײ ניט אַזױ פֿרעמד װי, למשל, העברעיִש, אָבער דאָך קענען זײ ניט קײן ייִדיש. אין די ערשטע קלאַסן איז דאָס אָפֿיציעלע לשון ענגליש. אין די עלטערע קלאַסן איז ענגליש אױך אַ תּושבֿ. מע מוז אַװעקגעבן אַ סך צײַט און מי אױסצולערנען די קינדער פֿאַרשטײן ייִדיש, זײ אױסלערנען לײענען ייִדיש. אַפֿילו אין די פֿינפֿטאָגיקע שולן לערנט מען מיט תּלמידים ניט מער װי פֿינף שעה אַ װאָך, װאָס מײנט באמת נאָר פֿיר שעה. װי אַזױ קאָן זיך אַ קינד אױסלערנען אין אַזאַ קורצער צײַט רײדן און לײענען פֿרײַ ייִדיש און עס זאָל נאָך בלײַבן צײַט אױף עיקר־לימודים?

איך רײד דאָ װעגן פֿינפֿטאָגיקע שולן. די דרײַטאָגיקע, די שולן װאָס זײַנען אין די פּאָבליק־סקולס, זײַנען אַן ענין פֿאַר זיך און איך װעל רײדן װעגן זײ באַריכות שפּעטער.

קינדער װאָס קענען ניט קײן ייִדיש און קומען פֿון הײמען װוּ מען רעדט ניט קײן ייִדיש, האַלטן זעלטן אױס די פֿינף יאָר פֿון פֿאָלקשול. זײ דאַרפֿן עס ניט. זײ זײַנען דאָך ניט געקומען כּדי קריגן אַ דערציִונג פֿון אַ פֿאָלקסקולטור. זײ זײַנען געקומען בעיקר אין די פֿאָלקשולן צו קריגן אַ לעק פֿון קאָנפֿאָרמיסטישער ייִדישקײט. ניט די עלטערן פֿון די קינדער און ניט די תּלמידים זײַנען פֿאַראינטערעסירט צו גראַדויִרן. דערפֿאַר איז די צאָל גראַדואַנטן אַזױ קלײן. גראַדואַנטן זײַנען אַן אױסנאַם. די גראַדויִרטע, װאָס באַזוכן אַ מיטלשול זײַנען אַן אױסנאַם פֿון אַן אױסנאַם. די װאָס האַלטן אױס די פֿולע פֿיר יאָר פֿון מיטלשול זײַנען אַ זעלטנהײט – אַ יוצא־מן־הכּלל.

The Current Condition of the Schools

A true picture of the condition of the Yiddish schools does not come from comparing the number of children who go to Yiddish schools today with the number of children who went to Yiddish schools ten, fifteen, or even twenty years ago. The number of children now may not be less than it was a couple of decades ago. And if the figures are looked at from a different angle, as statisticians do, it might turn out that a greater number of children attend the Yiddish schools than there were before. Of course, the statistician would not mention that these include Sunday schools or schools found in public school buildings. The true condition of the schools is reflected in the number of graduates, whether from the folk schools or from the high schools.

Last spring a total of only about 160 children graduated from all three types of schools: Sholem Aleichem Folk Schools, Peretz Schools (Arbeter Ring), and folk schools from the Natsyonaler Arbeter Farband, give or take ten children. But even that is not the true number. A large number of graduates were not qualified to graduate. One could honestly deduct more than a third, who according to their level of knowledge, should not have been permitted to graduate. They were graduated nevertheless, because they were too old to continue in a folk school, because they became Bar Mitzvah, because they would not stay in school any longer, or because they had already attended school for four years.

The number of children in all three high schools gives a still better picture of the number and quality of our graduates. In all three high schools there are no more than one hundred and fifty or one hundred and sixty children. Maybe even fewer. The Arbeter Ring high school has roughly eighty or ninety children, and the high schools of the Sholem Aleichem Folk Institute and Natsyonaler Arbeter Farband each have up to thirty or thirty five children who graduate. One must remember that until a decade ago, the Arbeter Ring high school had about three hundred children, the Sholem Aleichem high school about two hundred children and the high school of the Natsyonaler Arbeter Farband about one hundred children.

Most of the children who now attend the secular Yiddish schools come from homes where Yiddish is not spoken. The parents who send their children to our schools do not have any connection to Yiddish as a language which contains in itself a living culture of the people (I am aware that the Arbeter Ring and the Sholem Aleichem Folk Institute sent out a survey. It’s a tangled matter, and the teachers have drawn a different conclusion from the answers, but they are not correct).

Many of today’s parents do not send their children to a Yiddish folk school that places emphasis on a national culture, that promotes a certain degree of separatism from the general American culture. They send their children to a “Hebrew school,” to get a taste of “Judaism” (yidishkayt). The publications for the secular schools list the program of the folk schools: Yiddish, Jewish History, “Bible,” Bar-Mitzvah, Music, Jewish Knowledge, etc., etc. The parents interpret the program according to their inclinations and their desires.

The majority of children, practically all, do not come from Yiddish-speaking homes. True, the sound of Yiddish speech is more familiar than, for example, Hebrew, but nevertheless they don’t know any Yiddish. In the first classes, the official language is English, and in the older classes, English is also in residence. A lot of time and effort must be spent teaching the children to understand Yiddish and to read Yiddish. Even in a five-day school, students are taught no more than five hours a week, which really means only four hours. How can a child learn to speak and read fluent Yiddish in such a short time, and then have enough time left for the main lessons? I am speaking here about the five-day schools. The three-day schools, the schools that are in the public schools, are their own subject, and I will talk about them later, at length.

Children who do not know Yiddish and who come from homes where Yiddish is not spoken seldom last through the fifth year of folk school. They do not need it. After all, they are not coming in order to get an education in a folk culture. They have come to the folk school primarily to get a taste of conformist Judaism. Neither the parents nor the children are especially interested in graduation. That’s why the number of graduates is so small. Graduates are the exception. The graduates who attend a high school are an exception to the exception. Those who endure through all four years of high school come once in a blue moon.

פֿאַרשטײט זיך, אַז פֿאַר אַזאַ קאָנטינגענט קינדער, אַפֿילו אין די העכערע קלאַסן, איז דער חומש פֿאַר קינדער אין ייִדיש צו שװער. ס׳איז אױך צו שװער פֿאַר זײ די קינדער־זשורנאַלן װאָס דערשײַנען איצט. ס׳איז געװען אַ צײַט, װען אַ צאָל קינדער האָבן געלײענט דעם קינדער־זשורנאַל, גענומען אים אַהײם צו לײענען. דערנאָך איז געװאָרן, אַז מע האָט דעם קינדער־זשורנאַל פֿאָרגעלײענט פֿאַר זײ. איצט קאָן מען פֿאַר זײ שױן אױך ניט פֿאָרלײענען. די קינדער פֿאַרשטײען ניט קײן ייִדיש. גאָר װײניק קאָפּיעס פֿון קינדער־זשורנאַל װערן פֿאַרשפּרײט אין די שלום־עליכם־שולן. אױך װײניק קאָפּיעס „קינדער־צײַטונג“, אַרױסגעגעבן פֿון אַרבעטער־רינג װערן פֿאַרשפּרײט. איך מײן ניט גלאַט אַרײַנגעשיקט אין די שולן פֿון צענטראַלן אָפֿיס, נאָר טאַקע גענוצט פֿון די לערערס און געלײענט פֿון די קינדער. די זשורנאַלן פֿאַר קינדער װערן געשיקט אין היפּשע צאָלן קײן מעקסיקע, קײן קאַנאַדע, קײן אַרגענטינע, איבער גאָר דער װעלט, צו יחידים דערװאַקסענע ייִדן, אָבער גאָר װײניק, טאַקע גאָר װײניק אין די צענדלינגער בלױז, אַפֿילו ניט אין די הונדערטער קאָפּיעס, װערן זײ פֿאַרשפּרײט צװישן די קינדער אין די פֿאָלקשולן.

אַ מאָל פֿלעגט זיך נאָך פֿאַרקױפֿן אַ בוך געשריבן פֿאַר קינדער. הײַנט גאָרנישט. דער אַרבעטער־רינג האָט אַפֿילו אױפֿגעהערט אַרױסצוגעבן די מאָגערע, דינע לײענביכלעך. דער פֿאַרלאַג „מתּנות“ האָט ניט אַרױסגעגעבן קײן קינדערבוך שױן יאָרן. די װאָס ער האָט געדרוקט פֿריִער ליגן און שימלען.

ס׳איז כּדאַי פֿאַרן עולם אױפֿצוקלערן דעם ענין בר־מיצװה אין די ייִדישע װעלטלעכע שולן. ס׳איז געװען אַ צײַט, װען די ייִדישע װעלטלעכע שולן האָבן ניט געהאַלטן פֿון בר־מיצװה, ס׳איז דאָך קלעריקאַליזם. אָבער דער דרוק פֿון די עלטערן איז געװאָרן אַזױ גרױס, אַז די שולן זײַנען געװען געצװוּנגען אײַנצופֿירן דעם צערעמאָניאַל. אין די שלום־עליכם־שולן איז אָנגעגאַנגען אַ גרױסער געראַנגל. סוף־כּל־סוף האָט מען אָנגענומען אַ רעזאָלוציע אײַנצופֿירן אַ מאָדערנע בר־מיצװה. מע האָט באַשטימט אַ קאָמיסיע אײַנצושטעלן אַ צערעמאָניאַל און אַ נוסח. ס׳האָט זיך אױסגעלאָזן אַז קײן נײַעם צערעמאָניאַל האָט מען ניט אײַנגעפֿירט. די סיבות װעלן װערן קלאָר שפּעטער. מען האָט אײַנגעפֿירט אַ „נאַסטאָיאַשטשע“ בר־מיצװה. אָבער די לערערס האָבן קײן חשק ניט געהאַט אָנהײבן צו לערנען מיט די קינדער די ברכות און די הפֿטורה. אַ סך לערערס, איבער הױפּט די פֿרױען לערערינס האָבן פּשוט ניט געקאָנט דעם לימוד, האָט מען אַרײַנגענומען אין די אַרבעטער־רינג־שולן און אין די שלום־עליכם־שולן מלמדים ספּעציעל פֿאַר דעם לימוד. דער מלמד לערנט אױס דעם ייִנגל די ברכות, די הפֿטורה און לײגן תּפֿילין. געװײנלעך דעם „ספּיטש“, די רעדע, לערנט עס דעם ייִנגל דער פֿאָלקשול־לערער. די בר־מיצװה האָט געהאָלפֿן די שולן. עס האָט זיך פֿאַרגרעסערט די צאָל ייִנגלעך. ביז מען האָט אײַנגעפֿירט בר־מיצװה איז געװען אַ סכּנה אַז די פֿאָלקשולן זאָלן װערן מײדלעכשולן.

דוכט זיך גוט: אָבער עס האָט זיך אַנטװיקלט אַ קאָמיש־טראַגישע סיטואַציע.

ראשית װי נאָר אַ ייִנגל װערט בר־מיצװה פֿאַרלאָזט ער די שול. ער איז שױן פֿאַרטיק מיט זײַנע לימודים. מיר זײַנען באַקאַנט פֿאַלן, װאָס ייִנגלעך האָבן אױפֿגעהערט צו גײן אין שול אַ חודש פֿאַר דער גראַדויִרונג. ער איז דאָך געװאָרן בר־מיצװה. אױב אַ ייִנגל װערט בר־מיצװה פֿון אָנהײב לערניאָר קאָנט איר אים ניט אײַנהאַלטן אין שול מיט קײטן. שנית איז געװאָרן אַ געזעלשאַפֿטלעכער פּלאָנטער. אַ סך בתּי־מדרשים און צענטערס האָבן זיך אָפּגעזאָגט צוצולאָזן די בר־מיצװה־בחורים פֿון די װעלטלעכע שולן עולה־לתּורה זײַן. די טענות פֿון די ראַבײַס און רבנים זײַנען:

– איר, װעלטלעכע ייִדן, האַלט ניט פֿון דאַװנען, פֿון מנינים, פֿון קריאת־התּורה, פֿון שבת און יום־טובֿ. מײנט עס, אַז מיר דאַרפֿן אײַך באַזאָרגן מיט אַ רעליגיעזן צערעמאָניאַל, װאָס איז בײַ אײַך טריף. מיר אין אונדזערע תּלמוד־תּורות און נאָכמיטאָגדיקע העברעיִשע שולן האָבן אַ באַשטימטע פּראָגראַם, װאָס אײַערער אַ ייִנגל קאָן ניט נאָכקומען. אַ ייִנגל פֿון אַן אַנדער תּלמוד־תּורה זײַנען מיר מחויבֿ צו דערלױבן מאַכן בר־מיצװה בײַ אונדז אין שול. זײ זײַנען אַ טײל פֿון ייִדישע קהילות. אָבער איר האָט ניט אַפֿילו קײן אײן שול װאָס מאַכט אַ מנין, פֿאַר װאָס זײַנען מיר מחויבֿ אײַך צושטעלן אײַערע רעליגיעזע הצטרכותן?

דער בר־מיצװה־פּלאָנטער איז ניט דער אײנציקער אין די ייִדיש־װעלטלעכע שולן. װען די שולן זײַנען געװען אידעאָלאָגיש קלאָר װעלטלעך איז ניט געװען קײן קאָנפֿליקט צװישן דער שול און דער הנהגה אין הױז; צװישן די לימודים און דער הײם. אָבער איצט, װען די שולן האָבן אָנגעהױבן אַרײַננעמען רעליגיעזע עלעמענטן, האָט זיך אַנטװיקלט אַ היפּשע סתּירה צװישן דער שול און דער הײם, צװישן די לערערס און די תּלמידים. װען מע לערנט חומש, װילן די קינדער ניט זיצן אָן היטלען. אַװדאי און אַװדאי מוז מען לערנען די בר־מיצװה־לימודים אין היטלען. גאָר אָפֿט װען אַ יונגער פֿאָטער קומט צו זען דעם לערער צו אַ פֿאַרװאַלטונג־זיצונג טוט ער ניט אױס דאָס היטל. נאָך מער, װאָס מײנט פּראַװען מיט קינדער אַן עונג־שבת און ניט האַלטן פֿון שבת? נאָך ערגער איז – צו אַן עונג־שבת מאַכן די קינדער קידוש. פֿאַר די עלטערן איז פּריקרע צוצוזען װי אַ קינד מאַכט קידוש אָן אַ היטל אָדער דער לערער שטײט אָן אַ היטל. הײַנט, אין די שולן װוּ מען לערנט תּפֿילות? טוט אָן דער לערער דאָס היטל און טוט עס אױס. אַן אמתע קאָמעדיע.

עס איז דאָ גאָר װײניק קולטור־טעטיקײט אַרום די שולן. אַ נײַ בוך איז שױן מער ניט קײן געשעעניש בײַ די פֿאַרװאַלטונגען. ייִדיש איז איצט אַ נחות־דרגא. קלײניקײטן: מען הערט שױן מער ניט קײן „גוטן אָװנט“, „אַ גוטע נאַכט“, נאָר „שלום“. מען זאָגט שױן „עונג שאַבאַט“, „שאַבאַט שאַלאָם“. ניטאָ מער קײן העברעיִש אָדער לשון־קודש, נאָר איװריט. און איװריט לערנט מען אין הײַסקול, ייִדיש ניט. ייִדיש האָט אַפֿילו בײַ די ייִדישיסטן איצט פֿאַרנומען דעם צװײטן אָרט.

אַ מאָל זײַנען געװען אָפֿטע לעקציעס, רעפֿעראַטן, קערמעשלעך אין די שולן. מחמת סיבות װאָס מיר װעלן דערקלערן װײַטער, האָט זיך די דאָזיקע טעטיקײט כּמעט װי אָפּגעשטעלט. מען האָט געלײגט גרױסע האָפֿענונגען אױף אַ ספּעציעלער קולטור־אַרבעט, װאָס װעט זײַן פֿאַרבונדן מיט אַן עונג־שבת אָדער יום־טובֿ. אָבער עס איז ניטאָ קײן אײן ייִדיש־װעלטלעכע שול אין גאַנץ ניו־יאָרק װאָס האָט אַלע װאָך אַן עונג־שבת. די סיבה איז אַ פּשוטע – מען האַלט דאָך ניט פֿון שבת. איז דער עונג־שבת אַן אונטערנעמונג. װי פֿיל אונטערנעמונגען קאָן מען האָבן דורכן װינטער? איבער הױפּט װען עס איז ניט קײן שבת־ אָדער יום־טובֿ־פֿײַערונג, װאָס מען פֿירט דורך אַלײן, נאָר שטענדיק װיל מען אַ קראַפֿט, אַן אונטערהאַלטער.

אָבער װאָס האָט פּאַסירט מיט די אַלטע טוערס, איבערגעגעבענע ייִדישיסטן, גלותיסטן, פֿאָלקיסטן, סאָציאַליסטן, סעקולאַריסטן, גלות־נאַציאָנאַליסטן און די אַלע װאָס האַלטן פֿון דאָיִקײט? די יורשים פֿון מיזרח־אײראָפּעיִשער װעלטלעכער ייִדישקײט? אָבער אײדער מיר באַטראַכטן דעם דאָזיקן ענין װעלן מיר זיך אָפּשטעלן אױף דער װיכטיקײט פֿון ייִדישיסטישן שולװעזן.

You understand, that even for this small contingent of the children, even in the higher classes, the Khumesh far kinder is too difficult. The Kinder zhurnal as it is published now is also too difficult for them. There was a time when a number of children would borrow the Kinder zhurnal and take it home to read. After that it got so that children had the Kinder zhurnal read to them. Now, you can’t even read it to them. The children don’t understand any Yiddish. Very few copies of the Kinder zhurnal are circulated in the Sholem Aleichem Schools, and also few copies of the Kinder tsaytung, published by the Arbeter Ring, are circulated. I don’t mean just sent into the schools from the central office, but actually used by the teachers and read by the children. The journals for children are shipped in fair quantity to Mexico, to Canada, to Argentina, and to individual adults across the world. But very few, really very few, only in the tens, not even hundreds, of copies are circulated among the children in the folk schools.

There was a time when books written for children used to sell. These days, nothing. The Arbeter Ring has even stopped publishing its thin little easy reader booklets. The Farlag Matones has not published any children’s books in years. Those that it printed earlier lie around and grow mold.

For the public, it would be worthwhile to clarify the matter of the Bar Mitzvah in the secular Yiddish schools. At one time the Yiddish secular schools were not in favor of Bar Mitzvah, because it was a form of clericalism. But the pressure from the parents was so great that the schools were forced to introduce the ceremony. A large debate went on in the Sholem Aleichem Schools. In the end, a resolution was passed to institute a modern Bar Mitzvah. A commission was designated to establish a ceremony and a ritual. As it turned out, no new ceremony was instituted. The reasons will become clear later. A “bona fide” Bar Mitzvah was instituted. But the teachers had no enthusiasm for teaching the children the blessings and haftorah. A lot of teachers, particularly the women teachers, simply did not know the material, and tutors were brought into the Arbeter Ring and Sholem Aleichem schools especially for these lessons. The tutor teaches the boy the blessings and the haftorah and how to lay tefillin. Usually the Folkshul teacher teaches the boy his speech. The Bar-Mitzvah has helped the schools. It increased the number of boys. Before the Bar Mitvahs were instituted, there was a danger that the folk schools would become girls schools.

It seems good: But a tragicomic situation has unfolded.

First, as soon as a boy becomes Bar Mitzvah he leaves the school. He is all done with his studies. I know of cases where boys have stopped going to school a month before the graduation. After all, he has become Bar Mitzvah. If a boy becomes Bar Mitzvah at the beginning of a school year you cannot keep him in school with chains. Second, an inter-institutional tussle has emerged. A lot of synagogues and centers have refused to allow boys from the secular schools to be called up to the Torah. The argument from the Rabbis is:

“You, secular Jews, are not proponents of praying, of minyans, of public reading of the Torah, of Shabbos and of the festivals. That is, that we have to provide you with a religious ceremony that, to you, is treyf. We have a specific program in our Talmud Torahs and afternoon Hebrew schools, which your children could not satisfy. We are obliged to permit a boy from another Talmud Torah to become Bar-Mitzvah with us in our shul. They are a part of the Jewish community. But you do not even have one synagogue that conducts a minyan. Why are we obliged to supply your religious necessities?”

The Bar-Mitzvah tussle is not the only one in the secular Yiddish schools. When the schools were clearly secular in their ideology there was no conflict between the school and the customs of the house, between the lessons and the home. But now that the schools have begun incorporating religious elements, a fair contradiction has emerged between the school and the home, between the teachers and the students. When studying khumesh, the children do not want to sit without their heads covered. Of course, the Bar Mitzvah lessons absolutely must be learned wearing yarmulkes. Very often when a young father comes to see the teacher in a parent-teacher conference, he does not take off his yarmulke. Moreover, what does it mean to conduct an oyneg shabes with the children, and not be a proponent of Shabbos? And still worse— the children will make kiddush at the oyneg shabes. For the parents, it is awkward to see a child making kiddush without covering his head, or the teacher standing there bareheaded. Moreover, in the schools where they learn prayers? The teacher covers his head, and then uncovers it again. A true comedy.

There are very few cultural activities connected to the schools. For the directors, a new book is no longer an event. Yiddish is now low status. Little things: You don’t hear “Gut ovnt” any more, or “A gute nakht,” but only, “Shalom.” One says, “Oneg shabat”, or “Shabat shalom.” No more loshn koydesh, but only “Ivrit.” Ivrit is taught in high school, but Yiddish is not. Even among Yiddishists, Yiddish has now taken second place.

Once there were frequent lectures, discussions, and celebrations in the schools. Due to reasons we will discuss further, these activities have all but stopped. Great hopes were placed on the special cultural work that would be associated with an oyneg shabes or yontif. But there is not a single secular Yiddish school in all of New York that holds an oyneg shabes every week. The reason is simple— they’re not in favor of observing the Sabbath. An oyneg shabes is an undertaking. How many events can you undertake through the winter? All the more so if a Shabbos or holiday celebration is not enough in itself, and people constantly want a talent, or an entertainer.

But what has happened to the old active participants, committed Yiddishists, diasporists, folk-nationalists, socialists, secularists, diaspora nationalists, and all who were in favor of doikayt? 5 5 “Here-ness”, or “Being Jewish where you are”. The inheritors of East European secular Yiddishkeit? But before we examine this issue, we will pause to consider the importance of the Yiddishist school movement.

די װיכטיקײט פֿון די װעלטלעכע שולן

די ירידה פֿון אונדזערע שולן איז געקומען ניט נאָר דערפֿון װאָס די נײַע עלטערנשאַפֿט נײטיקט זיך ניט מער אין ייִדיש און װיל אַ קאָנפֿאָרמיסטישע דערציִונג, נאָר אױך מחמת דעם װאָס די טוערס און פֿאַרװאַלטערס פֿון די שולן זײַנען עלטער געװאָרן און זיך געביטן, געװאָרן „פֿרומערע ייִדן“ װי אַ מאָל. פֿרומערע ייִדן אפֿשר, אָבער ניט מער אַזױ שעפֿעריש װי אין די יונגע יאָרן.

מיט צװאַנציק יאָר צוריק אָדער אַפֿילו מיט פֿופֿצן יאָר צוריק איז די פֿאַרװאַלטונג פֿון די שולן באַשטאַנען פֿון ייִדישע פֿאָלקסמענטשן, װאָס האָבן ניט באַלאַנגט צו קײן בית־מדרש, ניט געװען פֿאַרבונדן מיטן ייִדישן רעליגיעזן לעבן און מיט דער ציוניסטישער באַװעגונג. געװײנטלעך זײַנען די דאָזיקע ייִדן געװען סאָציאַליסטן, װאָס האָבן זײער בילדונג געקראָגן אױף דער אַרבעטער־בירזשע, אין די יוניאָנס, אין דעם ייִדישן טעאַטער, אין די ייִדישער קאָנצערט־ און לעקציע־זאַלן, בכלל אין דער ראַדיקאַלער אַנטירעליגיעזער אָדער אַרעליגיעזער באַװעגונג. די ייִדישע פּרעסע איז געװען זײער הױפּט גײַסטיקע שפּײַז און די בעסערע פֿון זײ זײַנען געװען לײענער פֿון דעם ייִדישן בוך. דער ייִדישער שרײַבער איז געװען זײער רבי, אױטאָריטעט און פֿירער.

דער דאָזיקער עלעמענט האָט ניט געהאַט קײן אַנדער ייִדישע טעטיקײט אױסער דער שול־פֿאַרװאַלטונג. אױף די צדקה־קאַמפּײנען האָט ער געקוקט קרום, אין די זאַמלונגען פֿון נאַציאָנאַל־פֿאָנד האָט ער ניט קײן אָנטײל גענומען. אין אַ סינאַגאָגע האָט ער ניט אַרײַנגעשמעקט. זײַן הײם איז געװען אין גאַנצן אױסגעלײדיקט פֿון ריטואַל און צערעמאָניאַל. זײַן ייִדישקײט איז באַשטאַנען פֿון רײדן ייִדיש, פֿון לײענען ייִדיש, און פֿון דעם קהלשן לעבן אין שול. אַ קאָנצערט, אַ מלװה־מלכּה, די פֿײַערונג פֿון דערשײַנען פֿון אַ ייִדיש בוך, גײן אין ייִדישן טעאַטער און „קעמפֿן“ פֿאַר ייִדיש און פֿאַר ייִדישן באַװוּסטזײַן – אַ נעפּלדיקער באַגריף, װאָס האָט געמײנט אי גאָרניט, אי עס האָט געקענט כּולל זײַן אַלץ.

אָט דער דאָזיקער ייִד האָט זיך גענײטיקט בלױז אין אַ צוגאָבשול װוּ ער זאָל קאָנען דורכפֿירן צופֿעליקע פֿײַערונגען און װוּ דאָס קינד זאָל קריגן אַן אַבסטראַקט עטישע און סאָציאַליסטישע ייִדישע דערציִונג. דער דאָזיקער ייִד האָט ניט געהאַלטן פֿון אינסטיטוציאָנעלער ייִדישקײט. אַ צוגאָבשול פֿאַר אים איז געװען װי אָנגעמאָסטן.

דער אמתער מאָטיװ, טרײַבקראַפֿט אַרום די ייִדיש־װעלטלעכע שולן איז טאַקע געװען די אוראַלטע איבערצײַגונג, דאָס טיף ייִדישע באַװוּסטזײַן, אַז ייִדן זײַנען אַנדערש פֿון גױים. דאָס ייִדישע פֿאָלק איז אַן אײגנאַרטיק פֿאָלק צװישן די פֿעלקער פֿון דער װעלט און ייִדישקײט איז אַ גלױבן אין אַ גאָט־אידײע, װאָס איז מחייבֿ ייִדן צו לעבן אַ באַזונדער אײגנאַרטיק לעבן.

געװיסע טעאָרעטיקער פֿון ייִדישיזם האָבן אין תּוך אָנגענומען אָט דעם דאָזיקן אַתּה־בחרתּנו־געדאַנק און אים מאָטיװירט מיט נאַציאָנאַליזם, אָבער אַ נאַציאָנאַליזם ניט צוגעבונדן צו קײן לאַנד. די דאָזיקע טעאָרעטיקער האָבן אַפֿילו אַגיטירט פֿאַר אַ פֿול זעלבשטענדיקן שולװעזן דאָ אין אַמעריקע. די סעקולאַרע טוערס אַרום די שולן זײַנען ניט געװען אַזעלכע עקסטרעמיסטן.

דאָס אױפֿקומען פֿון סעקולאַרן סעקטאָר אין ייִדישן לעבן איז אין זײַן צײַט געװען אַ נױטװענדיקײט און איז געװען אַן אַבסאָלוט פּאָזיטיװע דערשײַנונג. די ייִדן, װאָס האָבן זיך געשטעלט קעגן טראַדיציאָנעלער ייִדישקײט, זײַנען געװען טיף־עמאָציאָנעלע ייִדן, װאָס האָבן גײַסטיק געלעבט אַ גאַנץ ייִדיש לעבן. זײ האָבן זיך ניט גענײטיקט אין קײן מיצװת־מעשׂיות, זײ האָבן ניט געדאַרפֿט קײן צערעמאָניאַל און האָבן זיך געקענט באַגײן אָן איסור־והיתּר. זײ האָבן געהאַט ייִדישע ידיעות און זײַנען געװען איבערגעזעטיקט מיט ייִדישן לעבנס־שטײגער. זײ האָבן געהאַלטן אַז רחמנא ליבא בעי, זײ האָבן געלײגט געװיכט אױף האַרץ־ייִדישקײט.

מען דאַרף ניט און מען טאָר ניט מינימיזירן דעם אױפֿטו פֿון אונדזערע װעלטלעכע שולן. די דאָזיקע שול האָט איבערגעגעבן אונדזערע קינדער אַ סכום װעלטלעכע ייִדישע ידיעות, װאָס אין צענטער איז געװען די ייִדישע ליטעראַטור, אױך נאָך דרײַ װיכטיקע זאַכן:

א) אַ געפֿיל פֿון אַ לעבעדיקער ייִדישקײט. ייִדישקײט מײנט ניט עפּעס אַזױנס, װאָס ליגט אין אַ מוזײ, פֿאַרגליװערט, פֿאַרפֿיקסירט אין טױטע טעקסטן, װאָס מען נעמט אַרױס בײַ באַשטימטע געלעגנהײטן, מען שטױבט עס אָפּ און װידער אַװעקגעלײגט. ייִדישקײט איז אױך ניט בלױז דאָגמע, אַ סכום געבאָטן און אָנזאָגונגען פֿון אַ בײזער מאַכט, װאָס באַשטראָפֿט פֿאַר יעדער קלײניקײט, פֿאַר יעדן בראָך אין דיסציפּלין. נײן, ייִדישקײט איז אַ לעבעדיקער גוף. ייִדישקײט איז אַ גרונט־אידײע, װאָס נעמט אָן פֿאַרשײדענע געשטאַלטן אין פֿאַרשײדענע צײַטן און אין פֿאַרשײדענע ערטער. ייִדישקײט מײנט דאָס לעבן פֿון לעבעדיקע ממשותדיקע ייִדן, אָט װי טאַטע־מאַמע װאָס זײער ייִדישקײט איז אוממיטלבאַר. די ייִדישע ליטעראַטור איז דער סימבאָל פֿון ייִדישער קאָנטינויִטעט. די ייִדישע שרײַבער זײַנען די לעבעדיקע טרעגער און שאַפֿער פֿון איצטיקער ייִדישקײט. די דאָזיקע נײַע שפּינער פֿון דעם געװעב פֿון ייִדישקײט האָט דער תּלמיד אָפֿט געזען מיט זײַנע אײגענע אױגן.

ב) אַ געפֿיל פֿון געהערן (בעלאָנגינג, אין ענגליש) צו אַ לעבעדיקן ייִדישן קיבוץ, װאָס איז אַ טײל פֿון אַ פֿאַרשפּרײט ייִדיש פֿאָלק. דער קיבוץ נעמט אױף די דרױסנדיקע װעלט, װיל זי מאַכן אַ טײל פֿון זיך, דאָך איז ער אָפּגעטײלט פֿון דער װעלט, װיל זײַן אָפּגעטײלט אָן קײן שום טעאָרעטישער באַרעכטיקונג. דאַרף ניט האָבן קײן באַרעכטיקונג – ס׳איז אַ זעלבסט־פֿאַרשטענדלעכע זאַך אָט (מיר'ן װידער נוצן דעם זעלביקן משל) װי טאַטע־מאַמע און װי די אײגענע משפּחה װאָס ער קען. אַ טײל פֿון דער װעלט אַרום און דאָך אַן אײנס פֿאַר זיך.

ג) אַ פֿאַרשטענדעניש, אַז כּדי צו זײַן ייִדן מוז מען האָבן און עס איז נײטיק אַ געװיסע מאָס פֿון אָפּגעזונדערטקײט. אַן אָפּגעזונדערטקײט ניט אַרױפֿגעצװוּנגען פֿון דרױסן, נאָר װאָס עס קומט פֿון אַן אינערלעכן זעלבסט־פֿאַרשטענדלעכן פֿאַרלאַנג אױפֿצוהאַלטן אַן אײגן אײגנאַרטיקן לעבן, װאָס האָט אין זיך אײביקע װערטן. די אָפּגעזונדערטקײט װערט דורכגעפֿירט ניט מיט קײן ספּעציעלער הלבשה, ניט מיט קײן באַזונדערער הנהגה נאָר מיט נוצן אַן אײגן לשון, װאָס איז מחייבֿ אַן אײגנאַרטיקן װעג פֿון דענקען און אױפֿנעמען די װעלט אידעיִש.

The Importance of the Secular Schools

The decline of our schools did not only come about from the fact that a new generation of parents does not need Yiddish and wants a conformist education, but also due to the fact that the active participants and directors of the schools have gotten older, and have returned to being “more religious” Jews than before. More religious, perhaps, but not more creative than in their younger years.

Twenty years ago or even fifteen years ago the directors of the schools consisted of members of the Jewish public who did not belong to any synagogue, who were connected neither to Jewish religious life nor to the Zionist movement. Usually these Jews were socialists who got their education from the workers organizations and the unions, in the Yiddish theater, in the Yiddish concert and lecture halls, in general in the radical antireligious or areligious movements. The Yiddish press was their main intellectual food, and the best of them were readers of Yiddish books. The Yiddish writer was their Rebbe, authority and leader.

This type of member did not have any other Jewish activities outside of the school administration. He looked askance at tzedakah campaigns. He never participated in the Jewish National Fund. He did not set foot in a synagogue. His home was completely emptied of ritual and ceremony. His Yiddishkeit consisted of speaking Yiddish, of reading Yiddish, and of the communal life of the school. A concert, a melave malke, an event for the release of a new Yiddish book, a trip to the Yiddish theater, or a fight for Yiddish and Yiddish consciousness—a hazy concept, which could either mean nothing, or contain everything.

Now this Jew needed simply an ancillary shul where he could occasionally stop by for celebrations and where the children could get an abstract ethical and socialist Jewish education. This Jew had not been a supporter of institutional Judaism. For him, an ancillary shul was perfectly suitable.

The true motivation, the driving force surrounding the secular Yiddish schools was actually the ancient conviction, the deep Jewish consciousness that Jews are different from the gentiles. The Jewish people is a particular people among the nations of the world, and Judaism conceives of God as obliging Jews to live a separate and particular way of life.

Certain theorists of Yiddishism have essentially embraced this concept of the Chosen People, using nationalism as a motivation, but not a nationalism that is bound to a land. These theorists have even agitated for a fully independent school system here in America. The secular activists associated with the schools were not such extremists.

The emergence of the secular Yiddish sector in Jewish life was a necessity and an absolutely positive phenomenon in its time. The Jews who placed themselves in opposition to traditional Judaism were viscerally Jewish and spiritually they lived a completely Jewish life. They had no need to follow the practical commandments, they needed no ceremonies, and they were able to do without rabbinical prohibitions and permissions. They had a knowledge of Judaism and were fully saturated with the Jewish way of life. The held that “the Merciful One examines the heart.” They placed more weight on the Judaism of the heart.

One should not and may not minimize the accomplishments of our secular schools. These schools have transmitted a number of secular Jewish ideas to our children centered around Yiddish literature and, in addition, three other important things:

1) A feeling for a living Judaism. Judaism is not something that sits in a museum, frozen and preserved in dead texts, which is taken out on certain occasions, dusted off, and then put back away again. Nor is Judaism merely dogma, a bunch of commandments and proclamations from an angry power, who punishes for every trifle, for every breach in discipline. No, Judaism is a living body. Judaism is a fundamental idea that takes on different forms in different times and in different places. Judaism means the life of actual living Jews, just like one’s parents, whose Judaism is part and parcel of them. Yiddish literature is the symbol of Jewish continuity. The Yiddish writers are the living carriers and creators of contemporary Judaism. The students have often seen these new spinners of the web of Judaism with their own eyes.

2) A feeling of belonging to a living Jewish community, which is a part of a widespread Jewish people. The community is open to the outside world, wants to incorporate it; yet is also distinct from the world, and wants to be distinct without any trace of theoretical justification. It needs no justification; it is self explanatory, just as (and we use the same example) one’s parents and one’s own family. A part of the surrounding world and yet a self-contained unit.

3) An understanding that in order to be a Jew one must necessarily have a certain amount of separateness. A separateness, not imposed from outside, but which comes from an inner self-evident desire to maintain one’s own particular way of life, which has its own enduring worth. The separateness is not accomplished through any special clothing, nor with special behaviors but by using our own language, which implies a particular way of thinking and of conceptualizing the world.

דאָס איז אַן אַבסטראַקטע ייִדישקײט, װאָס קאָן ניט און װיל ניט שאַפֿן קײן אײגענע אינסטיטוציאָנעלע פֿאָרעם פֿון ייִדישקײט. מיר זײַנען געװען אַזױ אָנגעזעטיקט מיט ייִדישקײט נאָך פֿון אונדזער יוגנט, אַז די װערטער „בתּי־מדרשים, „דאַװנען“, „אָפּהיטן שבת“ האָבן אױף אונדז אַרױפֿגעװאָרפֿן אַ שרעק, אַ מורא.

פֿאַר אונדז איז אונדזער צאַמען ברעכן געװען אַ פֿאָרעם פֿון ייִדישקײט. אָבער אונדזערע קינדער האָבן מיר ניט געקאָנט אײַנהאַלטן בײַ זיך. מיר האָבן פּשוט ניט געשאַפֿן פֿאַר זײ די פֿאָרעם, די הײם פֿאַר דער אַבסטראַקציע. מיר האָבן דאָך ניט געהאַלטן פֿון אינסטיטוציאָנעלער ייִדישקײט, האָבן מיר ניט געקאָנט שאַפֿן קײן אינסטיטוציעס.

אָבער אונדזערע גראַדואַנטן זײַנען געװאָרן זײער אַקטיװע און שעפֿערישע מיטגלידער אין פֿאַרשײדענע קהילות און אינסטיטוציעס. אומעטום קאָן מען גרינג דערקענען אַ מענטשן, װאָס האָט געענדיקט אָדער איז געגאַנגען אַ לענגערע צײַט אין אַ ייִדישיסטישער װעלטלעכער שול. ער פֿאַרמאָגט אַ פֿאָלקסטימלעכקײט און אַ האַרציקע צוגעבונדנקײט צו ייִדן, ייִדיש, און ייִדישן װעג פֿון לעבן.

מען מוז זאָגן, אַז ביז אַ געװיסער מאָס האָבן די ייִדישיסטישע שולן אָפּגעהיט די נשמה־יתירהדיקײט פֿון ייִדישן מענטשן. מיר האָבן אױפֿגעהאַלטן, אפֿשר ניט װילנדיק, ייִדישע זעלבסט־פֿאַרשטענדלעכע צוגעבונדנקײט צו ייִדישע טראַדיציעס. פּאַראַדאָקסאַל געזאָגט: מיר האָבן צוגעשטעלט צום אָרגאַניזירטן ייִדנטום אַן עלעמענט ייִדן, װאָס װײס, אַז ייִדישקײט איז ניט נאָר צערעמאָניאַל, ריטואַל, מיצװת און געבאָטן און אינסטיטוציעס, נאָר אַן אמונה פֿון אַ אײגנאַרטיקער גאָט־אידײע, אַן אידײע, װאָס איז שעפֿעריש און װערט אַלע מאָל באַנײַט. דאָס האָט צוגעגרײט דעם באָדן, געשאַפֿן די גײַסטיקע און עמאָציאָנעלע אַטמאָספֿער פֿאַרן איצטיקן אױפֿלעב פֿון עקסטרעמער אָרטאָדאָקסיע, װאָס װערט געשטיצט מיט אַ ברײטער האַנט פֿון ניט קײן אָרטאָדאָקסן.

מיר טאָרן ניט מינימיזירן דעם אױפֿטו פֿון די ייִדישע װעלטלעכע שולן און אַװדאי און אַװדאי טאָרן מיר ניט אַװעקמאַכן מיט דער האַנט די גאַנצע ייִדישיסטישע באַװעגונג אין איר באַטאָנען די װיכטיקײט פֿון דאָיִקײט. אין דעם געדאַנק איז פֿאַרװיקלט אַ טיף־ייִדישער װעלטבאַנעם – דער באַנעם אַז ייִדישקײט איז אַן אידײע, װאָס קאָן געדײַען איבער גאָר דער װעלט. װעט חלילה ייִדיש אונטערגײן און מיט ייִדיש דער באַגריף אַז ייִדן זײַנען אַ װעלטפֿאָלק, יעמאָלט װעט ייִדישקײט אײַנשרומפּן. עס װעט בלײַבן בלױז דער באַגריף, אַז ייִדישקײט איז נאָר אַן אמונה פֿון אַ באַשטימטן צערעמאָניאַל און ריטואַל, װאָס האָט ניט הינטער זיך קײן גרױסע אידײע. די מעכאַנישע דורכפֿירונג פֿון געבאָטן איז דער עיקר; ניטאָ קײן פֿילאָסאָפֿיע פֿון באַגריף מיצװה. און עס װעט פֿאַרשטאַרקט װערן דער געדאַנק, אַז דאָס ייִדישע פֿאָלק קאָן נאָר געדײַען אָדער אין אַן אײגן לאַנד װי אַלע אַנדערע פֿעלקער, אָדער װי אַ סעקטע װאָס װערט אױפֿגעהאַלטן מיט אָפּגעלעבטע מיטלען.

אָבער די ייִדישיסטישע װעלטלעכע טוער אַרום די שולן דאַרפֿן באַגרײַפֿן אַז צײַטן בײַטן זיך, אַן אידײע איז ניט סטאַטיש. אַנדערע מענטשן מיט אַן אַנדער ייִדישן הינטערגרונט זײַנען אױפֿגעקומען. אױך די אַלטע טוער האָבן זיך געביטן און די לױזע ניט־אינסטיטוציאָנעלע ייִדישקײט, װאָס מיר האָבן אױפֿגעבױט, איז איצט ניט מער װירקזאַם. און מיר, די אַלטע טוער האָבן זיך אָנגעזעטיקט מיט װעלטלעכקײט, סעקולאַריזם, און מיר בענקען נאָך אַן אינסטיטוציאָנעלער ייִדישקײט. אונדזערע קינדער אַװדאי און אַװדאי. זײ זײַנען אױפֿגעהאָדעװעט אױף אַ סעקולאַרער קולטור און זײ נײטיקן זיך און װילן טאַקע די פֿאָרמאַלע ייִדישקײט, װאָס איז געפֿאַלן אױף אונדז װי אַ שװערער יאָך.

װאָס איז די געביטענע לאַגע? דאָס װעלן מיר דערקלערן אין קומענדיקן קאַפּיטל.

This is an abstract Yiddishkeit, which cannot and does not want to create its own institutionalized form of Judaism. We were still so oversaturated with Judaism from our childhoods, that the words “synagogue,” “prayer,” “keeping the Sabbath,” terrified us.

For us, our breaking barriers was a form of Judaism. But we were not able to keep our children with us. We simply did not create the form for them to house the abstraction. We, who were not proponents of institutionalized Judaism, could not create any institutions.

But our graduates became very active and creative members in various congregations and institutions. You can easily recognize a person anywhere who completed Yiddishist secular school or who attended one for a long time. He possesses an unselfconscious sense of belonging, a heartfelt bond to Jews, Yiddish, and a Jewish way of life.

One must say, that to a degree the Yiddishist schools preserved the “spirit of delight” in belonging to the Jewish people. 6 6Neshome yesyredikayt. The “neshome-yesyre” is the “additional soul” that Jews are given on the Sabbath. It is sometimes used to refer to the joy of Shabbos, or the passionate, rather than intellectual, connection to God. Its use as an adjective is unusual, and the compound form (equivalent to the English suffix -ishness) is rare. He may be trying to convey a spirit of delight in Judaism, rather than rote compliance with rituals and commandments. We have maintained, perhaps not intentionally, the Jewish person’s self-evident connection to Jewish traditions. Put paradoxically: We have added on an element to organized Judaism— Jews who know that Judaism is not just ceremony, ritual, mitzvot, commandments, and institutions, but a faith in a particular concept of God, a concept that is creative and is constantly renewed. It has prepared the ground and created a spiritual and emotional atmosphere for contemporary renewal from extreme orthodoxy, which is generously supported by the non-orthodox.

We should not minimize the accomplishments of the Yiddish secular schools and should by no means dismiss the entire Yiddishist movement in its emphasis on the importance of doikayt. A deep-Jewish worldview is wrapped up in that thought: the concept that Judaism is an idea which can thrive all across the world. If Yiddish, heaven forbid, goes under and along with Yiddish the concept that Jews are a people of the world then Judaism will be diminished. The only concept that will remain is that Judaism is merely a faith made of certain ceremonies and rituals, with no great idea behind it. That the mechanical following of the commandments is the main point, with no philosophy of the concept of mitzvah. And the idea that the Jewish people can only endure, either in their own country like all other peoples, or else as a sect that sustained by will be static, with outdated methods, will only grow stronger.

But the secular Yiddish activists of the schools need to comprehend that times have changed, that an idea is not static. Other people have emerged with a different Jewish background. The old active members have also changed and the looser non-institutionalized Judaism that we have built is no longer effective. And we, the old active members have sated ourselves with worldliness and secularism, and we long for an institutional Judaism. Our children all the more so. They were raised in a secular culture and they need (and, in fact, want) the formal Judaism that once fell on us like a heavy yoke.

What is the changed situation? That will be explained in the coming chapter.

Simon, Solomon. “The Fate of Our Yiddishist Schools (Part 1).” In geveb, February 2018: Trans. David Forman. https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-fate-of-our-yiddishist-schools-part-1.
Simon, Solomon. “The Fate of Our Yiddishist Schools (Part 1).” Translated by David Forman. In geveb (February 2018): Accessed Apr 12, 2024.


Solomon Simon


David Forman

David Forman is a poet and a student of the Yiddish language, based in Ithaca, New York.