Text & Translation

וועגן דעם ווערט פֿון איבערזעצונגען

On the Worth of Translations

Chaim Zhitlowsky

Translation by Joshua Price

INTRODUCTION

Having settled in America in 1908, Chaim Zhitlowsky (1865–1943), who soon established himself as a towering figure in Yiddish socialist Manhattan, brought with him a long history of ideological entanglements from revolutionary Russia: assimilationist populism, Palestine-centric Zionism, diaspora nationalism, Bundism, territorialism, and agrarianism. But what remained consistent across all of Zhitlowsky’s wanderings was his belief that solidarity with the international proletariat meant not the dissolution of the Jewish people, but rather the revitalization of national and cultural autonomy. The basis for this autonomy was the Yiddish language, spoken by Ashkenazic Jews of all religious and ideological persuasions. Zhitlowsky envisioned the flourishing of a secular Yiddish culture that could carry Jews forth into modernity.

In his 1910 essay, “On the Worth of Translations,” Zhitlowsky saw in the translation of works of world literature a way to establish Yiddish as a kultur-shprakh, a language of culture as modern, capacious, and expressive as hegemonic European languages. And for Zhitlowsky, echoing the philosopher Johann Gottfried von Herder (1744–1803), linguistic vitality was synonymous with national legitimacy. Relatedly, translation was a means to attain bildung (education), to broaden the horizons of Yiddish readers in tandem with political mobilization, and to create the basis for a grand symbiosis of Jewish and European culture. Zhitlowsky’s theory of translation sought to reveal how the terms “nationalism” and “cosmopolitanism” were in fact mutually constitutive, no more so than in the case of the famed poet Yehoash’s translation of Henry Wadsworth Longfellow’s The Song of Hiawatha, for which Zhitlowsky’s essay originally served as an introduction.

If translating into Yiddish was an imagined (and often real) way of gaining prestige for the language and its culture(s), I hope that rendering Zhitlowsky out of Yiddish can be part of a continuing attempt—however lamentable its need—to rehabilitate the largely forgotten movement of secular Yiddishism.

1.

די ייִדישע קריטיק, וואָס האָט שוין אַזעלכע ערנסטע פֿאַרטרעטער, ווי בעל־מחשבֿות, ש. ניגער, בעל־דמיון און אַנדערע, באַהאַנדלט נאָך דערווײַל די איבערזעצונגען ווי שטיפֿקינדער פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור. דער ייִדישער ביכערמאַרק איז אין דער לעצטער צײַט באַרײַכערט געוואָרן מיט אייניקע ווערטפֿולע ווערק פֿון דעם אייראָפּעיִשן שאַפֿן, וואָס שטייען, לויט זייער טאַלאַנט, געוויס ניט נידעריקער, איידער אונדזערע היימישע פּראָדוקטן, און פֿונדעסטוועגן האָט דאָס ניט גערייצט די לוסט פֿון אונדזערע קריטיקער אָפּצושטעלן זיך אויף זיי.

פֿילן אונדזערע קריטיקער, אַז זייערע קרעפֿטן זײַנען אָפּגעמאָסטן און קלעקן נאָר פֿאַר דעם אַנאַליז פֿון אונדזער אייגענער אָרעמקייט? געוויס ניט. ווער עס דענקט זיך אַרײַן אין די בעסערע קריטישע אַרבעטן פֿון אַ בעל־מחשבֿות, אָדער אַ ש. ניגער, מוז מודה זײַן, אַז זיי וואָלטן געהאַט צו זאָגן אַן אייגן וואָרט אַפֿילו וועגן אַ שעקספּיר און אַ געטע. איך גלייב, אַז די אמתע קאָריפֿייען פֿון דער אַלוועלטלעכער ליטעראַטור וואָלטן זיי, אַדרבה, געגעבן אַ סך אַ בעסערע געלעגנהייט פֿונאַנדערצוּוויקלען דעם קריטישן טאַלאַנט, איידער די דערווײַל נאָך זייער ענגע וועלט פֿון דעם ריין ייִדישן שאַפֿן. זיי שליסן זיך אָבער אײַן אין אונדזערע ענגע פֿיר ווינקעלעך, ניט דערפֿאַר ווײַל די פֿליגלען זײַנען צו קורץ און קאָנען זיי ניט אויפֿהייבן צו אַ גרעסערער הייך, נאָר ווײַל די פֿיר ווינקעלעך זײַנען אונדזערע, ווײַל אין זיי דריקט זיך אויס די אייגענע ייִדישע אינדיווידואַליטעט, ווײַל די ליבע צו דעם אייגענעם פֿאָלק נעמט די אייבערהאַנט איבער דער ליבע צו דער קונסט בכלל.

עס פֿאַרשטייט זיך, אַז מיר האָבן קיין רעכט ניט צו מאַכן זיי אַ פֿאָרוווּרף אין דעם פּרט. דאָס איז אַן אומפֿאַרמײַדלעכע פּסיכאָלאָגיע פֿון אַ דור, וואָס דאַרף אויסשטיין אַ האַרטן קאַמף פֿאַר דעם רעכט צו פֿירן אַן אייגענעם לעבן, צו „פֿאַרפֿירן זיך“ אַן אייגענע קולטורעלע באַלעבאַטישקייט. דעם פֿאַרמער, וואָס דרינגט צום ערשטן מאָל אַרײַן אין אַ ווילדערניש איז דאָס אומגעהובלטע קלעצערהויז, געבויט פֿון אייגענע הענט, אַ סך טײַערער, איידער פֿרעמדע מאַרמאָרנע פּאַלאַצן. פֿאַר דער מוטער איז יעדעס שׂכלדיק וואָרט פֿונעם קינד אַ סך טיפֿער, איידער די גאַנצע ווײַזהייט פֿון אַ שלמה המלך, – און זי איז נוטה צו דערבליקן אין אים גאונות דאָרטן, וווּ דער זײַטיקער מענטש באַמערקט בלויז סימפּטאָמען פֿון אַ גאַנץ געוויינלעכער אַנטוויקלונג. די ייִדישע שרײַבער פֿונעם איצטיקן דור איז אָבער שווער, כּמעט אוממעגלעך, צו שטעלן זיך אויף דעם שטאַנדפּונקט פֿון זײַטיקע מענטשן. ניט נאָר פֿאַרבלענדט אונדז די נאַטירלעכע „מוטער־ליבע“. פֿון איר כּישוף וואָלטן מיר זיך געקאָנט באַפֿרײַען, ווי עס באַפֿרײַט זיך יעדער אינטעליגענטער מענטש, ווען ער וויל אָדער מוז אַ בליק טאָן מיט ניכטערע אויגן אויף די מעלות און חסרונות פֿון זײַן אייגן בלוט־און־פֿלייש. אונדז פֿאַרבלענדט דער קאַמף מיט דעם אומגערעכטן שׂונא. די אויסגערעכנטע שׂינאה צו דער ייִדישער ליטעראַטור און אירע טרעגער, די ראַפֿינירטע לוסט צו מאַכן „תּחת־חרבֿ“ אַלץ, וואָס איז באַשאַפֿן געוואָרן אין איר, רופֿט פּסיכאָלאָגיש אין אונדז אַרויס אַן איבערשאַצונג פֿון איר ווערט. אונדזער ליבע איז שוין ניט קיין נאַטירלעכע, נאָר אַ גערייצטע, אַ נערוועזע, אַ פֿאַרבלענדטע. מיר קאָנען ניט האָבן קיין אויג אויף די חסרונות און דעם ריכטיקן וווּקס פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור, ווײַל דער קעגנער ציט זי אַראָפּ ביז צו דער „שאול־תּחתּיה“. איר וווּקס ווערט דעריבער פּסיכאָלאָגיש אין אונדז אויסגעמאָסטן ניט לויט איר אייגענער, ווירקלעכער גרייס, נאָר נאָך דער לענג פֿון דער שטריק, מיט וועלכער מיר דאַרפֿן זי ווידער אַרויפֿציִען צו דער ליכטיקער זון. איך רעד דאָ ניט וועגן יענער פֿאַרביסענער, גרין־און־גאַל שפּײַענדיקער פּאָלעמיק, וואָס האָט זיך אין דער לעצטער צײַט אַרויסגעריסן פֿון דער פּען פֿון אַ באַדײַטנדיקן העברעיִשן שריפֿטשטעלער, וואָס טוט אונדז דעם כּבֿוד, פֿון צײַט צו צײַט „אַראָפּצונידערן אין אונדזער אָרעם שטיבל פֿון זײַן אָלימפּישער הייך. די דאָזיקע פּאָלעמיק האָט אַרויסגעפּלאַצט ערשט ניט לאַנג, און ניט זי האָט געקאָנט האָבן אַ וועלכע עס איז ווירקונג אויף אונדזער ביזאיצטיקער ייִדישער קריטיק. אָבער די דאָזיקע פּאָלעמיק איז ניט מער ווי אַ סימפּטאָם פֿון אַ טיפֿער שטימונג, וואָס הערשט שוין פֿון לאַנג אָן אין דער „ייִדיש“־פֿײַנטלעכער אינטעליגענץ – דאָס איז דער אייטער פֿון אַ וווּנד, וואָס איז אָנגעשוואָלן ביסלעכווײַז פֿון לאַנג אָן, פֿון זינט די ייִדישע שפּראַך האָט שטאָלץ אויפֿגעהויבן די פֿאָדערונג צו ווערן גלײַכבאַרעכטיקט מיט דער „האַרינטע“ (העברעיִש) , אָדער גאָר אין גאַנצן פֿאַרנעמען איר פּלאַץ. די אַטמאָספֿערע פֿון שׂינאה און קינאה האָט תּמיד אַרומגערינגלט דאָס וואַקסן פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור: די שׂינאה פֿון דעם אַסימילאַטאָר און די שׂינאה פֿון דעם ציוניסט, – זיי ביידע האָבן אונדז געשטערט צו זײַן אויסגערעכנטער אין אונדזערע קריטישע אָפּשאַצונגען! זיי ביידע האָבן דורך דעם קאָנטראַסט אַרויסגערופֿן התפּעלותן דאָרטן, וווּ אַ באַשיידענערער לשון וואָלט געווען אַ גרעסערע ציר פֿאַר דעם אמת.

די זעלביקע פּסיכאָלאָגיע פֿון גערייצטער, נערוועזער און אַ ביסל פֿאַרבלענדטער איבערגעגעבנקייט צו דעם אייגענעם שאַפֿן אין ייִדיש האָט געמוזט זיך אָפּרופֿן אויף דעם מעמד פֿון אונדזער איבערזעצונגס־ליטעראַטור, אויף דער אָפּשאַצונג פֿון איר ווערט און באַדײַטונג. איך קען אַ סך מענטשן, בײַ וועמען די בעסטע איבערזעצונג פֿון אַזאַ ווערק, לאָמיר זאָגן, ווי געטעס „פֿאַוסט“, וואָלט אַרויסגערופֿן אַ סך ווייניקער התלהבֿות, איידער אַ נײַע גוטע סקיצע פֿון פּרצן אָדער שלום אַשן. איך מוז מודה זײַן, אַז איך האָב אַליין דורכגעמאַכט אַזאַ פּסיכישן פּעריאָד (איצטער ליגט ער שוין ווײַט הינטער מיר) און מיר דוכט, עס איז שוין צײַט זיך אָפּצוגעבן אַ ניכטערן דין־וחשבון וועגן איר פּרינציפּיעלער באַרעכטיקונג. איך וויל די פֿראַגע אַוועקשטעלן אַזוי שאַרף ווי נאָר מעגלעך: וואָס זאָל מיך מער פֿרייען – אַ גוטע, אמת קינסטלערישע ייִדישע איבערזעצונג פֿון געטעס „פֿאַוסט“, אָדער די געזאַמלטע שריפֿטן פֿון… לאָמיר אַרויסלאָזן די נעמען?

איך ווייס, אַז די פֿראַגע איז אַוועקגעשטעלט געוואָרן איינזײַטיק, תּלמודיש, און קלינגט אַ ביסל מיט „נפֿל מן הגג“. אָבער דער איינזײַטיק פּילפּוליסטישער „נפֿל מן הגג“ איז אַלע מאָל דער ריכטיקער מעטאָד דאָרטן, וווּ דער פֿאַל מוז כירורגיש אַרויסגעשניטן ווערן פֿון אַלע איינצלנע מיטדערשײַנונגען, וואָס פֿאַרטונקלען זײַן ריכטיקן „תּוך“.

ובֿכן, נאָך אַ מאָל: זאָל זײַן, אַז דער מלאך גבֿריאל קומט צו מיר און זאָגט בזה־הלשון: „איך האָב אין דער איצטיקער צײַט נאָר איין איינציקן שפּראַכטאַלאַנט. ווילסטו, וועט ער אים אין גאַנצן אַוועקלייגן אויף דער איבערזעצונג פֿון „פֿאַוסט“ און דאָס וועט שוין איין מאָל זײַן אַן איבערזעצונג! אָבער ,אויב דו ווילסט, וועט ער שרײַבן אייגענע סקיצן און דראַמען, און מיר וועלן דערלעבן צו די „געזאַמלטע שריפֿטן“ פֿון… לאָמיר אַרויסלאָזן דעם נאָמען. ווי דו וועסט זאָגן, אַזוי וועט עס זײַן.“

וואָס זאָל זײַן מײַן ענטפֿער?

אָט דאָס דאַרפֿן מיר איצט באַטראַכטן, און איך רעכן, אַז אַ פֿאָרוואָרט צו אַ גוטן אייראָפּעיִשן ווערק איז דער פּאַסנדיקער פּלאַץ דערצו.

1.

The world of Yiddish literary criticism, 1 1 First printed as “Vegn dem vert fun iberzetsungen,” in Henry Wadsworth Longfellow, Dos lid fun hayavata, trans. Yehoash (New York: Farlag yehoyesh, 1910), iii-xxiv. Reprinted in Zhitlowsky, Vizye un gedank: Ophandlungen iber shrayber, verk, un shafungs-problemen: Ale verk fun doktor Khayim Zhitlovski, band 3, ed. Nachman Mayzel (New York: YKUF Farlag, 1951), 195-208. This translation would be greatly impoverished were it not for the valuable assistance of Peter Cole and the late Benjamin Harshav. which already includes such important figures as Baal-Makhshoves, 2 2 “The Thinker”; pseudonym of Yiddish literary critic Israel Isidor Elyashev (1873–1924). Sh. Niger, 3 3 Shmuel Niger (1883-1955), Yiddish literary critic. and Bal-Dimyen, 4 4 “Man of Imagination”; pseudonym of Nokhem Shtif (1879-1933) ,Yiddish linguist, literary scholar, and political activist. still treats translations as though they were stepchildren of Yiddish literature. The Yiddish book market has recently been enriched with several valuable works created in Europe that are certainly not inferior to our native products; but this hasn’t inspired our critics to stop and turn their attention to the European creations.

Do our critics feel that their talents are limited and suffice only for analysis of our own impoverished culture? Certainly not. Whoever considers the criticism produced by Baal-Makhshoves or Sh. Niger would be forced to admit that they would, in fact, have something distinctive to say about Shakespeare or Goethe. I believe that the broad realm of world literature, rather than the still-narrow realm of purely Jewish creativity, would offer them a much greater opportunity to develop their critical talent. But they lock themselves up within our cramped four little corners, not because their wings are too short and cannot lift them to greater heights, but rather because the four corners are ours, because Jewish individuality is expressed in them, because love for one’s own people overtakes love for art in general.

Of course we have no right to reprimand them for this behavior. It’s the inevitable psychology of a generation that has had to struggle for the mere right to lead its own life, to create its own cultural property. For a farmer striking out for the first time into the wilderness, an unplaned log cabin built with his own hands is much more precious than a foreign marble palace. For a mother, every intelligible word uttered by her child is much more profound than all of King Solomon’s wisdom, and she tends to find genius in her child where an outsider finds only the signs of quite ordinary maturation. It is difficult, almost impossible, however, for the Yiddish writers of the current generation to adopt the perspective of the outsider. It’s not only natural “motherly love” that blinds us. We ought to be able to liberate ourselves from its charm, just as every intelligent human liberates himself when he wants or needs to take a serious look at his own virtues and faults. What blinds us is a struggle with an unjust enemy. The programmatic hatred towards Yiddish literature and its guardians, the refined impulse to put all of its products to the sword, provokes in us an overestimation of its worth. Our love for our own literature is no longer natural, but anxious, nervous, and blind. We can’t even begin to soberly assess the faults or the proper trajectory of Yiddish literature, since its opponents condemn it to Hades. We measure its growth, therefore, not according to its own true size, but according to the length of the rope required to bring it up again to the light of day. I speak here not about that embittered, bilious polemic recently issued by the pen of a significant Hebrew author who honors us from time to time by lowering himself from his Olympian heights to our meager little dwelling. 5 5 Zhitlowsky is not explicit about who this author is, though it could be Ahad Ha’am (1856–1927). It’s also possible he is just generalizing from the many anti-Yiddish polemics and polemicists active during this time known as the “war of languages.” This polemic has only emerged very recently, so it couldn’t have so deeply affected Yiddish literary criticism. It is no more than a symptom of a deeper attitude, prevalent for much longer among the Yiddish-hating intelligentsia—it is the pus of a wound, which has swelled little by little ever since the Yiddish language proudly demanded equality with, or even superiority over, its “master” (Hebrew). An atmosphere of hatred and jealousy has always surrounded the growth of Yiddish literature: the hatred of the assimilationist and the hatred of the Zionist—both have prevented us from being fair in our critical evaluations; both have induced our overexcitement and wild enthusiasm where more modest language would have served as a more effective instrument for the truth.

This same psychology of anxious, nervous, and blind devotion to our own creations in Yiddish inevitably shaped our evaluation of the worth and importance of translations into Yiddish. I know many people for whom the best translation of Goethe’s Faust, say, would be less exciting than a new sketch of Peretz or Sholem Asch. 6 6 Isaac Leib Peretz (1852–1915), towering figure in the world of Yiddish letters, was revered as one of the fathers of modern Yiddish literature and adopted by secular Yiddishists as a cultural hero. Sholem Asch (1880–1957), was at the time a young and up-and-coming Yiddish novelist and playwright. I must confess that I myself went through such a psychological phase (which now is far behind me), and it seems to me that it’s about time we render a sober judgment regarding the nature of this enthusiasm. I would like to pose the question as sharply as possible: What should please me more—a good, truly artistic Yiddish translation of Goethe’s Faust, or the collected works of … take your pick of the Yiddish writers?

I know that this question is one-dimensional, Talmudic, and sounds a little like the rabbis asking about the calf that fell from the roof—is it kosher? But the one-sided, casuistic “fell from the roof” is always the correct method when the issue at hand must be surgically separated from all the other attendant issues that obscure its true essence. 7 7 Heb. nafal min hagag. This appears in b. Šabb. 136a, in a discussion about the kashruth of a calf. This immediate context is less important, though—Zhitlowsky’s inclusion of the phrase is merely meant to characterize the question as analogous to the sometimes-absurd legalism of the rabbinic tradition, i.e., “And what happens when the calf falls from the roof or is devoured by a lion?”

So again: Let’s say that the angel Gabriel comes to me and says the following: “I currently have a single literary genius at my disposal. Would you like him to undertake a translation of Faust (and what a translation it will be!)? Or would you like him to write his own sketches and dramas, and we’ll eventually come to see the Collected Works of … take your pick of the Yiddish writers? Whatever you say is good as done.”

What would my answer be?

This is what we now must consider, and I believe that a preface to a classic European work is the appropriate place for such a consideration. 8 8 As will become apparent later, “European” is an essential term in Zhitlowsky’s argument that Yiddish, by the fact of its Europeanness, deserves, just as all other European languages do, to have a vernacular edition of the pan-European corpus.

2.

אַלע מאָל, ווען אַן אונטערדריקט פֿאָלק וואַכט אויף פֿון זײַן היסטאָרישן שלאָף און נעמט זיך בויען אַן אייגענע קולטור אין אַ שפּראַך, וואָס פֿלעגט נאָר גערעדט ווערן פֿון דעם נידעריקן המון, זעט די יונגע נאַציאָנאַלע פּראָגרעסיווע אינטעליגענץ צו פֿאַרענטפֿערן זיך פֿאַר דעם פּראָגרעסיוון געדאַנק און באַווײַזן מיט אותות־ומופֿתים, אַז זי האָט אַ רעכט „צו מאַכן שבת פֿאַר זיך“.

עס קאָן זײַן, אַז דאָס זוכן „היתּרים“ פֿאַר אַ זעלבשטענדיקער נאַציאָנאַלער אַנטוויקלונג איז אין גאַנצן אַן איבעריקע זאַך. אַ פֿאָלק איז אַ זעלבסטצוועק, פּונקט ווי אַן איינצלמענטש. אָבער אויך דער איינצלמענטש פֿאַרטראַכט זיך אַ מאָל וועגן דעם זין פֿון דעם לעבן און קומט אָפֿט מאָל צו דעם רעזולטאַט, אַז „טובֿ לו לאָדם שלא ניבֿרא משניבֿרא“: בעסער גאָר ניט געבאָרן ווערן אויף דער וועלט. פֿאַר וואָס זאָל די זעלביקע פֿראַגע פֿון אָפּטימיזם און פּעסימיזם ניט טאָרן אַריבערגעטראָגן ווערן אויך אויף דעם לעבן פֿון פֿעלקער? מילא, אַ פֿאָלק, וואָס לעבט שוין זײַן אייגענעם קולטורעלן לעבן, איז אויף אים קיין שאלות ניטאָ. אָבער אַ פֿאָלק, וואָס דאַרף מיט אַזוי פֿיל אָנשטרענגונגען ווידער באַלעבן זײַנע כּוחות, ניט שוין טאָר מען גאָר ניט אַ טראַכט טאָן וועגן דעם זין פֿון די נײַע איבעריקע אָנשטרענגונגען, פֿון דעם נײַעם קאַמף און די נײַע אָפּער, וואָס ווערן געפֿאָדערט פֿון יעדן איינצלנעם? דערמאָנט מען זיך אָן דעם גאַנצן פּעקל צרות, וואָס די מענטשהייט איז אויסגעשטאַנען אַ דאַנק דעם פֿאַקט, וואָס זי איז צעריסן אין איינצלנע פֿעלקער, וועט אונדז גאָר ניט זײַן קיין וווּנדער, וואָס די פּראָגרעסיווע נאַציאָנאַלע אינטעליגענץ פֿילט זיך פֿאַרפֿליכטעט – אַרויסצונעמען אַ „הכשר“ בײַ דעם פּראָגרעסיוון געדאַנק אויף אַן אייגענער נאַציאָנאַל־קולטורעלער עקזיסטענץ.

איך ווייס, אַז דאָס זוכן גופֿא פֿון דעם הכשר איז שוין אַ סימן פֿון אַן אָנגעוואַקסענער לעבנס־ענערגיע, פֿון אַ דערוואַכטן ווילן צו אַן אייגענעם זײַן! אַז „דער ערשטער באַוועגער“ איז דאָ, ווי אומעטום, דער געפֿיל און אַז די לאָגיק פֿון דעם הכשר איז מער ניט ווי די פֿאָרעם, אין וועלכער דער געדאַנק ווערט צוגעפּאַסט צו דעם געפֿיל און האַרמאָניש צונויפֿגעשטימט מיט אים. אָבער אַזוי איז שוין די טבֿע פֿון דעם מענטשלעכן שׂכל. דער שׂכל וויל זיך אויסגעבן פֿאַר דעם באַלעבאָס און אײַנשמועסן, אַז די געפֿילן זײַנען אַ רעזולטאַט פֿון זײַן שׂכלדיקער אַרבעט, און ניט אומגעקערט: אַז ער איז ניט מער ווי דער געשוואָרענער משולח פֿון די געפֿילן. און דער זעלביקער טבֿע זײַנער בלײַבט דער שׂכל טרײַ אויך אין דער נאַציאָנאַלער פֿראַגע, און דאָ אפֿשר נאָך מער, איידער אומעטום, ווײַל די „קליפּה“ פֿון דעם נאַציאָנאַל־געפֿיל איז אפֿשר די שטאַרקסטע לײַדנשאַפֿט, וואָס האָט ווען עס איז געברויזט אין דער מענטשלעכער געשיכטע.

עס וואָלט דעריבער געווען זייער אינטערעסאַנט פֿונאַנדערצופּאַלמעסן אַלע נאַציאָנאַל־פּראָגרעסיווע „הכשרים“, וואָס זײַנען אַרויסגעשטעלט געוואָרן ביז אַהער, כּדי פּסיכאָלאָגיש אַרויסצודרינגען פֿון זיי יענע בלינדע נאַציאָנאַלע געפֿילן, וואָס האָבן זיי אַרויסגערופֿן. לײַדער, געהערט דאָס ניט אין די גרענעצן פֿון פֿאָרוואָרט. אויך מוז איך מיך אָפּזאָגן צו ברענגען דאָ באַריכות אַלע יענע לאָגישע אַרגומענטן, וואָס זײַנען ביז אַהער אַרויסגעשטעלט געוואָרן פֿון דעם נאַציאָנאַל־פּראָגרעסיוון געדאַנק, ווען אַפֿילו כּמעט אַלע פֿון זיי האָבן אַ שטאַרקע שײַכות צו אונדזער ענין. צוליב מײַן ציל וועט זײַן גענוג, ווען איך וועל ברענגען נאָר די צוויי גרונט־אַרגומענטן, וואָס האָבן געשפּילט די הויפּטראָלע בײַ דער פּראָגרעסיוו־נאַציאָנאַלער אינטעליגענץ, אַלע מאָל, ווען זי האָט געהאַט אין זין צו האַרמאָניזירן דעם פֿאַרלאַנג נאָך אַן אייגענער קולטור מיט די פֿאָדערונגען פֿון דעם אַלגעמיין מענטשלעכן פּראָגרעס.

איין אַרגומענט איז געווען – די אָריגינעלע אַנטוויקלונג פֿון דער אייגענער פֿאָלקסקולטור. דער אַנדערער אַרגומענט איז געווען – נייטיקייט צוצוציִען די גרויסע מאַסן צו דעם אַלגעמיין מענטשלעכן פּראָגרעס. דער ערשטער קלינגט מער נאַציאָנאַליסטיש, דער צווייטער – מער קאָסמאָפּאָליטיש.

דער ערשטער אַרגומענט האָט געטענהט, אַז די אַלגעמיין־מענטשלעכע קולטור איז אַ גאָרטן פֿון פֿאַרשיידענע פֿעלקער־קולטורן, וואָס דריקן אַלע אויס, אין זייער אייגענער שפּראַך און פֿאָרעם, דעם זעלביקן אַלגעמיין מענטשלעכן געדאַנק. וואָס רײַכער אין איינצלנע פֿעלקער־קולטורן, אַלץ רײַכער דער אַלגעמיין מענטשלעכער גאָרטן. און דעריבער, ווען מיר זעען, אַז עס וואַקסט אויס נאָך אַ נײַע קולטור, דאַרף דאָס אין אונדז אַרויסרופֿן אַ פֿריידגעפֿיל, ווײַל עס ווערט באַשאַפֿן אַ נײַע אַטמאָספֿערע, אין וועלכער די שטראַלן פֿון דער מענטשלעכער ציוויליזאַציע וועלן זיך פֿונאַנדערברעכן אויף אַ באַזונדערן אופֿן און פֿונאַנדערשפּילן זיך אין פֿאַרבן, וואָס מען האָט זיי נאָך ערגעץ ניט געזען.

דער צווייטער אַרגומענט איז מער דעמאָקראַטיש און אוטיליטאַריש. די געשיכטע פֿון די אונטערדריקטע פֿעלקער אינעם נײַנצנטן יאָרהונדערט האָט באַוויזן, אַז די גרויסע מאַסן קאָנען נאָר דעמאָלט צוגעצויגן ווערן צו אַ העכערער פּראָגרעסיווער קולטור, ווען דערפֿאַר נעמט זיך איר גאַנצע אינטעליגענץ. זי גיסט איבער דעם גײַסטיקן אוצר פֿון דער מענטשהייט אין אַ שפּראַך, וואָס איז צוגענגלעך צו דעם גאַנצן פֿאָלק, און אין פֿאָרמען, וואָס זײַנען צוגעפּאַסט צו די בילדונגס־מדרגות פֿון זײַנע איינצלנע שיכטן. אמת, אָט די פּעדאַגאָגישע אַרבעט קאָן ניט בלײַבן ריין פּאַסיוו און מעכאַניש. אַפֿילו אירע נידעריקסטע און פּאָפּולערסטע פֿאָרמען מוזן אַרויסרופֿן נײַע מער אָדער ווייניקער אָריגינעלע באַשאַפֿונגס־כּוחות, וואָס ברענגען אַרײַן אַ געוויסע אייגענע שאַטירונג אין דעם באַאַרבעטן מאַטעריאַל. ווער שמועסט שוין פֿון דער אַרבעט אויף אַ העכערער בילדונג־מדרגה אין קונסט און וויסנשאַפֿט! דאָרטן מוז דאָס פֿאָלק, אויב עס האָט נאָר אין זיך אַ פֿונק פֿון אייגענעם זשעני, אַרויסברענגען אייגענע גרויסע טאַלאַנטן, וואָס וועלן מוזן איבערשמעלצן די גאַנצע מענטשלעכע קולטור אויף אַן אייגענעם אופֿן און אַרײַנגיסן זי אין אייגענע נאַציאָנאַלע פֿאָרמען. אָבער דער עיקר איז ניט די אָריגינעלע אַנטוויקלונג פֿון דער קולטור. דאָס איז אַ „מהיכא־תּיתי“־זאַך, נאָך וועלכער מיר דאַרפֿן זיך ניט יאָגן. דער עיקר איז די באַשאַפֿונג פֿון אַ מענטשלעכער קולטור פֿאַר אַלע שיכטן פֿון דעם פֿאָלק.

ווענדן מיר אָן די צוויי שטאַנדפּונקטן אויף דער פֿראַגע: איבערזעצונגען אָדער אייגענעם שאַפֿן, – קאָן איינעם אויסדוכטן, אַז די פֿראַגע קאָן פֿאַרענטפֿערט ווערן זייער לײַכט, עס מאַכט נאָר אויס, אויף וועלכן שטאַנדפּונקט מע שטעלט זיך.

איז אונדזער ציל די אָריגינעלע אַנטוויקלונג פֿון דער קולטור, איז דעמאָלט וויכטיקער פֿאַר אַלץ דאָס אייגענע שאַפֿן. מע קען ניט דערוואַרטן, אַז דאָס פֿאָלק זאָל שוין פֿון די ערשטע טריט אָן אַרויסברענגען פֿון זיך די געטעס און די טאָלסטאָיס, די דאַרווינס און די ניוטאָנס; מוז מען זיך באַנוגענען מיט פּראָדוקטן פֿון אַ קלענערן קאַליבער. אונטער גינסטיקע אומשטענדן וועט די קולטור פֿון דעם פֿאָלק זיך שוין אַליין דערשלאָגן צו יענער הייך, אויף וועלכער דאָס פֿאָלק איז מסוגל לויט זײַן טבֿע. פֿון דעם שטאַנדפּונקט קאָנען די איבערזעצונגען ווייניק וואָס אויפֿטאָן. אַדרבה, זיי קאָנען נאָך שאַטן. וואָס געווינט די מענטשהייט דערפֿון, ווען געטעס „פֿאַוסט“ וועט עקזיסטירן נאָך אַ מאָל אין אַ ייִדישער וואַריאַציע? איר קולטור־אוצר ווערט דערמיט אויף אַ האָר ניט פֿאַרמערט, בעת איין פּרצעס „צווישן צוויי בערג“ איז שוין אַ גרעסערער אָדער קלענערער צוגאָב צו דעם אַלגעמיין מענטשלעכן קולטור־אוצר. און שאַטן קאָן „פֿאַוסט“, ווי איבער הויפּט דאָס פֿרעמדע, דורך דעם, וואָס ער לייגט אַרויף אַ שאַרף אויסגעשפּראָכענעם שטעמפּל פֿון פֿרעמדן זשעני אויף דער יונגער, נאָך ניט פֿאַרטיק אויסגעוואַקסענער שאַפֿונגקראַפֿט, צווינגט זי אַרײַן אין פֿרעמדע פֿאָרמען און שטערט אויף אַזאַן אופֿן איר אייגענער אָריגינעלער אַנטוויקלונג. איינער, אַ יונגער ייִדישער שריפֿטשטעלער, איז קאָנסעקווענט דערגאַנגען צו דער פֿאָדערונג, מע זאָל זיך אין גאַנצן (אויף אַ געשיכטלעכער ווײַלע) אָפּרײַסן און זיך אָפּשליסן סײַ פֿון דעם העברעיִשן עבֿר, סײַ פֿון דעם אייראָפּעיִשן הײַנט, און פּרוּוון אָנהייבן וואַקסן אַליין פֿון זיך אַרויס, ביז אונדזערע שאַפֿונגס־כּוחות וועלן ווערן אַזוי שטאַרק, אַז קיין זאַך פֿון דער פֿרעמד וועט ניט קאָנען ברעכן אונדזער אָריגינאַליטעט.

אַ גאַנץ אַנדער ענטפֿער באַקומט מען, ווען מע שטעלט זיך אויף דעם שטאַנדפּונקט פֿון צופֿירן דאָס פֿאָלק צו דעם אַלגעמיין מענטשלעכן קולטורעלן לעבן. דעמאָלט מוזן מיר אָפּשאַצן די ווערק ניט לויט דער אָריגינאַליטעט, וואָס אין זיי שטעקט, נאָר לויט דעם בילדונגס־אינהאַלט, וואָס זיי טראָגן אַרײַן אין דעם פֿאָלקס נשמה, לויט זייער ווערט פֿאַר אונדז אין דער היים. דאָ האָבן מיר ניט וואָס צו פֿרעגן, צי איז דאָס ווערק געשאַפֿן געוואָרן פֿאַר אונדז אָדער ניט. אַלץ וואָס די מענטשהייט האָט באַשאַפֿן, האָט זי באַשאַפֿן פֿאַר דער מענטשהייט, און מיר זײַנען אַ טייל פֿון איר. געטעס „פֿאַוסט“ איז אונדזער „פֿאַוסט“, און אויב ער פֿעלט נאָך אונדז, איז געוויס בעסער אָנצוּווענדן אַלע מי, כּדי צו קריגן אים, איידער אַרויסברענגען פּראָדוקטן, וואָס קאָנען ניט שטיין אויף דער זעלביקער הייך.

אין דער אַרגומענטאַציע פֿון די צוויי שטאַנדפּונקטן ווײַזט זיך אַרויס אַן אינטערעסאַנטער פּאַראַדאָקס: דער מער נאַציאָנאַליסטישער שטאַנדפּונקט פֿון אייגענער אָריגינעלער אַנטוויקלונג פֿאַלט אַרײַן אין אַ מער קאָסמאָפּאָליטישער שטימונג, בעת דער „אַלגעמיינער מענטש“ בויט אויף אַ האַרט נאַציאָנאַליסטישן עגאָיִזם. אין דער אמתן! אַן אָריגינעלע אַנטוויקלונג איז נאָר דעמאָלט אָריגינעל, ווען מע פֿאַרגלײַכט זי מיט די פּראָדוקטן פֿון די אַנדערע פֿעלקער. און איר ווערט באַשטייט ניט אין דעם, וואָס אין איר דריקט זיך אויס פֿרײַ אונדזער אייגענער „איך“, ווײַל אָט דער דאָזיקער אייגענער „איך“ קאָן אפֿשר זײַן אַ צווילינג פֿון אַן אַנדער פֿאָלקס נשמה, און דעמאָלט וועט ער אין זײַן אַבסאָלוטער „פֿרײַהייט“ ניט אַרויסברענגען קיין איין ווערטפֿולן אָריגינעלן שטריך. און פֿאַר וועמען האָט די אָריגינאַליטעט אַ ווערט? פֿאַר זיך גופֿא דאָך ניט, ווײַל כּל־זמן איך לעב אין זיך און פֿאַר זיך קאָן גאָר מײַן אָריגינאַליטעט מיר קיין מאָל ניט קומען צום באַוווּסטזײַן. אַ ווערט האָט די אָריגינאַליטעט נאָר פֿאַר דער גאַנצער איבעריקער מענטשהייט דרויסן פֿון אונדזער פֿאָלקס שאַפֿן, ווײַל אַ דאַנק איר ווערט באַרײַכערט דער מענטשהייטס אוצר מיט נײַע קולטור־פּראָדוקטן, וועלכע זי אַליין וואָלט שוין בשום־אופֿן ניט אַרויסגעבראַכט. צוריק, וויל דער „צוציִער“, וואָס זעט, אַז דער אַלגעמיינער פּראָגרעס זאָל הערשן אין דעם לעבן פֿון דעם אייגענעם פֿאָלק, כּמעט גאָר ניט טראַכטן וועגן דעם באַרײַכערן די מענטשהייט מיט מער נאַציאָנאַל־אָריגינעלע פּראָדוקטן. וויכטיק פֿאַר אים איז נאָר די הויכע קולטורעלע מדרגה אין דער היים, אַלץ איינס, ווי זי זאָל ניט אָפּגעשאַצט ווערן אין דער פֿרעמד, וואָס עס זאָל ניט זײַן איר ראָלע אין דעם אַלגעמיין מענטשלעכן אוצר.

2.

Every time an oppressed people awakens from its historical slumber and undertakes to build a culture of its own in a language which used to be spoken by the rabble, the young national progressive 9 9 Zhitlowsky operates with the assumption that “progressive” has something to do with internationalist solidarity as opposed to chauvinist nationalism. intelligentsia seeks to justify itself before progressive thought and prove beyond all doubts 10 10 Heb. otot u-moftim, referring to the mechanics of the Exodus from Egypt. Also used more broadly in Yiddish as “convincing arguments.” that it has a right to eat at its own table. 11 11Tsu makhn a shabes far zikh, Yiddish idiom with literal meaning “to make a Sabbath for oneself.” In this context, Zhitlowsky uses the phrase to mean “to set forth a nationalist cultural program.”

It’s possible that the search for justifications (heteyrim) for an independent national development is futile. A nation is an end in itself, just like an individual person. But even the individual sometimes contemplates the meaning of life and often concludes that toyv loy haodom sheloy nivro mishenivro: better to not have been born in the world. 12 12 A paraphrase of a similar phrase in b. ͑Erub. 13b. Why shouldn’t the same question be asked regarding the life of nations? Well, for a people already leading its own cultural life, there are no questions. But for a people attempting to resuscitate itself with so much strained effort—is it unreasonable for this people to consider the point of these futile efforts, of the new struggle and of the new sacrifice demanded of each individual? If we recall the whole set of problems encountered by humanity as a result of its being torn apart into individual nations, it’s hardly surprising to us that the progressive national intelligentsia feels obligated to get a “seal of approval” (heksher) from progressive thought for its own national-cultural existence.

I know that the search for the seal of approval is itself already a sign of a maturing life-force (lebns-energye), of a newly-awakened will to an independent existence; that the “first mover” is, in this as in all cases, emotion, and that the logic of the seal of approval is nothing more than the sort of logic in which thought is accommodated to emotion and harmoniously reconciled with it. But such is the nature of human reason (seykhl). Reason wants to pose as the boss and show that the emotions are products of the rationalist mind, and not that reason is merely the sworn messenger of emotion. And the same tendency also holds true when it comes to the national question, and maybe even more so here than anywhere else, since the nationalist emotion is perhaps the strongest passion of human history.

It would therefore be very interesting to examine all the national-progressive “justifications” that have been offered until now, in order to tease out, by means of psychoanalysis, those blind national feelings that lie at their core. Alas, this isn’t within the scope of a preface. Here I must also decline to present at length all those arguments of national-progressive thought that have been offered until now, even though almost all of them have a direct connection to our subject. It will be sufficient for my goal to present only the two foundational arguments that have been deployed by the progressive-national intelligentsia whenever they have attempted to harmonize the desire for their own culture with the demands of general human progress.

One argument was for the original development of one’s own national culture (folks-kultur). The other argument was for the necessity of attracting the masses to general human progress. The first sounds more nationalistic; the second, more cosmopolitan.

The first argument claims that general human culture is a garden of various national cultures, all of which express, in their own language and form, the same general human idea. The richer the individual national cultures, the richer the general human garden. And therefore, when we see that a new culture is emerging, this ought to produce a feeling of joy, since a new atmosphere is being created in which the rays of human civilization will extend in new directions and take on new, hitherto unseen colors.

The second argument is more democratic and utilitarian. The history of oppressed peoples in the nineteenth century proves that the masses can be elevated to a higher cultural level only when the entire intelligentsia takes on such a project. The intelligentsia casts the spiritual treasure of humanity into a language accessible to the entire people and into forms appropriate to the various levels of education (bildung) of its individual classes. True, this pedagogic project cannot remain purely passive and mechanical. Even its basest and most popular forms must awaken new, more or less original, creative powers that incorporate a certain individual nuance into the material at hand. And even more so when the goal is to raise the level of education in art and science (visnshaft)! In these realms, the people, if it has a spark of genius, must produce its own great talents, who will have to fuse together all of human culture in their own way and cast this culture into independent national forms. But the main point here is not original cultural development. This is an incidental byproduct. The main goal is the creation of a general human culture for all classes of the nation.

If we were to apply these two perspectives to the question: translation or our own creations—it appears that the question can easily be answered; all that matters is the perspective from which the question is approached.

If our goal is the development of original culture, then our own creations take precedence. We simply cannot expect, however, that the people will immediately produce Goethes and Tolstoys, Darwins and Newtons; we ought to be satisfied with products of a lesser caliber. Under ideal conditions, the national culture will come to reach that height which the nation is naturally capable of reaching. From this standpoint, translations can accomplish very little. On the contrary, they can even hurt. What does humanity gain when Goethe’s Faust exists in a Yiddish version? Humanity’s cultural treasure is not enriched by one cent, while Peretz’s story “Between Two Mountains” adds something, however small, to the general human cultural treasure. 13 13 “Tvishn tsvey berg.” Short story published in the 1901 volume, Khsidish, of Peretz’s neo-Hasidic tales. Faust, and more generally the foreign, can impede this process, since it imposes a sharply-pronounced standard of foreign genius upon the young, still immature creative force; it pushes this creative force into foreign molds and thus impedes original development. One young Yiddish author consequently demanded that we should (for a brief time) entirely sever connections both with the Hebrew past and with the European present, and try to begin growing out of ourselves, until our creative powers grow strong enough to prevent anything foreign from tainting our originality.

We arrive at an entirely different answer by adopting the perspective that calls for general human culture to be brought to the people. Then we must evaluate the works not according to their originality, but according to the educational content (bildungs-inhalt) they supply to the people’s soul, according to their worth for us at home. Here there’s no need to ask whether we created the work. Everything that humanity created, it created for humanity, and we are a part of it. Goethe’s Faust is our Faust, and if we lack it, we ought to exert all efforts to acquire it rather than create something inferior.

An interesting paradox emerges in this argumentation: The more nationalistic argument for original development takes on a more cosmopolitan tone, while the adherents of “general human” culture construct a stiflingly nationalistic egoism. Indeed: original development is deemed original only through comparison to the products of other cultures. And its value is not contained in the fact it expresses our own “I,” since this very own “I” might be a twin of another national soul, and then, it will not—even in its absolute “freedom”—contain a single worthy or distinctive characteristic. And for whom does originality have value? Surely not for the self, since as long as I live in myself and for myself, my originality can never be conscious. Originality has value only for that portion of humanity outside of our national orbit, since it is through originality that humanity’s treasure is enriched with new cultural products that would otherwise not have been created. The reverse is also true, since the “attractor” (tsutsier), who desires that general progress should dominate the life of his own people, hardly cares about the enrichment of humanity by production of original works from within his nation. What’s important for him is merely the high cultural level among his own people (in der heym), regardless of how this cultural level is evaluated from the outside, and regardless of its standing in the general human cultural treasure.

3.

דער וואָס האָט טיפֿער שטודירט דאָס נאַציאָנאַלע פּראָבלעם, ווייס פֿון וועלכן מקור עס נעמט זיך אָט דער פּאַראַדאָקס און וואָס איז זײַן ריכטיקער זין: די צוויי שטאַנדפּונקטן, וועגן וועלכע מיר רעדן, זײַנען אין תּוך אַרײַן דער אויסדרוק פֿון צוויי אַרטן נאַציאָנאַלע אינטערעסן. דאָס זײַנען די אינטערעסן פֿון נאַציאָנאַלער זעלבשטענדיקייט, וואָס וויל פֿירן אַן אייגענע קולטורעלע בעל־הבתּישקייט, אַלץ איינס, אין וואָס די בעל־הבתּישקייט זאָל ניט באַשטיין, און די אינטערעסן פֿון דער נאַציאָנאַלער פֿאַרשיידנקייט, וואָס וויל, אַז יעדעס פֿאָלק זאָל באַטראַכט ווערן ווי אַ מיטגליד פֿון דער מענטשהייט, אָבער וואָס האָט אַן אייגענעם פּנים און אַן אייגענע באַדײַטונג. די צוויי אַרטן אינטערעסן קאָנען נאָר אין דער אַבסטראַקטער לאָגיק פֿונאַנדערגענומען ווערן באַזונדער. אין דער ווירקלעכקייט זײַנען זיי תּמיד צונויפֿגעפֿלאָכטן אין איינעם און רוען אויף דעם שטילן גרונטגעדאַנק, אַז די פֿאָלקס־אַנטוויקלונג איז אַ טייל פֿון דער אַלגעמיין מענטשלעכער אַנטוויקלונג. עס איז דעריבער קיין חידוש ניט, וואָס זיי גייען איבער איינע אין די אַנדערע; וואָס דער „נאַציאָנאַליזם“ אָדער דער „קאָסמאָפּאָליטיזם“ נעמט באַלד בײַ דעם צד, באַלד בײַ דעם אַנדערן די אייבערהאַנט. ווי צונויפֿגעוויקלט זיי זאָלן אָבער ניט זײַן, ווי שווער עס איז פֿונאַנדערצונעמען זיי אין לעבן, מוז מען דאָך מיט באַשטימטקייט זיך אַליין פֿאַרענטפֿערן די פֿראַגע: וואָס איז פֿאַר אונדז וויכטיקער: די זעלבשטענדיקייט אָדער די אָריגינאַליטעט? די הויכע קולטורעלע מדרגה, אָדער „דאָס אייגענע וואָרט“, ווען אַפֿילו עס איז נאָך שוואַך און פֿון קליינער באַדײַטונג?

איך מוז מודה זײַן, אַז עס איז מיר זייער שווער צו געפֿינען אַן אַבסאָלוט זיכערן פּרוּוושטיין, מיט וועלכן מיר זאָלן קאָנען ריין אָביעקטיוו פֿאַרענטפֿערן די פֿראַגע. איך קען נאָר רעדן פֿאַר מיר און פֿאַר די, וואָס שטייען אויף דעם זעלביקן שטאַנדפּונקט אין דער נאַציאָנאַל־קולטורעלער פֿראַגע ווי איך. אונדז איז געוויס טײַער די אָריגינעלע אַנטוויקלונג פֿון דעם ייִדישן פֿאָלק און פֿאַר מיר ווייניקסטנס ליגט דער גאַנצער „היתּר“, דער גאַנצער זין פֿון אַן אייגענער פֿאָלקס־עקזיסטענץ אין יענע נײַע פּראָדוקטן, וועלכע אַ באַגאַבט פֿאָלק מוז אַרויסברענגען פֿון זיך, ווי באַלד עס שאַפֿט זיך אַן אייגענע קולטורעלע אַטמאָספֿערע. אָבער ווי טײַער מיר זאָל דאָס ניט זײַן, שטייט בײַ מיר אויף דעם ערשטן פּלאַן די הויכע קולטורעלע מדרגה פֿון דעם גאַנצן פֿאָלק, לויט די בילדונגסגראַדן פֿון זײַנע פֿאַרשיידענע שיכטן, וואָס קאָנען זיך נאָר אין אַ לאַנגזאַמען אַנטוויקלונגס־פּראָצעס מער אָדער ווייניקער אויסגלײַכן. קודם־כּל – די זעלבשטענדיקייט און דער רײַכער אינהאַלט פֿון דער קולטור! דערנאָך ערשט די דאגה וועגן איר אייגנאַרטיקייט. אָדער ריכטיקער: און אויך דערנאָך ניט געדאגהט וועגן דעם! די אייגנאַרטיקייט מוז אַרויסוואַקסן בײַ אַ פֿאָלק, וואָס האָט אייניקע טויזנט יאָר געלעבט אַ באַזונדער היסטאָריש לעבן און האָט דעריבער אויסגעאַרבעט און גיט איבער בירושה פֿון דור צו דור אַ געוויסן קערפּערלעך־גײַסטיקן אַפּאַראַט, אַ געוויסע נערוון־ און מאַרך־קאָמפּאָזיציע, וואָס מוז אַרויפֿלייגן איר שטעמפּל אויף איטלעכן אינהאַלט, וועלכן זי וועט באַאַרבעטן.

וועגן פֿעלקער וואָס דאַרפֿן ערשט אָנהייבן זייער היסטאָרישן וועג, וואָס האָבן נאָך קיין מאָל ניט באַוויזן וואָס זיי קאָנען, מעג מען נאָך אפֿשר זײַן אין ספֿק, ווי לאַנג עס וועט דויערן ביז אויך זיי וועלן אַרויסברענגען אין זייער מאַרך־ און נערוון־אַפּאַראַט אינטערעסאַנטע אָריגינעלע שטריכן, וואָס וועלן פֿירן צו אינטערעסאַנטע אָריגינעלע פּראָדוקטן. אָבער אַזעלכע ספֿקות קאָנען ניט האָבן קיין פּלאַץ פֿאַר דער ייִדישער אינטעליגענץ, וואָס נעמט זיך איצטער באַשאַפֿן אַ נײַע קולטור־אַטמאָספֿערע אין דער ייִדישער שפּראַך. דער באַשטימטער, אָריגינעלער ייִדישער מאַרך־ און נערוון־אַפּאַראַט איז שוין דאָ אַ פֿאַרטיקער, און בײַשפּילן פֿון זײַן קראַפֿט און שיינקייט האָט ער שוין צוגעשטעלט איבערגענוג, סײַ אין דעם העברעיִשן שאַפֿן פֿאַר זיך אין דער היים, סײַ אין דעם אייראָפּעיִשן שאַפֿן פֿאַר דער פֿרעמד. די פֿראַגע פֿון אַן אָריגינעלער אייגענער קולטור אין ייִדיש הענגט דעריבער ניט אָפּ פֿון דעם סכום און דער באַדײַטונג פֿון יענע ווערטן, וואָס זײַנען שוין באַשאַפֿן געוואָרן אין איר. וואָלטן מיר הײַנט נאָך געשטאַנען בײַ דעם „צאינה וראינה“ און די פֿאָלקס־מעשׂהלעך, וואָלטן מיר אויך דעמאָלט געהאַט דאָס זעלביקע רעכט צו פֿאַרפֿירן זיך אויף אַן אייגענער רײַכער בעל־הבתּישקייט אין אונדזער פֿאָלקשפּראַך ווי איצטער, ווײַל אין שאַפֿנדיקע כּוחות איז בײַ אונדז קיין מאָל קיין מניעה ניט געווען. די פֿראַגע וואָלט געווען (און זי איז נאָך ניט אין גאַנצן פֿאַרשוווּנדן געוואָרן עד־היום), צי איז ייִדיש, ווי אַ שפּראַך, מסוגל איבערצוגעבן די גאַנצע רײַכקייט פֿון דער מאָדערנער קולטור, אויפֿהייבן די מדרגה פֿון אונדזער בילדונג אויף דער זעלביקער הייך, אויף וועלכער עס געפֿינט זיך די קולטור פֿון אַלע אַנדערע געבילדעטע און ציוויליזירטע פֿעלקער. די פֿראַגע אָבער קאָן אַ סך לײַכטער פֿאַרענטפֿערט ווערן דורך איבערזעצונגען איידער דורך דעם אייגענעם שאַפֿן.

ווער קאָן וויסן, וויפֿל געדאַנקען און בילדער, שטימונגען און ניואַנסן עס ווערן פֿון דעם איצטיקן ייִדישן שרײַבער אונטערדריקט, ווײַל די שפּראַך גיט אים נאָך ניט די מעגלעכקייט פּינקטלעך איבערצוגעבן אַלץ, וואָס עס טראָגט זיך פֿאַר זײַן גײַסטיקן אויג? איך ווייס, אַז ניט די שפּראַך איז אין דעם שולדיק, נאָר, ערשטנס, איר נאָך ניט גאַנץ אַנטוויקלטער צושטאַנד, און צווייטנס – אין נאָך אַ שטאַרקערן גראַד – דאָס, וואָס מיר זײַנען אַזוי ווייניק באַקאַנט מיט איר. איך האָב מיך תּמיד געהאַלטן פֿאַר אַ בקי אין ייִדישע שפּראַכמיטלען, אָבער, אַז איך לייען אַן אַרטיקל פֿון אונדזער יונגן שפּראַכווירטואָז, ש. ניגער, ווער איך פּשוט נשתּומם פֿון דעם שפּרודלענדיקן קוואַל נײַע אויסדרוקן און וואָרט־געשטאַלטונגען, וואָס שלאָגט שפּילנדיק און אָן אַן אויפֿהער אין אַלע זײַנע בעסערע אַרטיקלען. אָבער ווער גאַראַנטירט מיר, אַז זײַן אינעווייניקסטע אידייען־וועלט איז ניט נאָך רײַכער אין האַלב־ און פֿערטל־טענער, פֿאַר וועלכע אויך ער קאָן לעת־עתּה נאָך ניט געפֿינען דאָס ריין ייִדישע וואָרט?

איבערזעצונגען, אמתע, גוטע, ריין ייִדישע, פֿון די רײַכסטע ווערק פֿון דער מענטשהייט וואָלטן מיט אַ מאָל אָפּגעראַמט פֿון דער וועלט די פֿראַגע וועגן דער ייִדישער שפּראַך־אָרעמקייט, און וואָלטן אין גאַנצן פֿאַרשפּאָרט דעם קינסטלער יענע מי, וועלכע ער מוז איצט אָנווענדן אויף צו באַשאַפֿן אָדער אַנטדעקן דעם נייטיקן ייִדישן אויסדרוק. די חבֿלי־לידה פֿון דער שפּראַך וואָלט מען אין גאַנצן געקאָנט איבערגעבן דעם איבערזעצער, און אויב דער מלאך גבֿריאל וואָלט באמת אַוועקגעשטעלט פֿאַר מיר די אַלטערנאַטיווע: אָדער איבערזעצונגען, אָדער אייגענעם שאַפֿן אויף דער איצטיקער מדרגה, וואָלט איך אַ רגע ניט געקווענקלט זיך און וואָלט פֿעסט אַרויסגעטראָגן מײַן גזר־דין: „איבערזעצונגען!“

און מחמת נאָך אַ וויכטיקערן טעם וואָלט איך געקומען צו דעם זעלביקן רעזולטאַט. אַלגעמיין מענטשלעכע קולטור הייסט פֿאַר מיר – דער אייראָפּעיִשער קולטורקרײַז. אָט דאָס איז די מענטשהייט, דער העכסטער שטאַפּל פֿון איר אַנטוויקלונג, און ניט די הונדערטער מיליאָנען, וואָס זײַנען געבליבן דרויסן פֿון אים, און הינטער אים. אַ פֿאָלק, וואָס וויל לעבן מיט דער מענטשהייט, אין דער מענטשהייט, מוז זען קודם־כּל אַרײַנצונעמען אין זיך אַלע זײַנע אוצרות, די גאַנצע אומגעהײַערע עשירות, וואָס איז באַשאַפֿן געוואָרן אין אים פֿון האָמער אָן ביז אויף דעם הײַנטיקן טאָג; פֿאַרשטייט זיך, ניט זײַנע טויזנטער קליינגײַסטער, נאָר זײַנע גאונים און קאָריפֿייען. דאָס הייסט ניט, אַז דאָס פֿאָלק זאָל זיך אָפּזאָגן פֿון אַלץ, וואָס עס האָט אויסגעאַרבעט אין דער היים, – בפֿרט ניט דאָס ייִדישע פֿאָלק, וואָס האָט אַזוי פֿיל אַרײַנגעטאָן אין דעם זעלביקן אוצר פֿון דער אייראָפּעיִשער קולטור. עס הייסט אָבער, אַז דאָס היימישע מוז האַרמאָניזירט ווערן מיט דעם נײַעם אוצר, אַז ער, דער אייראָפּעיִזם, – ווי איך וויל אים אָנרופֿן מיט איין וואָרט, – מוז ווערן דער באַזיס פֿון אַ נײַעם אָריגינעלן שאַפֿן און אַז פֿון דעם גאַנצן היימישן אוצר זאָלן נאָר יענע עלעמענטן זיך ווײַטער אַנטוויקלען, וואָס גייען ניט להיפּוך צו אים. כּל־זמן אָט דער געדאַנק וועט ניט אַרײַן אין אונדזער פֿלייש־און־בלוט, איז אַן עבֿירה אונדזער גאַנצע מי: אַ נײַע קאָמבינאַציע פֿון אַזיאַטישער קולטור איז ניט ווערט צו דערבליקן דעם שײַן פֿון דער זון. אונדזער „ייִחוס־בריוו, וואָס גרייכט ביז צו די פּיראַמידן“, האָט נאָר דערפֿאַר אַזאַ אומגעהײַערן ווערט, ווײַל מיר זײַנען געווען, ווי דאָס האָט הײַנע טיף באַמערקט, „אַ שטיק אײראָפּע, פֿאַרוואָרפֿן אין אַזיע“. אַ דאַנק דעם, וואָס מיר זײַנען געווען „אַ שטיק אייראָפּע“, האָבן מיר געקאָנט ווירקן אויף דעם אַנטוויקלונגס־גאַנג פֿון דעם מענטשלעכן גײַסט; האָט געקאָנט דער אייראָפּעיִשער גײַסט אַזוי שטאַרק ווירקן אויף אונדז. מיר זײַנען אייראָפּעער, און דאָס אין אונדז, וואָס גייט להיפּוך צו אייראָפּעיִש, מעג פֿון מײַנעט וועגן שוין הײַנטיקן טאָג גיין לעזאָזל!

אין שטענדיקן קאָנטאַקט מיט דעם „אייראָפּעיִשן“ שאַפֿן, אין שטענדיקן נעמען פֿון אים און געבן אים, זאָל זיך אַנטוויקלען די ייִדישע קולטור. אָבער דערצו מוז זי קודם־כּל שטיין אויף אַן אייראָפּעיִשער הייך, באַזיצן דאָס, וואָס די אַנטוויקלטע מענטשהייט פֿאַרמאָגט שוין איצטער. אָבער דאָס קאָן פֿון אונדז דערוואָרבן ווערן נאָר – דורך איבערזעצונגען. און אויב מיר וואָלטן די פֿינף און צוואַנציק יאָר אָנגעווענדט אונדזער ענערגיע אויף גוטע איבערזעצונגען, אָנשטאָט אַרויסצוקוועטשן פֿון אונדזער אָרעמקייט דאָס ביסל „אָריגינאַליטעט“ וואָס מיר פֿאַרמאָגן, וואָלטן מיר, כ׳לעבן, שוין געהאַלטן אַ סך ווײַטער אין דעם אָריגינעלן שאַפֿן גופֿא, איידער מיר זײַנען איצט…

איך האָב אַנידערגעלייגט די פֿעדער און האָב געלאָזן פֿאַרבײַציִען פֿאַרן זכּרון די בעסטע זאַכן פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור, און דאָס האַרץ האָט אָנגעהויבן אַ ביסל קלעמען. ווי? איז מיר לײַכט זיך אויסצואיינען מיט דעם געדאַנק, אַז אָט די זאַכן וואָלטן געבליבן ניט געשריבן? ניין, געוויס ניט. און עס וואָלט אויך געווען ניט גאַנץ גערעכט צו מאָנען פֿון דעם עבֿר, נאַכסאָל האָט ער בעסער ניט געמאַכט קיין גוטע איבערזעצונגען אויף דעם חשבון פֿון די אַנדערע זאַכן (אַך! זיי זײַנען אַזוי פֿיל!…). איך טרייסט מיך אָבער מיט דעם געדאַנק, אַז דאָס, וואָס איז שוין אָנגעשריבן, קאָן קיין טעאָריע ניט אויסמעקן; אַז קיין טעאָריע אין דער וועלט קאָן סײַ ווי סײַ ניט אָפּשטעלן דעם שטראָם פֿון דעם אייגענעם שאַפֿן. און אַלץ, וואָס איך קאָן, על־פּי שׂכל און על־פּי יושר, דערוואַרטן פֿון אַ טעאָריע, איז ניט די אָפּשטעלונג פֿון דעם שטראָם פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור, נאָר זײַן באַרײַכערונג דורך אַ נײַעם צופֿלוס פֿון גוטע, טאַלאַנטפֿולע איבערזעצונגען. די דאָזיקע אַרבעט האָט זיך שוין אָנגעהויבן, פֿיל האָבן שוין פֿאַרדינט אַ גוטן נאָמען אויף איר פֿעלד, און אונדז קאָן עס נאָר פֿרייען, ווען מיר זעען, אַז אויך אַ שריפֿטשטעלער פֿון יהואשעס ראַנג האָט, ניט אויפֿגעבנדיק זײַן אייגענעם שאַפֿן, אין דער לעצטער צײַט אַזוי פֿיל אויפֿגעטאָן פֿאַר דער ייִדישער איבערזעצונגס־ליטעראַטור.

3.

Any serious student of the national question knows the origin of this paradox and what its true character is: the two perspectives about which we are speaking are essentially the expression of two sorts of national interests. These are the interests of national independence (zelbstshtendikayt), which wants, above all, to acquire independent cultural property, regardless of what this property consists of, and the interest of national variety (farsheydnkayt), where every nation is considered as a member of humanity and has its own character and its own significance. These two types of interests can only be distinguished in the realm of abstract logic. In reality, they are always braided together and rest on the fundamental idea that national development is a part of general human development. It is therefore no surprise that they are constantly overlapping; whatever “nationalism” or “cosmopolitanism” takes into its camp, the other soon takes back. However interwoven they are, however difficult it is to distinguish between them in life, the question must be answered without equivocation: What is more important for us: independence or originality? A high cultural level, or our “own word,” even when it is still weak and insignificant?

I must confess that it’s difficult for me to find an absolutely certain criterion with which we can answer this question objectively. I can only speak for myself and for those who share my perspective regarding the national cultural question. That the development of the Jewish people should be unique is certainly important to us, and for me at least, the entire “justification” (heter), the entire point of our own national existence lies in those new products that a talented people must produce as soon as its own cultural atmosphere is created. But however dear this is to me, what takes first priority is the elevation of the entire people to a higher cultural level across all social classes, even though a single cultural level can be reached only very gradually. So first—we should strive for independence and a culture rich in content! Only then should we worry about this culture’s individuality! Such individuality is bound to emerge in a people that has led a unique historical life for several thousand years and has therefore transferred by inheritance from generation to generation a certain physical and spiritual apparatus, a certain system of nerves and marrow that is bound to put its stamp on all the inputs it receives.

As for those nations that are only now starting out on their historical path, that have not yet demonstrated what they are capable of, one may still wonder how long it will take for them to develop—in their apparatus of marrow and nerves—interesting, unique traits which will lead to interesting, unique products. But such doubts can have no place among the Jewish intelligentsia, which is now seeking to create a new cultural atmosphere in the Yiddish language. The particular and unique Jewish apparatus of marrow and nerves is already fully formed, and it has already presented a wealth of examples of its power and beauty both in Hebrew creations for itself at home and in European creations for outsiders. The question of an original independent culture in Yiddish depends, therefore, not on the sum total and the significance of those works already created in Yiddish. Even if we were today still at the level of “Tsene-rene 14 14 “Go out and see” from Song of Songs 3:11. It is the title of Yankev ben Yitskhok Ashkenazi of Janów’s half-translation, half-commentary of weekly Sabbath readings from the Torah and Prophets. The first extant edition is from 1622, with hundreds following in the next few centuries. Geared mainly, though not exclusively, toward women, it was the all-time Yiddish “best seller” and is sometimes viewed romantically as the essence of premodern Yiddish literature’s folksiness. and the folks-mayselekh, 15 15 “Folk stories,” chapbooks of early modern Yiddish literature (seventeenth century onward) typically inscribed within some religious framework. we would have the same right to aspire to our own rich cultural independence in our national language (folks-shprakh) just like now, since there was never any obstacle for us with regard to creative strengths. The question would be (and the question remains to this day), whether Yiddish, as a language, is capable of conveying the entire richness of modern culture, of raising the level of our bildung to that of all other educated and civilized peoples. This question, however, can be much more easily addressed through translations than through our own creations.

Who can possibly know how many ideas and images, moods and nuances of today’s Yiddish writer are now suppressed because the language is not yet able to articulate everything that he perceives in his soul? I know that it’s not the language itself which is guilty in this matter, but, firstly, the language’s unrealized potential, and secondly—to an even stronger degree—the fact that we’re so unfamiliar with it. I have always considered myself an expert in Yiddish styles, but when I read an article by our young linguistic virtuoso, Sh. Niger, I am amazed by the bubbling cauldron of new expressions and word forms that constantly appear in all of his better pieces. But who can guarantee that his inner world of ideas is not richer still in half- and quarter-tones, for which even he cannot, as of now, find the precise Yiddish word?

Translations—true, good, purely Yiddish translations from the richest works of humanity—would at once clear away the question regarding Yiddish’s linguistic poverty and completely spare the artist the effort that he must now apply in order to create or discover the necessary Yiddish expression. The language’s labor pains could be wholly transferred over to the translator, and if the angel Gabriel in fact presented me with the choice—either translations, or our own creations on their current level, I would not hesitate for a moment and would confidently decree: “Translations!”

And I would come to the same conclusion for an even more important reason. General human culture means for me—the European cultural realm. This is humanity, the highest rung of its development, and the not hundreds of millions who remain outside of it and behind it. A people who wants to live with humanity, among humanity, must first seek to embrace all of humanity’s treasures, the entire enormous wealth that humanity has created since Homer until today; not its thousands of small spirits, but its geniuses and luminaries. This does not mean that a people should retreat from everything that it has created at home—especially not the Jewish people, who have contributed so much to the treasure of European culture. It does mean, however, that the domestic (heymishe) must be harmonized with the new treasure, that Europeanism—as I refer to it—must become the basis of a new original creativity and that only those elements of the domestic treasure that do not oppose Europeanism should continue to develop. Until this idea enters into our flesh-and-blood, all our efforts are for naught: a new combination of Asiatic cultures is not worthy of seeing the light of day. Our “pedigree, which extends as far back as the pyramids,” has such an enormous worth only because of the fact that we were, as Heine profoundly remarked, “a piece of Europe cast into Asia.” 16 16 Heinrich Heine (1797-1856), German-Jewish writer. The source of this quotation is unknown. Thanks to the fact that we were “a piece of Europe,” we were able to affect the developmental process of the human spirit and the European spirit was able to affect us so strongly. We are Europeans, and I say good riddance to that which runs counter to our Europeanism! 17 17 Orig. “geyn lazozl,” “go to Azazel.” Refers to some goat-like creature mentioned in Leviticus 16 meant to carry away the sins of the Jews on Yom Kippur. Zhitlowsky uses this very rich metaphor to underscore how intensely he wants Jewish and Yiddish culture to be wiped clean of anything not “European.” Zhitlowsky’s unabashed Eurocentrism comes through in this paragraph—both in regard to what is worth saving in Jewish culture and what is worth translating from “world literature” (still a notoriously fraught term today). In light of the advancements made by postcolonial studies in giving voice to long-oppressed, long-silenced cultures, modern readers may justifiably bristle at Zhitlowsky’s “Europeanism.” Without apologizing for it and certainly without defending it, we should acknowledge that such a narrow view of cultural production was a product of its time and place. Even if our critique of historically Eurocentric approaches to (Jewish) translation may start with an arraignment of Zhitlowsky, he is hardly alone in his use of such discourse.

Yiddish culture ought to evolve in constant contact with “European” creations, by constantly taking from them and giving to them. But for this, our culture must first reach a European level and obtain that which evolved humanity already possesses. But this can be achieved only through translations. Had we applied our energy to good translations for the past twenty-five years, rather than squeezing out of our cultural poverty the little “originality” that we now possess, we would indeed already be much further along in our original creations than we are now.

I placed my pen down and let the best creations of Yiddish literature trot by in my mind, and I started to feel a little grief. Why? Is it easy for me to resign myself to the thought that these very creations would have remained unwritten at the expense of the translation project? No, of course not. And it might not be entirely fair to ask why the past did not produce any good translations at the expense of the other things (Oy! There are so many!). I’m comforted, however, by the idea that no theory can erase that which is already written, that no theory in the world can stop the flow of the current of our own creations. And what I can reasonably and fairly expect from a theory is not the interruption of the current of Yiddish literature, but its enrichment through a new influx of good, competent translations. This very project has already begun, many have already earned a good name in this realm, and we can only be enthused when we see that even an author of Yehoash’s rank has of late done so much for translation into Yiddish without sacrificing his own literary output. 18 18 Yehoash is the pen name of Solomon Blumgarten (1870–1927), prolific Yiddish poet and translator. He is the translator of Longfellow’s The Song of Hiawatha, for which Zhitlowsky’s essay is the preface. He is most famous for his masterful, now canonical, modern Yiddish translation of the Old Testament.

4.

פֿון דער אייראָפּעיִשער ליטעראַטור האָט יהואש אויסגעקליבן לאָנגפֿעלאָס פּאָעמע „הײַאַוואַטאַ“ (דער לעזער פֿאַרשטייט, אַז מיר רעכענען אַמעריקע גײַסטיק צו אייראָפּע). פֿאַר וואָס איז דער גורל אויסגעפֿאַלן גראָד אויף דעם ווערק? דערויף איז דער דיכטער ניט מחויבֿ צו געבן אַן ענטפֿער. ס׳איז לאָנגפֿעלאָס מזל! יעדעס אַנדערע גרויסע ווערק האָט ניט ווייניקער פֿאַרדינט דעם כּבֿוד. אָדער ריכטיקער: דאָס ייִדישע פֿאָלק פֿאַרדינט די זכיה צו האָבן אויך יעדע אַנדערע גרויסע ווערק אין זײַן ליטעראַטור.

אָבער אויב מע וואָלט אַוועקגעשטעלט די פֿראַגע, אין וואָס פֿאַר אַ מין פּאָעזיע עס נייטיקט זיך איצטער די ייִדישע ליטעראַטור מער פֿון אַלץ, וואָלט אפֿשר פֿון דעם שטאַנדפּונקט שווער געווען אויסצוקלײַבן אַ בעסערע זאַך, איידער „הײַאַוואַטאַ“.

וואָס אונדז, שטאָט־ און שטעטל־מענטשן, פֿעלט, איז די נאַטור און די ליבע צו איר. אין אונדזער גײַסטיקן אוצר פֿעלן, אָדער רעדן נאָך ניט גענוג שטאַרק, יענע שטימונגען, וועלכע וואַלד און פֿעלד, באַרג און וואַסער רופֿן אַרויס. עס פֿעלט דער „ריח־השׂדה“, און גראָד מיט דער פֿעלד־ און וואַלד־לופֿט, מיט דעם באַרג־ און וואַסער־גײַסט איז אַזוי רײַך אָנגעזאַפּט לאָנגפֿעלאָס דיכטונג.

אָבער אויך דאָס פֿעלט אונדז (צו קיין גנאַי זאָל דאָס אונדז ניט זײַן!): דאָס קאָנען אַרײַנדרינגען אין דעם לעבן פֿון אַ פֿרעמד פֿאָלק, ניט נאָר מיטן מוח, „על־פּי טעאָריע“, נאָר מיטן געפֿיל און מיט דער פֿאַנטאַזיע. אין אונדזערע געדאַנקען זײַנען מיר דאָס קאָסמאָפּאָליטישסטע פֿאָלק פֿון דער וועלט. אין דעם געפֿילס־לעבן אָבער האָבן די צרות אין גלות אַזוי ענג געמאַכט אונדזער נשמה, אַז מיר האָבן שוין לאַנג פֿאַרגעסן דעם „ואָהבֿתּם את הגר, כּי אַתּם ידעתּם את נפֿש הגר“ (און ליבט דעם פֿרעמדן, ווײַל איר פֿאַרשטייט דעם פֿרעמדנס נשמה). מיר האָבן אויפֿגעהערט צו פֿאַרשטיין די נשמה פֿון אַ ניט־ייִדן, און אונדזער גאַנצע אַטמאָספֿערע איז אָנגעפֿילט מיט אַזוי פֿיל שאָוויניזם, קליינלעכן האַס צו דעם אַנדערן, אַז עס הייבט באַלד אָן אויספֿעלן לופֿט, מיט וואָס צו אָטעמען… און גראָד צווישן די פּראָגרעסיוו־נאַציאָנאַלן, גראָד צווישן די, וואָס לאָזן פֿון מויל ניט אַרויס דעם פּיזמון: „פּראָלעטאַריער פֿון אַלע פֿעלקער פֿאַראייניקט אײַך“, גראָד פֿון זיי, קאָנט איר אָפֿט מאָל הערן אַזעלכע דיבורים, אַז, כ׳לעבן, אין דער לופֿטן הייבט אָן אַרומשוועבן דער שאָטן פֿון קרושעוואַן… דאָס שטאַמט ניט פֿון אַ מאַנגל אין טעאָרעטישער בילדונג, דאָס איז אַ רויקייט פֿון געפֿיל, וואָס קאָן אויסגעפֿײַנערט ווערן ניט דורך טעאָריעס און מוסר, נאָר דורך דער אַלגעמיין מענטשלעכער פּאָעזיע. די פּאָעזיע פֿון אַ פֿרעמדן פֿאָלק לערנט אונדז מיטפֿילן מיט דעם פֿרעמדן, מיטפֿרייען זיך און מיטלײַדן מיט אים. אין דעם פּרט איז לאָנגפֿעלאָס „הײַאַוואַטאַ“ איינע פֿון די ווערטפֿולסטע זאַכן אין דער אייראָפּעיִשער ליטעראַטור. „הײַאַוואַטאַ“ איז אייגנטלעך אַ זאַמלונג פֿון לעגענדן, וועלכע די ווילדע אינדיאַנער־שבֿטים פֿון נאָרד־אַמעריקע האָבן באַשאַפֿן. די לעגענדן זײַנען צום טייל נאַטור־מיטאָסן, – איבערנאַטירלעכע דערציילונגען, וואָס זאָלן דערקלערן די אָדער יענע נאַטור־דערשײַנונג; צום טייל זײַנען זיי אָבער אויך קולטור־מיטאָסן, דערקלערונגען פֿון יענע וווּנדער, וואָס דער פּרימיטיווער מענטש באַגעגנט אין זײַן אייגענעם געזעלשאַפֿטלעכן לעבן, אין זײַנע קענטענישן און השלמות, וואָס ער קאָן ניט דערקלערן זייער אורשפּרונג. די לעגענדע פֿון „מאָנדאַמין“ , דעם געל און גרין באַקליידטן יונגן־מאַן, מיט „די לאָקן ווייך און גאָלדיק“, וועמען „הײַאַוואַטאַ“ האָט באַזיגט, געהערט צו דער אַרט קולטור־לעגענדן. „מאָנדאַמין“ איז ניט קיין אַנדער וועזן, ווי דער מאַיִס, וואָס האָט געגעבן די אינדיאַנער די מעגלעכקייט צו לעבן ניט נאָר פֿון געיעג.

די אַלע לעגענדן האָט אָבער לאָנגפֿעלאָ צונויפֿגרופּירט אַרום דער צענטראַל־פֿיגור פֿון דעם אינדיאַנישן עפּאָס, דעם מיטישן העלד „הײַאַוואַטאַ“. הײַאַוואַטאַ איז דעריבער ניט קיין איינצלהעלד, דאָס איז דאָס גאַנצע אינדיאַנישע פֿאָלק, די פּערסאָניפֿיצירונג פֿון אַלע בעסערע זײַטן פֿון זײַן כאַראַקטער און זײַן לעבן. ער איז דער אידעאַל פֿון דעם פֿאָלק, וואָס שפּיגלט אָפּ אַלץ, וואָס דעם פֿאָלק איז הייליק און טײַער.

אַרײַנלייגנדיק זיך אין דער פּסיכאָלאָגיע פֿון דעם גאַנצן אינדיאַנער פֿאָלק, מיטפֿילנדיק זייערע צרות און לײַדן, ווײַל דאָס זײַנען אין תּוך די זעלביקע צרות און יסורים, וואָס פּלאָגן אַלע מענטשן אומעטום, הייבט אָן אין געפֿיל צו פֿאַרשווינדן די נאַציאָנאַלע אָפּגעזונדערטקייט, דער פֿײַנטלעכער היפּוך צווישן דעם נאַציאָנאַלן „איך“ און דעם נאַציאָנאַלן „דו“. עס וואַקסט אָנשטאָט אים אויס יענער געפֿיל פֿון סאָלידאַריטעט, וואָס דאַרף סוף־כּל־סוף אַלע פֿעלקער פֿאַרבינדן צו איין ברידערלעכער משפּחה, אין איין פֿרײַען פֿעלקערבונד, וווּ יעדעס פֿאָלק זאָל קאָנען ניט געשטערט אַרויסוויקלען פֿון זיך אַלץ, וואָס עס וואַקסט אָן אין זײַן נשמה, און העלפֿן יעדן אַנדער פֿאָלק אין דעם געמיינזאַמען פּראָגרעס פֿון דער גאַנצער מענטשהייט.

אין דעם קאַמף פֿאַר דער אייגענער נאַציאָנאַלער עקזיסטענץ, אין דער פּאָלעמיק אַנטקעגן דעם קאָסמאָפּאָליט, פֿאַרגעסן מיר אָפֿט אויף די געבאָטן פֿון ברידערלעכער פֿעלקער־ליבע, אויף דער נשמה פֿון אונדזער גאַנצן פּראָגרעסיוון גלויבן, אויף דעם „כּי היא חייך“ פֿון אונדזער גאַנצן אידעאַל. אַזעלכע ווערק ווי „הײַאַוואַטאַ“ פֿרישן אָפּ די דאָזיקע נשמה מיט יענעם ריינעם „הומאַניזם“, דער איידעלער ליבע צו דעם מענטשן, וואָס איז בײַ לאָנגפֿעלאָ אַזוי האַרמאָניש צונויפֿגעגאָסן מיט דער ליבע צו דער נאַטור.

4.

Yehoash has chosen Longfellow’s poem Hiawatha from European literature (the reader will understand that we consider America a spiritual part of Europe). Why this work of all works? The poet is not obligated to answer this. It is simply Longfellow’s luck that he has been translated into Yiddish! Every other major work deserves the same treatment. Or rather: The Jewish people ought to possess every other major work as a part of its literature.

But if we were ask which sort of poetry Yiddish literature needs most, it would be difficult to choose something better than Hiawatha.

We, a people of cities and towns, lack nature and a love of nature. Our spiritual treasure does not yet include those moods evoked by the forest and the field, by mountain and water. We lack the “smell of the field,” 19 19 Genesis 27:27. “ … And [Isaac] smelled the smell of [Jacob’s] raiment, and blessed him, and said: See, the smell of my son is as the smell of a field which the Lord hath blessed.” and it is precisely Longfellow’s poetry that is so richly suffused with the air of field and forest, with the spirit of mountains and water.

And forgive me when I say that we also lack this: the ability to identify with the life, emotions, and imagination of another people. In our rational lives we are the most cosmopolitan people in the world. But in our emotional lives, the troubles of exile have made our souls so cramped that we have long forgotten the “ve-ahavtem es ha-ger” 20 20 Deuteronomy 10:19. “ki atem yedatem es nefesh ha-ger 21 21 Exodus 23:9. (and love the foreigner, since you understand the foreigner’s soul). We no longer understand the soul of the gentile, and our entire cultural atmosphere is filled with so much chauvinism, such petty hatred of the Other, that soon, no air will remain … and precisely from the progressive nationalists, precisely from those who do not let this hymn issue from their lips—“Proletarians of all peoples, unite”—precisely from them, you often hear talk that, I swear, conjures the spirit of the publisher of the Protocols of the Elders of Zion… . 22 22 Pavel Krushevan (1860-1909). This arises not from a shortage of theoretical bildung. This is a rawness of emotion, which can be refined not by theories and sermons (muser), but only by general human poetry. The poetry of a foreign people teaches us to empathize with the foreigner, to rejoice and to suffer with him. In this sense, Longfellow’s Hiawatha is one of the worthiest products of European literature. Hiawatha is in fact a collection of legends created by the wild Indian tribes of North America. The legends are, in part, natural myths—supernatural stories meant to explain this or that natural phenomenon; and in part they are cultural myths, explanations of those miracles encountered by primitive man in his own social life, miracles whose origin, even in his wisdom and his perfection, he cannot explain. The legend of Mondamin, the yellow-and-green-clad young man, with “the soft and gold tresses,” whom Hiawatha conquered, belongs to this sort of cultural legend. Mondamin is nothing other than the maize that gave the Indians the possibility to live from more than hunting.

Longfellow grouped all these legends around the central figure of Indian epic, the mythic hero Hiawatha. Hiawatha is therefore not an individual hero; he is the entire Indian people, the personification of all the finer aspects of its character and its life. He is the ideal of the people and represents everything that the people considers holy and precious.

In understanding the psyche of the entire Indian people, in sympathizing with its troubles and suffering, since they are essentially the same troubles and pains that afflict all people everywhere, the emotional aspect of national estrangement, the hateful animosity between the national “I” and the national “you,” begins to vanish. In its place emerges a feeling of solidarity, which will finally tie all peoples together into one brotherly family, into one free alliance of peoples (felker-bund), where each nation can, without impediment, cultivate everything that grows within its soul and help every other nation in the shared progress of all humanity.

In the struggle for our own national existence, in the polemic against the cosmopolitanist, we often forget the demands of brotherly national love (felker-libe), the soul of our entire progressive belief, the “she is thy life” of our entire ideal. 23 23 Proverbs 4:13, “Take fast hold of instruction, let her not go; keep her, for she is thy life.” Works like Hiawatha revitalize this soul of pure “humanism,” this refined love for the human, a love that is, in Longfellow’s work, so harmoniously fused with a love of nature.

MLA STYLE
Zhitlowsky, Chaim. “On the Worth of Translations.” In geveb, August 2015: Trans. Joshua Price. https://ingeveb.org/texts-and-translations/on-the-worth-of-translations.
CHICAGO STYLE
Zhitlowsky, Chaim. “On the Worth of Translations.” Translated by Joshua Price. In geveb (August 2015): Accessed Aug 21, 2019.

ABOUT THE AUTHOR

Chaim Zhitlowsky

ABOUT THE TRANSLATOR

Joshua Price

Joshua Price is a graduate student in Yiddish Studies at Columbia University.