Texts & Translation

ייִדן און ייִדיש

Essays on Yiddishism

Nokhem Shtif

Translation by Maurice Wolfthal


If Nokhem Shtif is remem­bered at all, it is for his 1924 paper call­ing for a uni­ver­si­ty-lev­el insti­tu­tion devot­ed to Ashke­naz­ic cul­ture. In this cul­tur­al insti­tu­tion, schol­ars would enrich the lan­guage with neol­o­gisms for the twen­ti­eth cen­tu­ry, Yid­dish would be the medi­um of instruc­tion and research, Yid­dish usage and spelling would be stan­dard­ized, and a gen­er­a­tion of Yid­dish teach­ers would be trained. The Yidish­er visnshaftlekher insti­tut, bet­ter known as YIVO, was born in 1925

But the Oyto­bi­ografye fun Nokhem Shtif, pub­lished the year he died at age fifty-four, reveals an enor­mous range of con­tri­bu­tions that Shtif had made both to the Jew­ish ques­tion” and to intel­lec­tu­al pur­suits. Shtif (1879 – 1933) was an activist; an under­ground polit­i­cal orga­niz­er; a trans­la­tor of Ger­man, Hebrew, and Russ­ian works into Yid­dish; an edu­ca­tor; a jour­nal­ist; a lit­er­ary crit­ic; a lin­guist; and a schol­ar of ear­ly Yid­dish. He eager­ly joined the vig­or­ous debates on Jew­ish iden­ti­ty, pol­i­tics, and lan­guage. Should Jews stay in anti-Semit­ic Europe or emi­grate to Pales­tine? If they stayed in Europe, should they strive for equal rights by inte­grat­ing, dress­ing like oth­ers, send­ing their chil­dren to pub­lic schools, and learn­ing the local lan­guage? Should they aban­don Yid­dish or mere­ly use it at home? Should social­ist Jews have their own orga­ni­za­tion or try to join with non-Jews? Should Jews strive for nation­al” auton­o­my along with oth­er nation­al” minori­ties whose polit­i­cal and cul­tur­al rights were being hot­ly debat­ed at the Ver­sailles Con­fer­ence? Or was Europe hope­less, and should Jews learn Hebrew to pre­pare them­selves for cre­at­ing their own nation state? These are exam­ples of the many polit­i­cal and cul­tur­al ques­tions Shtif addressed in his writings. 

In Nokhem Shtif’s life­time, Yid­dish was the ver­nac­u­lar of the vast major­i­ty of Ashke­naz­ic Jews. In addi­tion to tra­di­tion­al ched­ers, sec­u­lar Yid­dish schools flour­ished after World War I, as did com­pet­ing mod­ern Hebrew-lan­guage schools. Shtif received a tra­di­tion­al Jew­ish edu­ca­tion and mas­tered Hebrew, and he lat­er attend­ed the pub­lic Gym­na­si­um in Rivne, the Poly­tech­nic Uni­ver­si­ty in Kiev, and the Law School of Yaroslavl. Like oth­ers, his views on lan­guage and pol­i­tics evolved through the years. He was eigh­teen years old when the First Zion­ist Con­gress met. He began as a Zion­ist with the Molodoi Izrael (Young Israel) move­ment, and he wrote his first pro­pa­gan­da in Russian. 

But in 1901 and 1902, Shtif was moved at hear­ing Sholem Ale­ichem doing pub­lic read­ings in Yid­dish in Kiev. In 1903 the Kishinev pogrom moti­vat­ed him to orga­nize Jew­ish self-defense in Kiev and to found the under­ground Vozrozh­de­nie (Rebirth). While in exile in Switzer­land, Shtif shift­ed towards the social­ist, ter­ri­to­ri­al­ist, and Yid­dishist ideas of Chaim Zhit­lowsky. He returned to Rus­sia after the 1905 Rev­o­lu­tion and helped found the SERP (Jew­ish Social­ist Par­ty, also known as the Sejmists). In 1917 he helped reju­ve­nate the Yidishe folks-partey (Jew­ish People’s Par­ty). He was now writ­ing in Yid­dish and pro­mot­ing the impor­tance of Yiddish. 

The tsarist repres­sion that began to mount in 1907 put a damper on Shtif’s polit­i­cal activ­i­ties; the same year, he seri­ous­ly perused the old Yid­dish and Hebrew man­u­scripts in the Asi­at­ic Muse­um of St. Peters­burg for the first time, spark­ing his inter­est in Yid­dish philol­o­gy and lit­er­a­ture. For the next twen­ty-six years Shtif alter­nat­ed activism with schol­ar­ship, and moved around quite a lot. After World War I he worked with pogrom vic­tims in Kiev at the YEKOPO (Evreiskii Komitet Pomoshchi Zhert­vam Voiny, or Jew­ish Com­mit­tee for the Relief of War Vic­tims). In 1919 the doc­u­men­ta­tion efforts of three relief agen­cies joined to form a sin­gle Redak­t­syons-kol­e­gye oyf zamlen un oys­for­shn di materyaln vegn di pogromen in Ukrayne (Edi­to­r­i­al Board for the Col­lec­tion and Inves­ti­ga­tion of Mate­ri­als Con­cern­ing Pogroms in Ukraine), head­ed by Shtif and Elias Tcherikow­er (1881 – 1943). In 1921 the Board moved its doc­u­ments to Berlin for safe­keep­ing and changed its name to the East­ern Jew­ish His­tor­i­cal Archive (known in Ger­man as the Ostjüdis­ches His­torisches Archiv and in Yid­dish as the Mizrekh-yidish­er his­tor­ish­er arkhiv). This led to Shtif’s book, Pogromen in Ukrayne: Di tsayt fun der frayvi­lik­er armey, which was pub­lished both in Yid­dish and Russian. 

Shtif wrote a num­ber of oth­er books, includ­ing Pinkes Dashevsky (Chron­i­cle of Dashevsky, Lon­don 1903), Human­izm in der elter­er yidish­er lit­er­atur (Human­ism in Old Yid­dish Lit­er­a­ture, Berlin 1922), and Yidishe stilis­tik (Yid­dish Styl­is­tics, Kharkov 1930). He also edit­ed an anthol­o­gy, Di eltere yidishe lit­er­atur (Old Yid­dish Lit­er­a­ture, Kiev 1929). Dozens of his arti­cles appeared in news­pa­pers and schol­ar­ly jour­nals, includ­ing Yevreyskaya Zhizn (Jew­ish Life, St. Peters­burg), Der fraynd (The Friend, St. Peters­burg), Dos naye lebn (The New Life, New York), Der pinkes: Yor­bukh far der geshikhte fun der yidish­er lit­er­atur un shprakh, far folk­lor, kri­tik, un bib­li­ografye (The Chron­i­cle: Almanac of the his­to­ry of Yid­dish Lit­er­a­ture, Lan­guage, Folk­lore, Crit­i­cism, and Bib­li­og­ra­phy, Vil­na), Di shtime, Di folks-shtime, Folks­blat, Tsayt­shrift (The Voice, The People’s Voice, People’s Page, Mag­a­zine, Min­sk), Yidish (Yid­dish, Vil­na and War­saw), Di yidishe velt (The Jew­ish World, Vil­na), Yidishe filol­o­gye (Yid­dish Philol­o­gy, War­saw), and Di yidishe shprakh (The Yid­dish Lan­guage), which Shtif edit­ed in Kiev upon his return from Berlin. 

The Bol­she­viks had ini­ti­at­ed a broad pro­gram of state fund­ing of Yid­dish lan­guage, lit­er­a­ture, schol­ar­ship, news­pa­pers, and the­ater. Drawn by the offi­cial Sovi­et ide­ol­o­gy of social­ism and the equal­i­ty of nation­al­i­ties,” and by the ini­tial offi­cial embrace of Yid­dish cul­ture, Shtif accept­ed a posi­tion in the Depart­ment of Jew­ish Cul­ture of the Ukrain­ian Acad­e­my of Sci­ences. But he clashed increas­ing­ly with Stalin’s cen­sors, and the Sovi­ets forced him to pub­licly recant his polit­i­cal errors” before he died. 

In his Oyto­bi­ografye (Auto­bi­og­ra­phy), Shtif relates that he wrote Yidn un yidish in 1918 dur­ing the great famine in St. Peters­burg. It was pub­lished in Kiev in 1919, then in War­saw in 1920. Shtif was very aware that Jew­ish del­e­gates at the Ver­sailles Con­fer­ence were hop­ing that the Minori­ties Treaties and the League of Nations would pro­tect the nation­al” rights of Jews in cen­tral and east­ern Europe. The pogroms in Poland and Ukraine, and efforts to bar Jews from pro­fes­sions and uni­ver­si­ties, made Shtif all the more anx­ious to see that the rights of Jews — both polit­i­cal and cul­tur­al — were rec­og­nized. The fol­low­ing excerpts offer a sam­pling of Shtif’s think­ing on the issues fac­ing Jews at the time. 


הונדערטער יאָרן האָבן ייִדן גערעדט ייִדיש, געפֿרייט זיך און געדאגהט אויף ייִדיש, געהאַנדלט און געוואַנדלט, אַ וועלט אויסגעווען אויף זייער שפּראַך – אויף ייִדיש. מאַמעס האָבן מיט „אונטער שׂרהלעס וויגעלע“ קינדער פֿאַרוויגט. אויף ייִדיש האָט מען געלערנט אין חדרים, אין ישיבֿות, אין קלויזן און בתּי־מדרשים, תּורה און ספֿרים פֿאַרטײַטשט, אויף ייִדיש האָבן רבנים און גאונים תּורה און מוסר געזאָגט פֿאַר דעם עולם, אויף ייִדיש זענען געווען געשריבן מוסר־ספֿרים. אַ גאַנץ העלפֿט פֿון דעם ייִדישן פֿאָלק, אונדזערע מאַמעס, האָבן דעם ייִדישן חומש, דעם צאינה־וראינה געלייענט, אויף ייִדיש האָבן זיי אַפֿילו זייערע האַרציקע תּפֿילות, תּחינות, געזאָגט.

אַ קיצור אויף ייִדיש האָבן ייִדן אַ וועלט אויסגעפֿירט, און קיינעם איז נישט אײַנגעפֿאַלן אָפּצופֿרעגן, צי איז רעכט אַזוי, צי איז טאַקע ייִדיש אונדזער שפּראַך און צי דאַרפֿן מיר אפֿשר גאָר האָבן אַן אַנדער שפּראַך? אַוודאי ייִדיש! וואָס דען? אַוודאי קען מען אַ וועלט אויספֿירן נאָר אויף דער שפּראַך, וואָס ייִדן האָבן זי פֿון דור־דורות אין מויל, און וואָס אַלע ייִדן פֿאַרשטייען. איז דען שייך צו פֿרעגן, למשל, צי איז רעכט, וואָס אַ מענטש גייט אויף זײַנע פֿיס, טוט מיט זײַנע הענט, קוקט מיט זײַנע אויגן וכדומה? אַוודאי אַזוי, דאָס איז דאָך דער דרך־הטבֿע! האָבן ייִדן טאַקע נישט געפֿרעגט קיין ווילדע קשיות און געטאָן זיך זייערס, און טאַקע אויף זייער שפּראַך, אויף ייִדיש.

וואָרעם ייִדיש האָט געגעבן אַ וועלט צו זען. צי האָבן ייִדן, למשל, געוווּסט פֿון אַ וועלט צו זאָגן, איידער ס׳זענען אויפֿגעקומען ייִדישע צײַטונגען? ערשט, אַז מ׳האָט אָנגעהויבן דרוקן צײַטונגען און ביכלעך וועגן דער הײַנטיקער וועלט אויף ייִדיש, האָט אַ ייִד געקענט וויסן, וואָס עס טוט זיך אין פּאָליטיק, אין מיסחר, צווישן ייִדן, אין לענדער און צווישן פֿעלקער, בכלל וואָס טוט זיך אויף דער גאָרער וועלט. ייִדן האָבן זיך געקענט דערוויסן, וואָס די צײַט פֿאָדערט פֿון אונדז, ווי האַלט עס מיט ייִדן, מיט זייערע פּרנסות און מיט זייער גײַסטיק לעבן. וואָס דאַרפֿן ייִדן פֿאַרלאַנגען, וואָס טוט מען, אַז מ׳זאָל ייִדן נישט באַעוולען, אַז זיי זאָלן אויסבעסערן זייער מצבֿ וכדומה. אַ כּלל דורך ייִדיש איז אַ ייִד געווען פֿאַרקניפּט און פֿאַרבונדן מיט ייִדן און מיט אַ וועלט, אַזוי ווי יעדער אַנדער אומה דורך איר שפּראַך, און האָט געקענט זוכן מיטלען, ווי אַזוי נישט צו בלײַבן הינטערשטעליק פֿון אַ וועלט.

אַזוי האָט זיך געפֿירט אונדזער ייִדיש וועלטל כּמנהגו, ייִדן האָבן געהאַלטן, אַז אַזוי דאַרף זײַן. ווי פֿאַרוווּנדערט דאַרף עס איצט זײַן אַ ייִד פֿון אַ גאַנץ יאָר, ווען מיט אַ מאָל הערט ער די לעצטע יאָרן וועגן „ייִדישיסטן“ און „העברעיִסטן“, וועגן אַ „קאַמף“, וואָס קומט פֿאָר צווישן צוויי מחנות אין דער שול און אין תּלמוד־תּורה, אין די בילדונגס־חבֿרות און קהילות! וואָס זאָל ער זיך קלערן, ווען „העברעיִסטן“ נעמען מיט אַ מאָל אים אײַנרעדן, אַז „ייִדיש“ איז נישט קיין שפּראַך, נאָר אַ שאַנדע, אַ „זשאַרגאָן“, וואָס מ׳דאַרף פֿון אים, וואָס גיכער, פּטור ווערן? וואָס זאָל ער זיך טראַכטן, ווען ער הערט, ווי „העברעיִסטן“ זענען מרעיש־עולמות, אַז „ייִדישיסטן“ ווילן אויסמעקן אונדזער גאַנצן „עבֿר“ מיט דער תּורה, מיט דער גאַנצער גוטער ייִדישקייט, פֿירן שיִער נישט צו שמד? און זיי, די „העברעיִסטן“, וועלן שוין ראַטעווען דאָס פֿאָלק ישׂראל, אַלע ייִדישע קינדער וועלן מיט אַ מאָל אָנהייבן רעדן העברעיִש, ווי אַ וואַסער, און זיי, די „העברעיִסטן“, וועלן אונדז אַרײַנזעצן אַ נײַע, כּשרע העברעיִסטישע נשמה!

דאַרף מען אויפֿקלערן די זאַך, אַז יעדער ייִד זאָל פֿאַרשטיין, וואָס איז דאָס אַזוינס „ייִדישיסטן“, וואָס מ׳מאַכט זיי איצט פֿאַר עוכרי־ישׂראל, פֿון וואַנען נעמען זיי זיך, וואָס ווילן זיי? און ווײַטער, וואָס איז דאָס אַזוינס „העברעיִסטן“, וואָס פֿאַר אַן עוולות שטעלן זיי אויס די „ייִדישיסטן“ און וואָס ווילן זיי אויספֿירן? זאָל די זאַך אַראָפּ פֿון די הויכע הימלען פֿון פּאַרטיי־חקירה אויף דעם מעמד פֿון פּשוטן פֿאַרשטאַנד, זאָל יעדער וויסן, פֿון וואָס דאָ רעדט זיך. וואָס צו טאָן, וועט ער שוין אַליין פֿאַרשטיין.


Jews have spoken Yiddish for centuries; they enjoyed life and they worried in Yiddish. They did business and traveled in Yiddish; they settled all over the world with Yiddish. Mothers sang their kids to sleep in Yiddish with “Under Little Sarah’s Cradle.” 1 1Unter sorele’s vigele, a folksong, see Ruth Rubin, Voices of a People: The Story of Yiddish Folksong, New York: McGraw-Hill, 1973. They studied in Yiddish in traditional primary schools, in religious academies, in synagogues and little prayer houses. They translated the Torah and other holy books into Yiddish. It was in Yiddish that the rabbis and the sages taught the people about the Torah and the right way to live. It was in Yiddish that our books of ethics were written. Our mothers—half of the Jewish people—read the five books of Moses in the Yiddish Tsene-rene. And they offered their heartfelt prayers, their tkhines, in Yiddish.

In short, Jews have lived their entire lives in Yiddish, and it never occurred to anyone to ask whether that was all right, whether Yiddish was indeed our language, whether we really should have a different language altogether. Of course Yiddish! What else? Of course Jews can live fully and completely in the tongue that they have been speaking for generations and generations, and that all Jews understand! Would it make any sense to ask, for example: is it right for people to walk on their feet, do things with their hands, look with their eyes? Well, of course it’s right! It’s nature’s way. So it’s no wonder that Jews never asked such a crazy question. They took care of themselves, and they did it in their own language, Yiddish.

And Yiddish opened up the world to them. For instance, did Jews know much about the world before there were Yiddish newspapers? Only when newspapers and books about contemporary life started being printed in Yiddish, could Jews know what was happening in politics and commerce, how Jews were faring in other lands, what was the state of international relations, and in general, what was happening on the planet. They could now find out what the world expected of them and what their status was, how business was going and how their spirituality was faring. What should Jews be asking for? What should they do to stop being mistreated? How could they improve their lot, and so forth?

In other words, Yiddish linked and connected Jews to other Jews and to the world, just as every other language does for its speakers, and thereby provides a people with the means to keep up with global happenings. And that was how our little Jewish society lived, as it always has, and never thought it should be any other way. How strange it must seem to normal, everyday Jews to suddenly be hearing in recent years about Yiddishists and Hebraists and the “conflict” between them that is raging in our traditional schools, secular schools, Jewish community councils, and education associations! What are Jews to think when Hebraists try to convince them that Yiddish isn’t a language, but just a jargon, an embarrassment, something to be gotten rid of as soon as possible? What are they to think when they hear the Hebraists in an uproar, saying that Yiddishists wish to erase our entire past, together with the Torah and our good old Jewish religion, and all but lead us down the path to conversion? And that they, the Hebraists, are the ones who will save the Jewish people? And that suddenly all Jewish children will be speaking Hebrew fluently? And that they, the Hebraists, will implant in us a new, pure, Hebraist soul?

So we need to explain clearly—so that everyone understands—what exactly Yiddishists are, why they are being decried as traitors, what their thinking is, and what they want. And also, just what are Hebraists? Of what sins do they accuse the Yiddishists? And what are their objectives? These questions need to be brought down from the lofty realm of partisanship to the realm of common sense. That way we can all understand what the issues are, and we can decide for ourselves what needs to be done.

פֿון וואַנען נעמען זיך „ייִדישיסטן“?

פֿון וואַנען נעמען זיך „ייִדישיסטן“? ווי אַזוי איז דאָס געקומען דערצו, אַז ייִדיש, די שפּראַך פֿון פֿאָלק ווייניקסטנס טויזנט יאָר דורך אַנאַנד, האָט באַדאַרפֿט גאָר האָבן אַ באַזונדער „פּאַרטיי“, אַ מחנה, וואָס שטעלט זיך אײַן דערפֿאַר? און ווער באַפֿאַלט דען די ייִדישע שפּראַך, אַז מ׳זאָל דאַרפֿן זיך אָננעמען פֿאַר איר? און וווּ זענען ייִדן אויף דער וועלט, וואָס האָבן עפּעס אויך אַ דעה?

איז דער תּירוץ אַזוי: „ייִדישיסטן“ זענען געוואָרן דערפֿאַר, ווײַל פֿריִער, פֿאַר זיי, זענען געווען קעגנייִדישיסטן, „אַסימילאַטאָרן“ און „העברעיִסטן“. „ייִדישיסטן“ זענען געוואָרן דערפֿאַר, ווײַל שוין אַ שטיק צײַט, אַז אַ טייל ייִדן, און גראָד אויפֿגעקלערטע, געבילדעטע ייִדן, רודפֿן ייִדיש עד־חרמה, ווילן די שפּראַך אויסוואָרצלען פֿון דעם פֿאָלק, און בײַם פֿאָלק פֿרעגט מען נישט, דאָס פֿאָלק איז נאָך צום וואָרט נישט געקומען, ממילא האָבן זיך געמוזט געפֿינען מענטשן, וואָס זאָלן זיך אײַנשטעלן פֿאַר דעם פֿאָלק און פֿאַר זײַן שפּראַך. אַזוי זענען אויפֿגעקומען „ייִדישיסטן“.

How did the “Yiddishists” originate? 2 2 p. 8

How did the “Yiddishists” originate? How did things get to such a state that Yiddish, the language of our people for at least a thousand long years, actually required a “party” of its own—a faction of its own—to defend it? Indeed, who is attacking the Yiddish language, so that it needs to have defenders? And where are all the Jews who should have a say in this matter?

Here is the answer to these questions: “Yiddishists” came into existence, because there were anti-Yiddishists before them: assimilationists and Hebraists. Yiddishists came into being, because for quite some time now, a number of Jews—in particular educated, enlightened Jews—had been mercilessly persecuting Yiddish, wishing to uproot the language from its people. But they didn’t ask the people, and the people had no say in it. So naturally there were those who stood up for the nation and its language. And those were the “Yiddishists.”

די משׂכּילים

די שׂינאה צו ייִדיש בײַ אַ געוויסן טייל געבילדעטע ייִדן, אינטעליגענטן, איז נישט נעכטן געוואָרן. זי האָט שוין אַ חזקה פֿון שיינע עטלעכע צענדליק יאָרן. די ערשטע, וואָס האָבן ייִדיש געוואָרפֿן אַ שטיין אין קאָפּ און געקרוינט אונדזער פֿאָלקשפּראַך מיט דעם בזיון־נאָמען „זשאַרגאָן“, דאָס זענען געווען די משׂכּילים נאָך פֿון ניקאָלײַ דעם ערשטנס צײַטן. און געטאָן האָבן זיי עס נישט דערפֿאַר, ווײַל זיי זענען געווען שׂונאים דעם פֿאָלק, נאָר, אַדרבא, פֿון ליבשאַפֿט און איבערגעגעבנקייט. זייער רצון און זייער צוועק איז געוויס געווען צום גוטן, נאָר וואָס דען? זיי זענען געגאַנגען מיט אַ פֿאַלשן דרך. וואָס האָבן געוואָלט די משׂכּילים? זיי האָבן געוואָלט אויסמענטשלען דעם ייִדן, זיי האָבן געוואָלט אויפֿריכטן דאָס פֿאָלק מיט לײַטן גלײַך. […]

דער חרם אויף ייִדיש איז געווען אַזוי שטאַרק, מ׳איז אַזוי פֿאַרגלייבט געווען, אַז נאָר דורך רוסיש אָדער דורך פּויליש עפֿענען זיך די טויערן פֿון בילדונג, פֿון וויסן, פֿון אַ וועלט, מ׳האָט אַזוי פֿאַרמיאוסט די ייִדישע שפּראַך, אַז דאָס פֿאָלק גופֿא איז אַראָפּגעפֿאַלן בײַ זיך אין די אויגן מיט זײַן שפּראַך און האָט נישט באַוויזן זיך רעכט אַקעגנשטעלן. […]

די נײַמאָדישע נאַציאָנאַליסטן און ציוניסטן

פֿריִער האָבן יענע משׂכּילים צוליב דער גרויסער, שיינער וועלט גענומען פֿאַרלייקענען דעם ייִדן, איצט האָט מען, פֿאַרקערט, מיט אַ מאָל מבֿטל געמאַכט אַ וועלט […]. מ׳האָט אונדז ייִדן פֿײַנט געהאַט און גערודפֿט די גאָרע וועלט, און אַזוי וועט עס בלײַבן אויף דור־דורות. מיר האָבן נאָר איין וועג פֿאַר זיך: אָפּטרעטן דעם שׂונא דעם פּלאַץ, אַנטלויפֿן, ראַטעווען דאָס ייִדישקייט. און וווּ איז נאָך אַזוי גוט צו ראַטעווען ייִדישקייט, ווי אין ארץ־ישׂראל? […]

The Maskilim

Enmity toward Yiddish among some intelligent, well-educated Jews did not start yesterday. It has been around for several decades. The first to throw stones and to denigrate our national language with the insulting term “jargon” were the maskilim in the days of Tsar Nicholas I. 3 3 1796–1855, tsar from 1825–1855 They did it not because they were the enemies of our people, but out of love and devotion. Their purpose, their objective, was no doubt well-meaning. Only they went about it the wrong way. They wished to make Jews respectable. They wanted our people to be equal to the other nations. [...]

So vehement was the maskilim’s rejection of Yiddish, so strong was their belief that the doors to education and knowledge—and to the whole world—would open to us only through Russian or Polish, so denigrated was Yiddish, that the people felt themselves degraded by their language and did not manage to defend it. [...]

The New-fangled Nationalists and Zionists 4 4 p. 21

Those maskilim distanced themselves from Jews for the sake of a larger, more beautiful world. But now, on the contrary, they suddenly reject the world. . . . [According to them,] Everyone still hates us. The whole world denigrates us. And it will stay that way generation after generation. There is only one solution: give in to our enemies, run away, and save Judaism. And where can Judaism be better saved than in the land of Israel?[...]

וואָס ווילן „ייִדישיסטן“?

מ׳דאַרף דעריבער האָבן הײַנטוועלטיקע פֿאָלקשולן, וואָס דאָס ייִדישע קינד זאָל דאָרט אַנטוויקלען זײַן שׂכל און זײַנע חושים, זײַן נשמה און זײַן גוף און זאָל זיך אויסלערנען דאָס וויכטיקסטע, וואָס עס האָט נייטיק אין לעבן: לייענען און שרײַבן, רעכענען און וויסן פֿון אַ וועלט (געאָגראַפֿיע, געשיכטע, די נאַטור וכדומה).

אין דער ייִדישער פֿאָלקשול דאַרפֿן אַלע לימודים, אַלע געשפּרעכן פֿון די לערער מיט די קינדער, אַ כּלל, אַלצדינג געפֿירט ווערן אויף דעם קינדס מאַמע־לשון, אויף ייִדיש. מיר דאַרפֿן נישט אָנקומען צו קיין פֿרעמדער שפּראַך. […] וואָרעם מיט וואָס איז ייִדיש ערגער פֿאַר אַנדערע שפּראַכן? קאָן מען דען אויף ייִדיש נישט רעדן, שרײַבן, טראַכטן, פֿילן אַזוי גוט, ווי אויף יעדער אַנדער שפּראַך? […] זאָלן מיר דען זאָגן, אַז ייִדן, וואָס זיי רעדן נאָר ייִדיש, האָבן נישט גענוג שטאָף אין דער שפּראַך אויף אַרויסצוגעבן די טיפֿסטע געדאַנקען, די געהויבענע געפֿילן? [...]

דאָס קינד, אַפֿילו אַ קינד פֿון פֿינף, זעקס יאָר, קומט אין דער שול מיט אַ גרויסן אוצר באַגריפֿן, געפֿילן, איבערלעבענישן, וואָס ס׳ברענגט פֿון דער היים, פֿון דער גאַס, און וואָס ס׳ליגט בײַ דעם טיף אין האַרצן און אין מוח. דאָס קינד, נישט נאָר ס׳רעדט, נאָר ס׳טראַכט און ס׳פֿילט, און געוויינטלעך אויף זײַן שפּראַך, אויף דער מוטערשפּראַך. אַ קיצור, דאָס קינד איז אַ קליין וועלטל פֿאַר זיך, און דעם לערערס אַרבעט איז — דאָס דאָזיקע וועלטל פֿאַרברייטערן, פֿאַרפֿײַנערן, פֿאַרטיפֿן.

What do the “Yiddishists” want? 5 5 p. 25

We need contemporary folks-shuln where Jewish children can develop their minds and their sensibilities, their bodies and souls, and where they can learn what is most essential: reading, writing, arithmetic, and a knowledge of the world (geography, history, biology, etc.).

All education in the Yiddish folkshul, every conversation between teacher and child, in short, everything must be carried out in the children’s mother tongue, Yiddish. We do not need to adopt a foreign language. . . . Why? Because Yiddish is no worse than any other language. Can we not speak, write, think, and feel in Yiddish as well as in any other language? . . . Can it be said that Jews who speak only Yiddish are insufficiently equipped to express the most profound thoughts, the loftiest sentiments? [...]

Children, even at the age of five or six, come to school with a vast treasure of knowledge, feeling, and experience, which they bring from home and from the street, profoundly ingrained in their hearts and minds. Children not only speak, but think and feel in their own language, their mother tongue. In short, children are a small world unto themselves, and it is the teacher’s task to broaden, refine, and deepen that world.

וואָס טענהן די העברעיִסטן

די „ייִדישיסטן“ זענען הײַנטוועלטיקע מענטשן, זיי ווילן אַרײַנטראָגן אַ נײַעם גײַסט, אַ הײַנטוועלטיקן שניט אין ייִדישער בילדונג, אין ייִדישער עדוקאַציע, אָבער, זיי גייען מיט דעם אַלטן ייִדישן דרך: לערנען קאָן מען נאָר אויף דער שפּראַך, וואָס דאָס קינד פֿאַרשטייט, אויף מאַמע־לשון, אויף ייִדיש.

קומען די העברעיִסטן און לייקענען שטיין־און־ביין און טענהן, אַז צוויי מאָל צוויי איז פֿינף, דאָס הייסט: לערנען דאַרף מען מיט אַ קינד נישט אויף דער שפּראַך, וואָס דאָס קינד פֿאַרשטייט, אויף ייִדיש, נאָר דווקא אויף דער שפּראַך, וואָס דאָס קינד פֿאַרשטייט נישט, אויף לשון־קודש. בײַ דער גאַנצער וועלט איז טאַקע גוט, וואָס מ׳לערנט און מ׳איז מדריך דאָס קינד אויף מאַמע־לשון, נאָר בײַ אונדז, ייִדן, דאַרף זײַן פּונקט פֿאַרקערט.

ראשית, טענהן די העברעיִסטן, דאַרף מען אויף ייִדיש נישט לערנען, ווײַל ייִדיש איז קיין שפּראַך נישט, ייִדיש איז „אַ זשאַרגאָן“, אַ פֿאַרדאָרבן פֿרעמד לשון. דאָס איז די נאַרישסטע טענה, וואָס ס׳גיט נאָר אין דער וועלט. אויף אַ שפּראַך פֿרעגט מען קיין ייִחוס נישט, אַזוי ווי מ׳פֿרעגט נישט קיין ייִחוס בײַ קיין מאַמע. קיין פֿאָלק קלײַבט זיך נישט אויס קיין שפּראַך, וואָס פֿאַר אַ עס וויל, אַזוי ווי מ׳קלײַבט זיך נישט צו קיין מאַמע. נישט צופֿעליק און נישט מיטן בייזן ווילן האָבן ייִדן פֿאַרגעסן לשון־קודש און האָבן איבערגענומען אַ פֿרעמדע שפּראַך. דאָס לעבן האָט אַזוי געהייסן, אַנדערש האָבן אונדזערע עלטערן נישט געקאָנט טאָן! נישט נאָר אין „גלות“, ווי העברעיִסטן און ציוניסטן ווילן אונדז אײַנרעדן, האָבן ייִדן אויפֿגעהערט צו רעדן לשון־קודש, נאָר אין זייער לאַנד, אין ארץ־ישׂראל אויך. הונדערטער יאָרן, בעת דעם בית־שני, האָבן ייִדן אין ארץ־ישׂראל גופֿא שוין נישט גערעדט לשון־קודש, נאָר אַראַמיש. אָבער דאָס דאָזיקע אַלטדײַטש לשון, דאָס ייִדיש, וואָס מיר רעדן, שרײַבן, טראַכטן און פֿילן איצט, איז שוין אַ שפּראַך בײַ ייִדן טויזנט יאָר.

What do the Hebraists claim? 6 6 p. 45

“Yiddishists” are modern people who want to breathe a modern spirit into Jewish education, but they want to do it the old-fashioned Jewish way: by teaching in the language that the child understands, the mother tongue: Yiddish.

But here come the Hebraists, who deny this categorically, insisting that two times two equals five, meaning: children should be taught not in Yiddish, the language that they understand, but rather in the holy language, a language that they do not understand. The whole world believes that it is good to raise and educate children in their mother tongue, but we Jews think exactly the opposite.

The Hebraists maintain, first of all, that Yiddish should not be used for teaching because it is not a language but a “jargon,” a corrupted foreign language. That is the most idiotic argument in the world. No one asks the lineage of a language, any more than one asks what a mother’s yikhes is. No nation chooses what language it wants any more than a child chooses its mother. It was neither by accident nor by evil intent that Jews forgot the holy language and adopted another language. Circumstances demanded it. Our ancestors could not have done otherwise. Not only in the diaspora, as the Zionists and Hebraists would have us believe, but they also stopped speaking the holy language in their own land, the Land of Israel. For hundreds of years, in the time of the Second Temple, the Jews in the Land of Israel itself were speaking Aramaic. But Yiddish—the Old German language that we now speak, write, think, and feel—has been a language of the Jews for a thousand years.

וואָס איז אַזוינס אויטאָנאָמיע?

הײַנטיקע צײַטן איז שוין אַ כּלל־גדול, אַז אַזוי ווי יעדער יחיד אין דער מלוכה דאַרף האָבן פּאָליטישע פֿרײַהייט, אַזוי דאַרף אויך האָבן געוויסע פּאָליטישע פֿרײַהייט יעדעס פֿאָלק אין דער מלוכה. מיט פּאָליטישער פֿרײַהייט סתּם פֿאַר יחידים איז מען איצט שוין נישט יוצא. וואָרעם יעדער מענטש איז נישט נאָר אַ תּושבֿ פֿון דער גאַנצער מדינה, נאָר קודם־כּל איז ער אַ גליד פֿון זײַן פֿאָלק. ייִדן זענען רוסלענדער בירגער אין דער מדינה רוסלאַנד, גלײַך אַזוי, ווי רוסן, פּאָליאַקן, אוקראַיִנער און אַנדערע. ייִדן זענען פּוילישע בירגער אין דער מדינה פּוילן, אַזוי ווי פּאָליאַקן, דײַטשן, נאָר ייִדן זענען אַחוץ דעם נאָך ייִדן, דאָס הייסט זיי זענען אַ פֿאָלק מיט אַן אייגענער געשיכטע, מיט אייגענער אמונה און מינהגים, מיט אַן אייגענער שפּראַך, מיט אייגענע ליידן און פֿריידן, נויטן און פֿאַרלאַנגען. דאָס אייגענע אויך יעדעס אַנדערע פֿאָלק אין דער מדינה, וואָס איז באַזעצט נישט פֿון איין פֿאָלק, נאָר פֿון עטלעכע פֿעלקער (למשל רוסלאַנד, פּוילן וכדומה). [...]

לאָמיר זיך פֿאָרשטעלן, אַז אַלע קולטורפֿעלקער, למשל, אין רוסלאַנד אָדער אין פּוילן וועלן באַקומען נאַציאָנאַלע אויטאָנאָמיע. הייסט עס, אַז יעדער בירגער אין רוסלאַנד וועט מוזן זײַן צוגעשריבן צו עפּעס אַ פֿאָלק… בעת ס׳וועט מקוים ווערן די נאַציאָנאַלע אויטאָנאָמיע פֿאַר אַלע פֿעלקער, וועט אין דער שטאָט מינסק, למשל, נישט זײַן קיין סתּם־שולן, נאָר ווײַסרוסישע שולן, רוסישע שולן, אפֿשר נאָך אוקראַיִנישע שולן…יעדעס פֿאָלק וועט מאַכן אין מינסק שולן פֿאַר זײַנע קינדער, אַלע שולן וועלן האָבן גלײַכע רעכט פֿון רעגירונגס־שולן און דער מינסקער שטאָטראַט וועט יעדער פֿאָלק געבן צו שטײַער אויסצוהאַלטן זײַנע שולן, לויט דער צאָל קינדער. ווער זשע וועט מאַכן שולן פֿאַר ייִדישע קינדער, און ווער וועט זיי אויסהאַלטן, אויב ייִדן זענען קיין פֿאָלק נישט און זיי האָבן נישט קיין אייגענע נאַציאָנאַלע אויטאָנאָמיע? נישטאָ ווער! —ייִדישע קינדער זענען יתומים.

סוף דבֿר.

מיר האָבן דאָ באַטראַכט ייִדיש פֿון פֿאַרשיידענע זײַטן: וואָס פֿאַר אַ ווערט ייִדיש האָט פֿאַר דער ייִדישער שול, פֿאַר ייִדן בכלל, פֿאַר ייִדישער נאַציאָנאַלער אויטאָנאָמיע, פֿאַר אונדזער בשלום־לעבן מיט די שכנים־פֿעלקער. און מיר זענען געקומען צו דעם פּועל־יוצא, אַז ייִדיש, די ייִדישע פֿאָלקשפּראַך, דאַרף פֿאַרנעמען בײַ אונדז אַן אָרט גאָר פֿון אויבן אָן. ייִדן דאַרפֿן זיך קלאָר מאַכן און דערקלערן פֿאַר דער וועלט, אַז זייער שפּראַך איז ייִדיש, בײַ דער דאָזיקער שפּראַך ווילן זיי בלײַבן און זיי פֿאָדערן רעספּעקט און אַלע רעכט פֿאַר ייִדיש, אַזוי ווי פֿאַר אַלע אַנדער שפּראַכן.

What exactly is autonomy? 7 7 p. 77

In our times it has become an important principle that, just as every individual in a country has political rights, so, too, should every nationality in a country. Political freedom for individuals is no longer sufficient, because individuals are not only residents of the country, but first of all members of a nationality. Jews are Russian citizens of the country Russia, like Russians, Poles, Ukrainians, and others. Jews are Polish citizens of the country Poland, like Poles and Germans. But Jews are still Jews, meaning: they are a nationality with its own history, its own religion and customs, its own language, its own suffering and joys, its own needs and desires. This is also true of every other nationality that lives in a country inhabited not by one nationality, but by several (like Russia and Poland, for example). [...]

Let us imagine that every cultural group in Russia, for example, or Poland, obtains national autonomy. That means that every citizen of Russia will be assigned to some nationality. . . . When national autonomy becomes a reality, public schools in the city of Minsk, let’s say, won’t just be public schools; they’ll be Belarusian schools, Russian schools, Ukrainian schools. . . . Each nationality will have its own schools for its children. All of them will have equal rights as government schools, and the Minsk City Hall will have to fund each nationality to maintain its schools based on the number of children. But who will make schools for Jewish children and who will maintain them if Jews are not a nationality and don’t have their own national autonomy? No one! Jewish children will be orphans!

Conclusion 8 8 p. 111

We have considered Yiddish from various points of view: its value in Jewish schools, its value to Jews in general, to Jewish national autonomy, and to peaceful coexistence with our neighbors of other nationalities. We have come to the conclusion that Yiddish, the national language of the Jews, must take its rightful place of honor. Jews must realize this for themselves and clearly explain to the world that Yiddish is their language, that they hold fast to it and demand the same respect and rights for it as for all other languages.

Shtif, Nokhem. “Essays on Yiddishism.” In geveb, October 2015: Trans. Maurice Wolfthal. https://ingeveb.org/texts-and-translations/yiddish-and-the-jews.
Shtif, Nokhem. “Essays on Yiddishism.” Translated by Maurice Wolfthal. In geveb (October 2015): Accessed May 23, 2024.


Nokhem Shtif


Maurice Wolfthal

Maurice Wolfthal was a public school teacher in the Bronx and Arizona, and is a member of the Houston Yidish Vinkl.