Texts & Translation

ביאָגראַפֿיע פֿון "אחד הרבנים המרגישים"

Biography of “One of the Sensitive Rabbis” (Part 1)

Aaron Shmuel Tamares

Translation by Ri J. Turner


Rab­bi Aaron Shmuel Tamares was born in 1869 near Maltsh, Grod­no Gov­er­norate. After dis­tin­guish­ing him­self in tra­di­tion­al stud­ies, he inher­it­ed his father-in-law’s rab­binic post in Mile­jczyce, a small town which recalled for him the set­ting of his rur­al child­hood, much to his delight. Tamares joined Net­zach Yis­rael, a stu­dent branch of Hib­bat Tzion, while study­ing at the Volozhin Yeshi­va, but a decade lat­er, after attend­ing two Zion­ist assem­blies, Tamares real­ized that the orga­ni­za­tion­al cul­ture of the Zion­ist move­ment clashed pro­found­ly with his own aes­thet­ic” pref­er­ences and his deeply held beliefs about the essen­tial char­ac­ter of the Jew­ish peo­ple (apo­lit­i­cal and paci­fist, above all). At that point he left the move­ment, and after a short peri­od of doubt and explo­ration, spent the rest of his life writ­ing arti­cles, let­ters, and books (pri­mar­i­ly in Hebrew) express­ing his cri­tiques of mod­ern Jew­ish pol­i­tics and his visions for an alter­na­tive approach. 

In 1929, Zal­man Reyzen would include an entry about Tamares in his Lek­sikon fun der yidish­er lit­er­atur, prese, un filol­o­gye. As a basis for this entry, Tamares com­posed an auto­bi­o­graph­i­cal essay (prob­a­bly ca. 1926), in Yid­dish, about his life and work, with an empha­sis on the for­ma­tive moments in his polit­i­cal devel­op­ment. Char­ac­ter­is­ti­cal­ly, the essay is extreme­ly long (sev­en­ty-six hand­writ­ten pages), tren­chant to a fault, and redo­lent with the prick­ly false mod­esty of a man who spent his adult life refus­ing to join any move­ment (no small feat in the Jew­ish Pale of Set­tle­ment at the turn of the last cen­tu­ry). In con­trast, the entry that Reyzen even­tu­al­ly includ­ed in the Lek­sikon is only five columns long, and, nat­u­ral­ly, devoid of Tamares’s sar­don­ic, charis­mat­ic voice. 

To the best of my knowl­edge, the essay, which resides in the YIVO Archives in New York, has nev­er before been trans­lat­ed into Eng­lish. A Hebrew trans­la­tion by Shlo­mo Zuck­er appeared in 1992, along with a fac­sim­i­le of the orig­i­nal Yid­dish text, in Ehud Luz’s anthol­o­gy of Tamares’s select­ed Hebrew writ­ings, Pat­si­fizm LeOr HaTorah (Jerusalem: Din­ur Cen­ter, Hebrew Uni­ver­si­ty). The essay, which pro­vides a rare win­dow onto the mar­gins of East­ern Euro­pean Jew­ish polit­i­cal life dur­ing the rise of Zion­ism (and includes cameo appear­ances by the likes of Mendele Moykher Sforim and ayy­im Na­man Bia­lik), is intrigu­ing not only for his­tor­i­cal rea­sons, but also from a lit­er­ary and psy­cho­log­i­cal per­spec­tive. Jew­ish his­to­ry has no short­age of fig­ures whose acu­ity, stub­born­ness, and prophet­ic ten­den­cies have pre­vent­ed them from par­tic­i­pat­ing coop­er­a­tive­ly in the polit­i­cal and cul­tur­al projects of their era. In his auto­bi­o­graph­i­cal essay, Tamares tells us exact­ly how he became one such fig­ure — and he express­es a gal­va­niz­ing, some­times self-con­tra­dic­to­ry con­flu­ence of polit­i­cal ideas (paci­fism and lib­er­a­tionism, human­ism and Jew­ish tri­umphal­ism, indi­vid­ual con­science and com­mu­nal sov­er­eign­ty) that are all still very much alive today — and still just as dif­fi­cult to rec­on­cile as they were in 1926

Trans­la­tor’s acknowl­edg­ments and copy­right infor­ma­tion:

Many thanks to Rab­bi Everett Gendler, one of Tamares’s intel­lec­tu­al and spir­i­tu­al heirs and his pri­ma­ry trans­la­tor into Eng­lish, who point­ed me toward this doc­u­ment. I am grate­ful to Dr. Bar­ry Mesch of Hebrew Col­lege in New­ton, MA, who advised my master’s the­sis project out of which this trans­la­tion sprout­ed. Thanks also to Fru­ma Mohrer, Senior Archivist at the YIVO Archives in New York, Dr. Ehud Luz of Haifa Uni­ver­si­ty, and The Din­ur Cen­ter for Research in Jew­ish His­to­ry at Hebrew Uni­ver­si­ty for their assis­tance with repro­duc­tions and copy­right per­mis­sions. The Yid­dish man­u­script is housed at the Archives of the YIVO Insti­tute for Jew­ish Research in Col­lec­tion RG 3 (Yid­dish Lit­er­a­ture and Lan­guage), Fold­er 3222. The man­u­script was repro­duced in the book Patz­i­fizm LeOr HaTorah (Ehud Luz, ed., Jerusalem: Din­ur Cen­ter, 1992), which also con­tains Shlo­mo Zucker’s anno­tat­ed trans­la­tion of the man­u­script into Hebrew, as well as a detailed intro­duc­tion to Tamares’s life and work writ­ten by Ehud Luz, both of which I con­sult­ed exten­sive­ly in the process of trans­lat­ing Tamares’s auto­bi­o­graph­i­cal essay into English. 

Click here to down­load a PDF of this text and its translation. 


דער רבֿ אַהרן־שמואל תּמרת, באַװוּסטער שריפֿטשטעלער אונטערן פּסעװדאָנים: „אחד הרבנים המרגישים“ איז געבױרן אין יאָר 1869 אין אַ דאָרף האַרט לעם דער שטעטל „מאַלטש“, גראָדנער גובערניע, בײַ אָרעמע יחסנישע עלטערן. זײַן פֿאָטער „משה־יעקבֿ תּמרת“ איז אַן אײניקל פֿון מאַלטשער רבֿ „ר' אַרעלע“ װאָס האָט אין זײַנער צײַט אין די פֿערציקער יאָרן פֿון פֿאַרגאַנגענעם יאָרהונדערט געשמט אין פּאָלעסיער געגנט אױך אַלס „צדיק“ מיטן נאָמען „מאַלטשער מגיד“.

דערצױגן איז ער געװאָרן אין זײַנע ייִנגלשע און בחורשע יאָרן, לױט אַמאָליקן שטײגער, בלױז אױף „לימודי־קודש“, אױסגעצײכנט זיך אױפֿן דאָזיקן געביט, ד"ה אין תּלמוד, און באַקומען אַ נאָמען אין דער גאַנצער סבֿיבֿה: „דער מאַלטשער עילוי“.

פּאַראַלעל מיט זײַנע אינטעלעקטועלע כּישרונות איז ער פֿון קינדװײַז אָן געװען אױך זײער סענטימענטאַליש און עמפֿינדלעך פֿאַר אַלע צװײַגן פֿון געפֿיל. אַזױ װי פֿאַר עסטעטיק אַזױ פֿאַר מאָראַליטעט, אַזױ װי פֿאַר מאָראַליטעט אַזױ פֿאַר רעליגיעזער התלהבֿות. אױפֿן פֿעלד פֿלעגט ער װערן באַצױבערט ביז צום ניט קאָנען אָפּרײַסן זיך פֿון אַ שײנעם בױם, פֿון אַ גרינעם בערגל, און אין „בית־המדרש“ פֿלעגט ער דאַװנען מיט מער דבֿקות װי אַלע ייִנגלעך.

זײַענדיק אַ קינד פֿון אַ יאָר זעקס האָט אַ מגיד געזאָגט אין בית־המדרש אַ „הספּד“ אױפֿן באַװוּסטן רבֿ „ר' אליהו לידער“ װאָס איז אין יענער צײַט ניפֿטר געװאָרן, און אױפֿמערקזאַם געמאַכט דעם עולם אױפֿן פֿאַרלוסט װאָס זײ האָבן געליטן דורך דער פּטירה פֿון צדיק, דען „פֿון יעצט אָן װעט שױן ניט זײַן װער זאָל מגין זײַן אױפֿן דור“. דער „הספּד“ האָט געמאַכט אַן אײַנדרוק אױפֿן קלײנעם ייִנגל װי ניט אױף קײנעם פֿון גאַנצן בית־המדרש. ער האָט געװײנט מיט ביטערע טרערן און נאָכן הספּד געדאַװנט זײער אַ פֿרומען „מעריבֿ“, נעמענדיק אױף זיך אַלײן שױן עפּעס אַרײַנאַרבעטן אין „תּורה ומיצװת“, װי באַלד אַז דער „צדיק“ װעלכער האָט אױף אַלעמען „מגין“ געװען איז שױן ניטאָ…

דער קלײנינקער אױפֿריכטיקער בעל־דבֿקות האָט אָבער — אין קעגנזאַץ צו דאָס רובֿ "פֿרומאַקעס" פֿון די גרױסע — נעבעך גאָרניט געמאַכט קײן גוטע געשעפֿטן… װאָרעם חבֿרה לצנים האָט זיך פֿאַרװאָלט זיך לוסטיק מאַכן איבערן קינד, און נאָך יענעם „הספּד“ װען זײ פֿלעגן אים דערזען פֿלעגן זײ אים זאָגן, „דו װײסט 'אַהרן־שמואל' אַז יענער און יענער רבֿ פֿון יענער און יענער שטאָט“ — זײ פֿלעגן אױסקלערן נעמען פֿון רבנים און פֿון שטעט — „איז ניפֿטר געװאָרן“, פֿון װאָס דער קינד פֿלעגט װערן פֿאַרשעמט און אַנטלױפֿן.

דער דערמאָנטער ייִנגל פֿלעגט װערן דערשיטערט פֿון אַן אומגליק, אַז ס'האָט עמעצן געטראָפֿן. און ס'פֿלעגט בײַ אים צעגײן די האַרץ פֿון מיטלײד. און אַז ער פֿלעגט זען עמעצער טוט אַן עװלה דעם צװײטן, האָט ער ניט געקאָנט רוען, כּל־זמן ער האָט ניט רעאַגירט אױף דעם מיט װאָס עס איז.

ס'איז ניט איבעריק צו ברענגען דאָ אַ פּאָר מעשׂהלעך,אויבווויל מינדערװערטיקע לױט זײער פֿאַרנעם — װעדליק פֿון קינדערשן לעבן — אָבער זײער כאַראַקטעריסטישע לױטן אינהאַלט, װאָס אילוסטרירן דאָס געזאָגטע. 1) זײַנער אַ באַקאַנטער ייִנגל האָט זיך אײַנגעװױנט צו „רײכערן“. ער איז אָבער געװען אַן אָרעמער, און האָט ניט פֿאַרמאָגט פֿאַר װאָס צו קױפֿן „טיטון“, פֿלעגט ער אין בית־המדרש שטײן און טשאַטעװען, בשעת עמעצער רײכערט אַ פּאַפּיראָס, ביז יענער װעט אַראָפּװאַרפֿן דעם לעצטן ברעקעלע אױף דער ערד. דאַן פֿלעגט דאָס דער אָרעמער קוריטעל אױפֿהײבן און פֿון אַזעלכע „לקט“ צונױפֿשלאָגן אַ פּאַפּיראָסל פֿאַר זיך. די דאָזיקע „טראַגישע“ מחזה פֿלעגט בײַם קומענדיקן „אחד הרבנים המרגישים“ אַרױסרײַסן אַ שטיק האַרץ… און װען ער פֿלעגט קריגן בײַ זײַן מאַמען אַ קאָפּעקע אױף קױפֿן פֿאַר זיך עפּעס אַ נאַשערײַ, פֿלעגט ער גלײַך לױפֿן אַװעקגעבן דאָס דעם אָרעמען רײכערל אױף פּאַפּיראָסן. דאָס האָט אָבער ניט געקאָנט אױסשעפּן דעם גאַנצן טיטון־מאַנגל פֿון נעבעכדיקן רײכערל, װײַל זײַן אײגענע מאַמע איז אױך געװען זײער אַן אָרעמע און געבן איר קינד אַ קאָפּעקע איז געװען זײער אַ זעלטענע דערשײַנונג. פֿלעגט ער דעריבער זיך פֿאַרדינגען ברענגען „טרונקען װאַסער“ די ישיבֿה־בחורים װאָס האָבן געלערנט אין בית־המדרש. פֿלעגט בראָדזען אין די חשװנדיקע נאָװנטן ביז די קני אין מאַלטשער בלאָטעס פֿאַר דעם לױן פֿון „אַ פּאַפּיראָס פֿאַר אַ טרונק װאַסער“, װאָס האָט זיך דאַמאָלס אין בית־המדרש געצאָלט. געפּאַקט דעם פּאַפּיראָס און גלײַך געלאָפֿן לינדערן דעם נױט פֿון אָרעמען חבֿר דעם רײכערל נעבעך…

ב) אין חדר װוּ ער האָט געלערנט האָבן אַ פּאָר צעלאָזענע ייִנגלעך פֿאַרפֿירט אַן אינטריגע קעגן אײנעם אַ ייִנגל אַ שטילן, און מיטגעריסן מיט זיך אױך אַלע איבעריקע ייִנגלעך פֿון חדר. און יענעם ייִנגל האָט מען געפֿליקט, געצופּט, געמאַכט פֿון אים חוזק פֿון אַלע זײַטן. נאָר דער דערמאָנטער ייִנגל האָט זיך ניט אַרײַנגעצױגן „אין שטראָם“, און אײנער אַלײן אַרױסגעשטעלט זיך פֿאַרן גערודפֿטן ייִנגל, זיך אַרומגעקריגט פֿון זײַנט װעגן מיטן גאַנצן חדר ייִנגלעך.

Chapter I

Rabbi Aaron Shmuel Tamares, well-known for his writings published under the pseudonym “One of the Sensitive Rabbis,” 1 1 I translate this here according to the literal meaning of the Hebrew; I don’t follow Rabbi Everett Gendler (Tamares’s primary translator into English to date) in translating it as “One of the Passionately Concerned Rabbis.” While Tamares certainly was a self-conscious polemicist by nature and wrote his articles and books with the hope of effecting political change, he was also quite self-consciously proud of his own sensitive nature (see below). See also his obituary in Haynt (“Di Vegn un Umvegn fun a Rov A Kemfer,” 12 Aug 1931): “זײַן פּסעװדאָנים ”אחד הרבנים המרגישים“ איז נישט געװען קײן סתּם-צוגעטראַכטער. ער איז װירקליך געװען אַ טיעף-עמפֿינדליכער מענטש.” (His pseudonym “Echad HaRabbanim HaMargishim” was not an idle invention. He truly was a deeply sensitive person.) was born in 1869 in a village just outside the town of Maltsh, 2 2 Today Malech, Belarus. Grodno Governorate, to a poor yet distinguished family. His father, Moshe Ya’akov Tamares, was a grandson of the Maltsher rabbi, Reb Arele, who in his time (the 1840s) was known in the Polesie region as a tsaddik 3 3 Tsaddik: an especially righteous man. and was called the Maltsher Maggid. 4 4 Maggid: an itinerant preacher.

He was brought up in the old-fashioned way, with an education in religious studies only. He distinguished himself in the field, that is, in Talmud, and earned a name throughout the region as the “Maltsher illui.” 5 5Illui: child prodigy in the realm of traditional Jewish learning.

Alongside his intellectual talents, he was from childhood on also quite sentimental and sensitive to all the subtler realms, whether aesthetics, morality, or religious ardor. Outdoors, he became so enchanted by a beautiful tree or a grassy hillock that he could not tear himself away. And in the beys-medresh, 6 6Beys-medresh: house of study, also used as a place for prayer, delivering sermons, etc. he used to pray with more devotion than any of the other boys.

When he was around six years old, a maggid delivered a eulogy in the beys-medresh for the well-known rabbi Reb Eliyahu Lider, 7 7 Reb Eliyahu “Elinke” Schick of Lida, also known as the “Ein Eliyahu.” who had passed away around that time. He characterized the loss to the community in the wake of the tsaddik’s death: “From now on, no one remains who can safeguard the generation.” The eulogy made a greater impression on the little boy than on anyone else in the beys-medresh. He wept bitter tears and prayed maariv 8 8 Maariv: the evening prayer service. quite devoutly, immediately taking it upon himself to cultivate torah and mitzvot to make up for the loss of the tsaddik who had served as the “safeguard.”

However, the pint-sized acolyte didn’t prosper, poor thing (in contrast to most of the “pious” among the grown-ups), because a group of smart alecks made a habit of entertaining themselves at his expense. After the eulogy incident, they would approach him saying, “Hey Aaron Shmuel, did you hear? Such-and-such a rabbi from such-and-such a city”—they would devise names of rabbis and of cities—“has passed away.” And the boy would run away in consternation.

He used to get quite upset about any misfortune; his heart would melt with sympathy. And if he saw someone commit an injustice, he could not rest until he had responded in some way.

A few anecdotes would not go amiss here. They are minor in scope, in accordance with the child’s tender age; however, in content they are extremely characteristic, and illustrate the claims made above.

1) One of his acquaintances took up the habit of smoking. However, he was poor and did not have the means to purchase tobacco, so he used to stand around in the beys-medresh while someone smoked a cigarette, and wait for him to fling the butt onto the floor. This the poor little smoker would pick up, and from such gleanings, piece together a sort of cigarette for himself. This pathetic sight used to tug at the heartstrings of the future Sensitive Rabbi, and whenever his mother gave him a kopek to buy a treat, he would run to give it to the wretched young man for cigarette money. However, that did not suffice to replenish the smoker’s tobacco deficit, because the mother of the future “One of the Sensitive Rabbis” was also quite poor, and could only rarely spare a kopek for him. Thus, he hired himself out to bring drinks of water to the yeshiva students who were learning in the beys-medresh. He would trudge through the autumn evenings, up to the knee in the Maltsh mud, to earn the going rate in the beys-medresh at that time: a cigarette apiece for each drink of water. As soon as he got hold of the cigarette, he ran to relieve the privation of his friend, the hapless smoker.

2) In the cheder he attended, a couple of wild boys cooked up a scheme targeting a certain quiet boy, and drew the rest of the cheder-boys into their plans. They badgered and tormented their victim, teasing him every which way. But the future Sensitive Rabbi did not get swept up in the tide. He was the only one to stand up for the persecuted child, and he fought on his behalf against the entire student body.


צו דער אַנטװיקלונג פֿון זײַנע געבױרענע עסטעטישע און מאָראַלישע געפֿילן האָט נאָך אַ סך מיטגעהאָלפֿן פֿון אײן זײַט די שײנע דאָרפֿישע סבֿיבֿה: גרינע פֿעלדער, בליִענדיקע סעדער, אין װעמענס נאָענטקײט ער האָט זיך געהאָדעװעט. און פֿון דער אַנדערער זײַט אױך דער טראַגישער סאָרט לעבן פֿון זײַנע עלטערן — דער לעבן פֿון אַן אײדעלן ייִד צװישן אַ גרױסן דאָרף האַלב װילדע גױים. די שײנקײט פֿון דער דאָרפֿישער נאַטור האָט געװירקט אױף זײַן עסטעטישן געפֿיל אין אַ פּאָזיטיװן אופֿן: אַרײַנגעװעבט זײַן נשמה צװישן פֿעלדער און בײמער; און די עלנטע לאַגע פֿונעם אײדעלן ייִד צװישן דער סבֿיבֿה פֿאַרגרעבטע גױים, װעלכע זענען האַרט און רױ אַפֿילו אײנער צום צװײטן און בפֿרט צו אַ ייִדן, צו אַ „נעכריסט“ (אויבווויל פֿונעם שלאַנגישן אַנטיסעמיטיזם פֿון דער הײַנטיקער „ציװיליזירטער“ צײַט האָבן אַמאָליקע נאַיִװע פּױערים נאָך ניט געװוּסט), האָט געװירקט אױף זײַנע סענטימענטאַלע געפֿילן אין אַ נעגאַטיװן אופֿן, ד"ה צו האַסן גראָבקײט מיט שלעכטסקײט.

הױפּטזעכלעך האָבן אים אױפֿגערעגט אױף דער מענטשלעכער שלעכטס די צרות װאָס ער האָט געהאַט אױסצושטײן פֿון די „שקצים“ מיט זײערע הינט, גײענדיק אַלע טאָג דורכן לאַנגן דאָרף אין „חדר“ אַרײַן דערבײַ אין שטעטל.

דעם קאָנטראַסט װאָס דער ייִנגל פֿלעגט שטענדיק זען צװישן רױען כאַראַקטער מיט די רױע אױפֿפֿירונגען פֿון די גױיִשע שכנים און צװישן דעליקאַטנעם כאַראַקטער מיט דער דעליקאַטנער אױפֿפֿירונג פֿון זײַנע עלטערן, און װאָס בײַ די לעצטע איז דאָס געװען אײַנגעפֿלאָכטן צוזאַמען מיט אַ שטרענגן אָפּהיטן די רעליגיעזע דינים — האָט געהאַט ניט קײן קלײנע װירקונג אױך אױף זײַנע רעליגיעזע געפֿילן, געמאַכט אים זײער „פֿרום“, און אײַנגעװאָרצלט אין אים אַ שטאַרקע באַגײַסטערונג פֿאַר ייִדישקײט.

אַ באַזונדער װירקונג אױף זײַן רעליגיעזן צושטאַנד האָבן געהאַט די „שבתים“ מיט די „יום־טובֿים“ אין זײַנע עלטערנס װױנונג. די אומבאַשרײַבלעכע „שבת־שכינה“ װאָס האָט געשװעבט אין דער קלײן שטיבעלע פֿון אַן אײנזאַמען אײדעלן ייִד צװישן אַ גרױסן דאָרף מגושמדיקע גױים; די אומבאַשרײַבלעכע שבת־אידיליע, װאָס פֿלעגט זיך אַראָפּלאָזן פּלוצלינג, אַזױ װי פֿון הימל אַראָפּ, צו זײ אין הײַזעלע יעדער פֿרײַטאָג־פֿאַר־נאַכט, װען די מאַמע נאָך דער גאַנצער װאָך טומלען זיך מיט די „גױים“ בײַ דער מחיה פֿון „ביטערן טראָפּן“, און נאָך איר אָנמאַטערן זיך צונױפֿקלאַפּן אַ פּאָר גראָשן אױף שבת־הוצאָות, פֿלעגט זי אױסקערן די שטוב, אױסשיטן מיט געלן זאַמד, „בענטשן ליכט“ מיט אַ שטילער באַגײַסטערטער תּפֿילה, און ליקװידירן דעם „פֿאַרפֿלוכטן שענקל“ אױף אַ גאַנץ שבת. שפּעטער אין אַ שעה אַרום קערט זיך אום דער טאַטע פֿון בית־המדרש װאָס אין שטעטל און מאַכט דעם באַגײַסטערטן „קידוש“. און בײַם שבת־טיש, בײַ די שבתדיקע מאכלים, אױסגעמישטע מיט די געהעריקע התלהבֿותפֿולע שטיקלעך „זוהר“, װאָס דער טאַטע פֿלעגט מיט אים זאָגן און פֿאַרטײַטשן אױף ייִדיש, דורך דעם אַלץ פֿלעגט דער פֿילנדיקער ייִנגל פּשוט אַזױ װי אַרײַן אין גן־עדן. כאָטש דער דאָזיקער גן־עדן פֿלעגט בײַ אים ניט אײן מאָל צוליב זײַן שעמעװדיקײט אַ ביסל צעשטערט װערן דורך אײן „גױ“ אַ שכן װעלכער פֿלעגט אױס נײַגעריקײט אָפֿט מאָל אַרײַנקומען אין מיטן עסן, אַװעקזעצן זיך אַנטקעגן און רײכערנדיק די ליולקע, אָנלאָזנדיק אַ פֿולע שטוב מיט רױך, אָנקוקן, זאָגאַר מיט אָפּשײַ, װי אַזױ ס'פֿירט זיך בײַ ייִדן דער טיש.

Chapter II

9 9 Chapter markings don’t appear in the Yiddish text until Chapter III; I follow Zucker in marking the first chapter break here (see Shlomo Zucker’s Hebrew translation in Ehud Luz, ed., Patzifizm LeOr HaTorah, Jerusalem: Dinur Center, Hebrew University, 1992). The development of his inborn aesthetic and moral sense was enhanced, on one hand, by the beautiful atmosphere of the village setting —the green fields and blooming orchards that provided the backdrop for his upbringing—and on the other hand, by the tragic circumstances of his parents’ lives—refined Jews who made their home in a large village full of half-wild goyim. The natural beauty of the rural environment affected his aesthetic sensibilities in a positive manner, by weaving his spirit into the forests and the fields. And the lonely predicament of a refined Jew in an environment full of boorish goyim who interacted in a hard and coarse manner even amongst themselves, and all the more so toward a Jew, a “heathen” (although the snakelike anti-Semitism of our “civilized” era was as of yet unknown to the naive peasants of the boy’s early years), affected his sentimental sensibilities in a negative manner, i.e., caused him to hate rudeness and mean-spiritedness. Most of all, he was turned against human malice by the troubles inflicted upon him by the peasant boys and their dogs on his walk through the long village each day in order to reach the cheder in the nearby town.

In addition, the contrast that the boy perceived between the raw character and rude behavior of the Gentile neighbors, as opposed to the delicate character and refined behavior of his parents, and the fact that the latter was intertwined with a strict observance of the religious laws—had no small impact on his religious feeling; it caused him to become quite pious, and planted within him a deep enthusiasm for yidishkeyt.

His religious disposition was also influenced by the Sabbaths and holidays that he experienced in his parents’ home. The indescribable Sabbath-spirit that hovered in the small cottage of a genteel, lonely Jew in the midst of a great village of boorish goyim; the indescribable Sabbath-idyll, which descended upon their little house suddenly as if from Heaven itself every Friday evening, when his mother, after an entire week of tumult with the goyim in the aqua vitae business, of wearing herself out to scrape together a few groschen for Sabbath delicacies, used to sweep out the house and spread the floor with yellow sand, bless the Sabbath candles with a quiet, fervent prayer, and blot out the existence of the accursed tavern for the duration of the Sabbath . . . An hour later, his father would return from the beys-medresh in town and make a devout kiddush. And the Sabbath meal, the way the special Sabbath dishes alternated with apt passages from the Zohar, which he studied by the table with his father, who explained the exalted words in Yiddish—all of this transported the sensitive child straight to paradise.

However, the shy youngster’s Eden was occasionally disturbed by the presence of a neighbor, a goy who—out of pure curiosity—would enter in the middle of the meal, sit himself down, and puff on his pipe until the entire house filled with smoke, looking upon the scene with something close to reverence.


ניט קוקנדיק אױף דער עלנטקײט פֿון זײַנע עלטערן צװישן די גױים און זײַנע אײגענע צרות װאָס ער איז אױסגעשטאַנען פֿון די קלײנע שקצימלעך — איז דער דערמאָנטער ייִנגל פֿונדעסטװעגן ניט געװען פֿײַנטלעך געשטימט צו די גױים פֿון דאָרף, און מיט אײניקע פֿון זײ אױך געװען גאַנץ אינטים. זומער פֿלעגט ער זיצן בײַ אַ גױיִשן שכן אױפֿן הױף לעם שײַער און „מאַכן דעם לײענען“ אין דער גמרא, אין דער זעלבער צײַט װאָס דער „גױ“ האָט אײַנגעלײגט די סנאָפּעס אָדער געדראָשן אין שײַער.

בשעת דער „רוסיש־טערקישער“ מלחמה איז געקומען אַ ידיעה צום גױיִשן שכן, אַז זײַנער אַ זון איז געהרגעט געװאָרן אין דער מלחמה, פֿון װאָס די „גױע“, דעם סאָלדאַטס מאַמע, האָט ביטער געװײנט, — האָט דער קלײנער ייִדישער ייִנגל אױך שטאַרק מיטגעװײנט מיט איר. פֿון דאַמאָלס אָן איז דעם ייִנגלס גאַנצער געדאַנק אײַנגעשלונגען געװאָרן אין דער שרעקלעכקײט פֿון מלחמות… בײַ יענער „גױע“ אין שטוב האָט אױך געהאָנגען אַ בילד פֿון דער מלחמה, אױף װעלכער ס'איז אױסגעמאָלט, װי אַזױ די רוסישע סאָלדאַטן װאַרפֿן זיך אױף די טערקישע מיט די שטיקעס. פֿלעגט דער ייִנגל שעהען נאָך אַנאַנד ניט קאָנען אָפּרײַסן זיך פֿון דער בילד, נאָר געשטאַנען און געשטױנט װי אַזױ װערט דאָס בײַ מענטשן רעכט צו טאָן אַזעלכע זאַכן… און װי אַזױ דערהאַלט זיך בײַ זײ די נשמה אין אַזעלכע מוראדיקע אומשטענדן. דערבײַ איז בײַ אים געװען אױך אַ גרױס װוּנדער אױף דער „פֿאַרקלאָגטער מאַמע“ — װי אַזױ קאָן זי לײַדן בײַ זיך אין שטוב אַזאַ בילד, װאָס זאַסטאַװעט אָנצוקוקן נאָך אַנאַנד די פֿאַרשאָלטענע זאַך, פֿון װעלכער ס'קומען אַרױס אַ סך פֿאַרקלאָגטע מאַמעס…

װי געזאָגט האָט אים פֿון קינדװײַז אָן שױן שטאַרק געפּײַניקט די מציאות פֿון רישעות אױף דער װעלט, װאָס מענטשן דריקן מענטשן. אָבער דריקער זענען אין זײַן דאַמאָלסטיקן באַגריף בלױז „גױים“, האָבנדיק פֿאַר זײַנע אױגן די גױים פֿון דאָרף מיט זײערע װילדע שקצים און בײזע הינט. און אונטערדריקטע — בלױז ייִדן, האָבנדיק פֿאַר די אױגן זײַנע מיט זײַן טאַטנס עלנטער לאַגע אין דאָרף.

שפּעטער, אַז ער װערט אַ ייִנגל פֿון אַ יאָר 13–14 און לערנט שױן „פֿאַר זיך“ אין מאַלטשער בית־המדרש, דערטראָגט זיך צו אים אַ סלוך, אַז אין „פּעטערבורג“ איז פֿאַראַן עפּעס אַ באַהאַלטענע חבֿרה, װאָס מ'רופֿט דאָס „ציציליסטן“, װעלכע „װילן אַראָפּװאַרפֿן דעם 'קײסער', דערפֿאַר װאָס ער דריקט זײער דעם פֿאָלק“. צװישן די „ציציליסטן“ געפֿינען זיך אױך ייִדן אָבער אַממײנסטן זענען זײ גױים. „איז דען פֿאַראַן גױים אױך גערודפֿטע?“ פֿאַרװוּנדערט זיך דער ייִנגל. אָבער ער באַקומט תּיכּף אַ תּירוץ פֿון זיך אַלײן, דערמאָנענדיק זיך אָן דעם געהרגעטן גױיִשן סאָלדאַט, װאָס ער האָט פֿאַר עטלעכע יאָר באַװײנט צוזאַמען מיט זײַן מאַמע דער גױע.

די „מלחמות“ װערן בײַם יונגן בחורל װאָס װײַטער אַלץ מערער דער הױפּטאױסדריק פֿון קנעכטשאַפֿט און שלעכטס. אַפֿילו אַלע באַגרענעצונגען אין לעבן װאָס ייִדן לײַדן זיך אָן (און ניט נאָר די ייִדן װאָס װױנען אין אַ דאָרף דורך די גױים, נאָר אױך די ייִדן װאָס װױנען אין שטאָט — לױט װי ער האָט שױן דאַמאָלס געװוּסט — דורך דער „נאַטשאַלסטװע“), זענען אין זײַנע אױגן גאָרניט אין פֿאַרגלײַך מיט דער גרױזאַמער זאַך פֿון אַװעקשטעלן מענטשן אױף אַן אָפֿענער פֿעלד אַנטקעגן אַ האָגל פֿון קױלן מיט שראַפּנעלן, און אַנטקעגן דער שרעקלעכער חרפּה, װאָס איז נאָך אױך פֿאַראַן דערבײַ, װאָס מ'שלעפּט זײ אַהין מיט גװאַלד אַזױ װי אַ באַראַן אין אַ שעכטהױז…

אַז ער װערט אַלט אַ יאָר נײַנצן, פֿאָרט ער קײן קאָװנע אין „כּולל־הפּרושים“, און דאָרט לערנט ער פֿלײַסיק ש"ס. נאָר אין די לײדיקע מינוטן, אַנשטאָט װאָס אַלע „פּרושים“ פֿלעגט זײַן זײער שמועס װעגן פּראַקטישע זאַכן: װעגן „סמיכה“ און װעגן „לײדיקע שטעטלעך“ אױף רבנות — איז זײַן שמועס (מיט נאָך אַ פּאָר בטלנים, אױך שטיקלעך פֿאַנטאַזיאָרן, װאָס ער האָט אױסגעזוכט פֿאַר זיך און פֿלעגט אַרײַנטענהן פֿאַר זײ) געװען נאָר װעגן די שלעכטס מיט דער קנעכטשאַפֿט װאָס אין לאַנד און װעגן דער נײטיקײט צו קעמפֿן קעגן דעם. „שלעכטס און קנעכטשאַפֿט“ איז װידער געמײנט „מלחמות“. און „קעמפֿן“ איז ניט געמײנט „טעראָר“, װאַרפֿן אַ באָמבע אונטער אַ מיניסטערס אַ קאָטש. אײן מאָל, װײַל דאָס איז קעגן דעם גײַסט פֿון דער גמרא. צװײטנס, װײַל דאָס אַלײן איז דאָך „מלחמה“. נאָר דער געװוּנטשטסטער קאַמפֿסמיטל איז אױפֿקלערן דעם עולם, מאַכן אים פֿעיִק פֿונאַנדערצושײדן צװישן גוטס מיט שלעכטס.

אײן מאָל גײט ער אין קאָװנע אין גאַס. אים אַנטקעגן קומט אָן אַ קאָמפּאַניע סאָלדאַטן מיט בעזעמלעך אונטער די אָרעמס: מ'פֿירט זײ אין אַ מרחץ. „װײ! װײ!“ — באַדױערט ער אין האַרצן זײער לאַגע — „זײ שטײען דאָך לשחיטה, און דערװײַל טאַשטשען זײ זיך נאָך נעבעך אין אַ מרחץ, פּונקט װי זײ װאָלטן געװען מענטשן בני־קימא, עקזיסטירנדיקע…“

אַ צװײטן מאָל גײט ער אין גאַס און באַגעגנט אַ מחנה סאָלדאַטן מאַרשירן איבערן בריק מיט געזאַנג. „טפֿו! ניט געדאַכט זאָלן זײ װערן, פֿערדישע מוחות“ — טראַכט ער בײַ זיך — „מאָרגן װערן זײ אַרױסגעשטעלט מיט די שאַרבנס פֿון די קעפּ קעגן שראַפּנעלן, און הײַנט הוליאַקעט מען איבער די גאַסן.“ װײַזט דאָך אױס אַז זײ פֿעלט טאַקע אַ קלעפּקע אין קאָפּ, און אױב אַזױ װערט ער בײַ זיך נאָך פֿעסטער אין זײַן שיטה, אַז דער עיקר איז אױפֿקלערונג און אױסבעסערונג פֿונעם געשמאַק פֿון די מענטשן…

נאָך „קאָװנע“ פֿאָרט ער אין יאָר 1890 קײן „װאָלאָזשין“, פֿאַרברענגט 2 יאָר אין „װאָלאָזשינער ישיבֿה“, איז זיך דאָרט משתּלם נאָך מערער אין לערנען, װערט שטאַרק דורכגעדרונגען מיט דער ליבע און באַגײַסטערונג צו תּורה, װאָס האָט געהערשט אין דער דערמאָנטער ישיבֿה, כאַפּט אױך אַ שמעק פֿון „השׂכּלה“ און לערנט זיך אױך אַ ביסל אױס די רוסישע שפּראַך.

אין יאָר 1893 װערט ער, אָן דער מינדסטער השתּדלות פֿון זײַן זײַט, אױפֿגענומען פֿאַר אַ רבֿ אין דער שטעטעלע מילײטשיץ אױף דעם אָרט פֿון זײַן שװער, דער רבֿ פֿון יענעם שטעטעלע, װאָס איז אין יענער צײַט ניפֿטר געװאָרן. אָבער מערער װיפֿל די „רבנות“, אינטערעסירט אים דער „פֿרײַהײטסקאַמף“. מערער װי צו לאַדען זײַן „קהילה“ איז ער פֿאַראינטערעסירט צו לאַדען די װעלט…

און אױף צו טרױמען אַזאַ טרױם װי „לאַדען די װעלט“ האָט אים דאַמאָלס שױן ניט פֿאַרפֿעלט קײן מוט, ניט קוקנדיק אױף דער שװאַכער מאַטעריעלער פּאָזיציע װאָס דער ייִדישער פֿאָלק בכלל פֿאַרנעמט אין דער װעלט, און אױף זײַן אײגענער שוואַכער מאַטעריעלער פּאָזיציע, װאָס ער פֿאַרנעמט צװישן ייִדן גופֿא. ערשטנס, װײַל אין יענער צײַט איז שױן בײַ אים זײער רײַף געװאָרן זײַן געבױרענע נײגונג צו שײנקײט מיט רײנקײט, און ער איז געװאָרן אײַזן פֿעסט אין זײַנע שטרעבונגען צו יושר און גערעכטיקײט. דערצו איז ער שױן דאַמאָלס אױך געװען נישקשה באַהאַװנט אין דער װעלט, געהאַט אַ טיפֿן דורכדרינגענדיקן בליק אין דער פּסיכאָלאָגיע פֿון מענטשן, און דעריבער געקאָנט זײער גוט אָריענטירן זיך אינעם געזעלשאַפֿטלעכן פּלאָנטער. צװײטנס, האָט ער אין זײַן פֿילן זיך באַרופֿן צו „לאַדען די װעלט“, קעמפֿן פֿאַר איר באַפֿרײַונג, געשטיצט זיך דער עיקר אױפֿן זכות פֿון זײַן שטאַם, דער ייִדישער פֿאָלק. װאָרעם װי באַלד אַז די קאַמפֿסמיטלען, לױט זײַן שיטה, טאָרן ניט זײַן „באָמבעס“ נאָר „אױפֿקלערונג“, זיטן־לערע, טאָ װער איז נאָך אַזױ באַרופֿן צו דעם װי דער פֿאָלק פֿון די „נבֿיאים“, „תּנאָים“, און מאַרטיראָלאָגישער היסטאָריע? דריטנס, יאָ „באַרופֿן“, ניט „באַרופֿן“, ער װעט גײן קוקן אױף דעם, אין דער צײַט װאָס צוזאַמען מיט זײַן נײגונג צו גײַסטיקער זױבערקײט, איז ער אױך באַלאָדן מיט אַ פֿלאַם־פֿײַערדיקן טעמפּעראַמענט, װאָס לאָזט אים בשום־אופֿן ניט רוען, בשעת זײַנע הײליקײטן װערן געטראָטן מיט די פֿיס. די פּוסטע װעלט בײַ אים פֿרעגט עפּעס אַ סך, טאָ צו װאָס זאָל ער טאָן אַזאַ נאַרישקײט און ער בײַ איר זאָל יאָ פֿרעגן…?

Chapter III

Despite his parents’ isolation among the goyim, and his own troubles at the hands of their offspring, the boy harbored no animosity towards the Gentiles of the village, and in fact was on quite intimate terms with a few of them. In the summertime he used to sit in one of the neighbors’ courtyards near his barn, reading his Talmud lesson while the neighbor stacked sheaves or threshed in the barn.

During the Russo-Turkish War, this same neighbor received notice that his son had been killed in battle. The fallen soldier’s mother wept bitterly at the news—and the little Jewish boy wept with her. From that moment on, the boy’s consciousness was consumed by an awareness of the depravity of war. The same woman had a painting from the war hanging in her house, which depicted Russian soldiers attacking the Turks with bayonets. The boy used to stand glued to the image for hours on end, bewildered by the idea that human beings could become accustomed to such acts, and wondering how the soldiers could endure such dreadful circumstances. He was also quite astonished that the bereaved mother could tolerate having such an image in her home, compelling her always to look upon the cursed event which had left so many mothers bereaved.

As mentioned above, the existence of evil in the world tormented him from a young age—man’s maltreatment of his fellow man. But at that time, his concept of “the oppressor” was limited to “the goy,” considering his daily encounters with the village peasants, their wild progeny, and their ill-tempered hounds. And “the oppressed”—were Jews only, as far as he could conclude from his own and his father’s state 10 10 [Sic] —it is not clear why he excludes his mother here, considering that he includes her in the previous chapter; perhaps he is envisioning the archetypes of “oppressor” and “oppressed” here chiefly in terms of males acting in the public and/or political sphere. of isolation in the village.

Later on, when he was about thirteen or fourteen and could learn on his own in the Maltsher beys-medresh, he caught wind of a rumor that a secret society existed in Saint Petersburg, called “the shoshalists,” 11 11 ציציליסטן —A corruption of the word “socialist,” as spoken by rural people who did not know what the word meant, or with a mildly mocking connotation (see for example the usage in “Nakhes fun Kinder” by Joseph Tunkel). Here Tamares seems to be representing the word as it sounded to him the first time he heard it as a young teenager. who “wished to overthrow the Czar because he oppressed the people.” Some Jews were counted among the “shoshalists,” but most members were Gentile. “Could it be that goyim are sometimes also persecuted?” the boy wondered, astonished. He then quickly came up with an example, remembering the fallen soldier whose death he had mourned for several years alongside his unfortunate neighbor.

The young man came more and more to see war as the epitome of evil and slavery. Even all the constraints that Jews faced (and not only Jews in villages who suffered at the hands of the goyim, but also, as he had learned by then, Jews in the cities who suffered at the hands of the “nachal’stvo 12 12 начальство, Russian, “authorities.” ) were, in his mind, as naught in comparison with the gruesome notion of stationing men in an open field and exposing them to a hail of bullets and shrapnel, not to mention the ignominious fact that the soldiers were conscripts who had been dragged there by force, like rams to a slaughterhouse.

When he was about nineteen, he traveled to Kovno to the Kollel HaPerushim, 13 13 Established by Rabbi Yisrael Salanter, founder of the musar movement. where he studied Talmud diligently. But in his free moments—unlike all the other young scholars, who used to discuss practical matters, such as rabbinic ordination and which cities had vacant rabbinic posts—he (and a few other scatterbrained dreamers he had collected in order to expound before them) spoke only of the slavery and evil afoot in the land, and the need to fight against them. By “slavery and evil,” he meant, again, war. And by “fight against them,” he did not mean terrorism—he did not advise throwing a bomb under some official’s stagecoach: firstly, because that would contradict the spirit of the Talmud, and secondly, because that in and of itself would be an act of war. Rather, the most desirable strategy was to educate the public: to instil in people the ability to differentiate between good and evil.

Once while walking in the city of Kovno, he passed a company of soldiers with switches tucked under their arms, on their way to a bathhouse. 14 14 For the purpose of gentle flagellation in the bathhouse, in order to open pores and enhance circulation. “Woe, woe,” he mourned their predicament in his heart, “they’re on their way to be massacred, yet meanwhile the poor things drag themselves to the bathhouse, just as if they were living men who could expect to have a future . . . ”

Another time he encountered a throng of soldiers singing as they marched across a bridge. “Tfui! May their memory be blotted out, the harebrained lot of them,” he thought to himself. “Tomorrow they’ll be lined up underneath a rain of shrapnel with only their skulls to protect them, and yet they spend today carousing in the streets.” They really did seem to have a screw or two loose, which only strengthened his conviction that education was the answer—half the problem was that people had terrible taste . . .

In 1890, he left Kovno for Volozhin, where he spent two years in the yeshiva, advanced further in his studies, and was deeply affected by the passion for Torah that characterized the atmosphere there. He also caught a whiff of Haskalah, and acquired some knowledge of the Russian language.

In 1893, without the least bit of effort on his part, he was hired as the rabbi of Milejczyce, succeeding his father-in-law, 15 15 It is interesting that Tamares does not choose to mention his wife or his family life as an adult anywhere else in this “biography,” aside from this quite oblique reference and one other (see part 2, chapter IX). who had passed away. But the struggle for freedom interested him more than the rabbinate; what interested him was not bringing harmony to his congregation, but rather bringing harmony to the world . . . .

And he did not lack the courage to dream of something as grand as “repairing the world,” despite the materially weak position of the Jewish people in the wider society, and his own materially weak position amongst the Jews.

Firstly, by that time his inborn tendency toward beauty and purity had fully ripened, and he was steel-willed in his pursuit of justice and integrity. In addition, he was by then worldly-wise: he had a deep, penetrating insight into the psychology of man, and therefore could orient himself with respect to society’s complications.

Secondly, his sense of vocation to “repair the world,” to fight for its liberation, rested primarily upon the merits of his ancestral nation, the Jewish people. For if according to his conception the problem must be confronted not by means of bombs but rather with “enlightenment” and moral education—who, then, is more fit for this task than the People of the Prophets and the Tannaim, 16 16Tannaim: the rabbis whose debates were recorded in the Mishna (ca. 0-200 CE). a people whose history is fraught with martyrology?

Thirdly, vocation or no vocation, what did it matter? Either way, he was burdened, together with his tendency toward spiritual purity, with a fiery temperament that allowed him no rest as long as his most sacred values were being trodden underfoot. Had the world ever asked him what he wanted? Of course not! So why should he start asking the world for permission?


װי באַלד אַז דער ייִדישער פֿאָלק איז לױט זײַן מײנונג באַרופֿן צו רײניקן די גרױסע װעלט, — איז זײַן ערשטע אַרבעט געװען צו רײניקן די ייִדישע װעלט גופֿא. אין אַלע זײַנע רבנישע דרשות װעקט ער דעם עולם צום אױסבעסערן די זיטן. דער עולם פֿון זײַן שטעטל איז דאָך אָבער אַ קלײנער, און די פֿרוכטן פֿון זײַן אָרטיקער פּראָפּאַגאַנדע קאָן דאָך ניט האָבן קײן גרױסן באַטרעף אין די כּמות — הײבט ער דעריבער אױך אָן צו שרײַבן אין די צײַטונגען. ער װערט אַ שריפֿטשטעלער װײַל דער נױט שטופּט אים אױסצוגיסן זײַן נשמה פֿאַר דער װעלט, כאָטש ער האָט נאָך דאַמאָלס ניט געהאַט קײן פֿאָרבאַרײטונגען צו דער שריפֿטשטעלערשער טעכניק, און אױך גאַנץ שװאַך באַזעסן די העברעיִשע שפּראַך און אַפֿילו קײן „דיקדוק“ ניט געלערנט (שפּעטער האָט ער זיך שױן משתּלם געװען אין העברעיִש, װי אױך אײַנגעשאַפֿט זיך אַ געװיסע מאָס װעלטלעכע בילדונג). אָבער דער פֿײַער װאָס האָט אין אים געברענט האָט פֿאַר אים אױך אױסגעשמידט אַ שפּראַך: זײַן אינערלעכער װוּלקאַן, צוזאַמען מיט די פֿײַערדיקע לאַװעס פֿון מוסר מיט סאַרקאַזם קעגן רישעות מיט טיפּשות, װאָס ער האָט אַרױסגעשלײַדערט פֿון זיך, — האָט ער אױך אַרױסגעשלעפּט פֿון זײַן תּורה־מאַגאַזין גמרא־װערטלעך, משניות־אױסדריקן, תּנ"ך־מליצות, און פֿון דעם אַלץ אױסגעליעפּעט אַן אײגנאַרטיקן סטיל, און געמאַכט פֿאַר זיך אַ גאַנג אין דער עפֿנטלעכקײט אַרײַן.

װי באַלד אַז דער באַװעגער צו זײַן שריפֿטשטעלערײַ איז געװען אַ װוּלקאַן, זעלבסט־פֿאַרשטענדלעך אַז די אַרטיקלען זענען געװען פֿײַער. די אײַנשטימיקע האָבן פֿאַר דעם פֿײַער געװאַרעמט זיך און געשמאָלצן זיך פֿון נחת. די אומאײַנשטימיקע — געקריצט מיט די צײן.

צװישן פּעקל גײַסטיקן שמוץ פֿון דער ייִדישער גאַס טרעפֿט ער דאַמאָלס אױך רעליגיעזע „עבֿירות־זוכערײַ“, יעזויִטיזם. הײבט ער אָן שטאַרק צו באָמבאַרדירן אױך אױף דער דאָזיקער העסלעכער זאַך. און ניט קוקנדיק אױף זײַן הײסער ליבע צו תּורה און ייִדישקײט, זעענדיק אין זײ די בעסטע קװאַלן פֿאַר דער דערהײבונג פֿון גײַסט — איז די צװאַנגספֿרומקײט בײַ אים שרעקלעך טרײף. דאָס דערלױבן זיך אַרײַנצוברעכן זיך צו יענעם אין רשות זוכן בײַ אים אַ „פּסולע ציצה“ — רעכנט ער פֿאַר דער גרעסטער נידערטרעכטיקײט און שװײַנערײַ, און אױך פֿאַרן גרעסטן פֿאַקטאָר צו פֿאַרמיאוסן די ייִדישקײט אױפֿן יונגן דור.

Chapter IV

Insofar as the Jewish people was, in his opinion, called by duty to purify the entire world—then his first task was to purify the Jewish world itself. He treated every rabbinic sermon as an opportunity to awaken his audience to the necessity of moral improvement. But the town was small, and local propaganda could bear only a negligible amount of fruit—so he also began to write for the newspapers. He became an author because the needs of the hour drove him to pour out his soul before the world, despite the fact that he had not yet had any training in the profession, and in fact had a poor command of Hebrew and had never even learned any grammar (later on he perfected his Hebrew and also acquired a certain amount of secular education). But the fire that burned within him forged its own language. His internal volcano, with its eruptions of sarcastic reproof against stupidity and evil, drew its lava from his mental warehouse of Torah: Talmudic aphorisms, Mishnaic expressions, Biblical flourishes. Those were the raw materials which he soldered into a unique style, and with which he cleared a pathway for himself into the public eye.

If the force behind his writing was a volcano, then it goes without saying that the articles themselves were made of fire. Those who were of the same mind warmed themselves at the flames and glowed with pleasure. As for the others—they gnashed their teeth.

At that time he encountered one of the spiritual impurities blighting the Jewish community: the habit of “sin-seeking,” or “Jesuitism.” 17 17 Jesuitism: hypocrisy, holier-than-thou behavior. The use of “Jesuit” to mean “hypocrite, sly manipulator” has been widespread in English as well during certain time periods (see the 1832 edition of Webster’s Dictionary, for example). He began to rail against this despicable phenomenon. Despite his fervent love for Torah and yidishkeyt, which he believed to be the best sources for the uplift of the spirit, he nevertheless considered compulsory piety to be an abomination. To presume to barge into someone else’s private space in order to sniff out a “posele tsitse 18 18 A fringe on the corner of a garment (in accordance with Jewish law, as based on Numbers 15:38-39) that is invalid for a ritual reason. —this he considered to be an act of utter vulgarity and swinishness—the kind of barbarism that would be most likely to tarnish yidishkeyt in the eyes of the younger generation.


אַ ביסל שפּעטער אין יאָר 1897 און װײַטער, דערשײַנט די ציוניסטישע באַװעגונג: הערצל, קאָנגרעסן, מאַקס נאָרדױס רעדעס פֿון דער קאָנגרעס־טריבונע אַראָפּ, זײַנע פֿאָרװוּרפֿן קעגן די פֿעלקער מיט זײערע רעגירונגען, פֿאַר װאָס זײ רודפֿן ייִדן, און זײַן אױפֿפֿאָדערונג פֿון זײ, אַז זײ זאָלן פֿאַרגיטיקן די דאָזיקע עװלה דורך אַװעקגעבן ייִדן ארץ־ישׂראל (עװלות װאָס זײ האָבן געטאָן זאָלן זײ פֿאַרגיטיקן מיט פֿרעמדס, מיטן טערקס? דאָס איז דאַמאָלס קײנעם ניט אײַנגעפֿאַלן צו פֿרעגן…)

דער דערמאָנטער רבֿ װאַרפֿט זיך אַרײַן אין דער דאָזיקער באַװעגונג מיטן גאַנצן ברען פֿון זײַן נשמה, װײַל ער מײנט, אַז ציוניזם איז אַ באַװעגונג פֿון פֿרײַהײט און גערעכטיקײט, קעמפֿט קעגן פֿאַרקנעכטונג און רישעות. פֿאַרפֿירט אין דיזן טעות װערט ער דורך די דערמאָנטע „נאָרדױס רעדעס“... װאָרעם דער פֿאַרשטאַנד אױף אָפּצושאַצן װי געהעריק דעם ערך פֿון דער „גערעכטיקײט“ װאָס װערט געטראָגן אױף די ליפּן פֿון קעמפֿער, װעלכע קעמפֿן ניט פֿאַר דער אױסלײזונג פֿון מענטש, נאָר פֿון טעריטאָריעס, דעם ערך פֿון די טרערן װאָס די דאָזיקע לײַט פֿאַרגיסן אױף „אַװעקגערױבטע פֿרײַהײטן“ אין מאָמענט, װען זײ באַדאַרפֿן נאָך ערשט אױסקעמפֿן די זעלבשטענדיקײט, ד"ה די מעגלעכקײט צו בעל־הבתּעװען, — דער דאָזיקער פֿאַרשטאַנד האָט אים במחילה דאַמאָלס נאָך געפֿעלט. בפֿרט אַז דאַמאָלס האָט נאָך טאַקע קײנער ניט געהאַט די געלעגנהײט צו דערקונדיקן זיך, װי אַזױ ס'זעען אױס די צאַרטע קעמפֿערלעך פֿונעם דערמאָנטן סאָרט „פֿרײַהײט“, נאַכער װי זײ דערגרײכן שױן זײער ציל… װי אַזױ זײ פּלאָגן זיך און שטיקן זיך נעבעך דאַמאָלס מיט דעם אָנשיקעניש װעלכע מ'רופֿט „פֿרײַהײט“...

דער דערמאָנטער רבֿ האָט אױך דאַמאָלס געמײנט, אַז ציוניזם איז אַ גוטער מיטל אױפֿצוהײבן בײַ ייִדן דעם גײַסט, אױפֿצולעבן די ייִדישע קולטור. אױף דעם טעות װידער װערט ער אַ סך פֿאַרפֿירט דורכן לאָזונג „מרכּז רוחני“, װאָס איז דאַמאָלס אָקערשט אַרײַנגעװאָרפֿן געװאָרן אין דער ייִדישער װעלט, און האָט דורכן צױבער פֿונעם אױסגעטאָקטן אױסגעשליפֿענעם סטיל פֿון זײַן פֿאַרפֿאַסער פֿאַרכאַפּט די הערצער פֿון אַלע ישיבֿהדיקע משׂכּילים, בײַ װעמען אַזאַ סטיל — צוליב זײער פֿרעמדקײט פֿון דער אײראָפּעיִשער ליטעראַטור — איז געװען אַ גװאַלדיקע נאָװענע. און צוליבן בליאַסק פֿון סטיל זענען זײ פֿאַרבלענדט געװאָרן ניט צו באַמערקן די פּוסטקײט פֿון אינהאַלט: אַ זעלטענע רוחניות, אַ שײנע ייִדישקײט איז דאָס, װי באַלד אַז זי איז אָנגעהאָנגען אָן דעם באַזיץ פֿון אַן „אײגענעם הײפֿל“...

אַ סך איז דער זאַנפֿטיקער טײל פֿון דער אָרטאָדאָקסיע פֿאַרפֿירט געװאָרן אױך דורך די „מה־יפֿיתדיקע“ קלױזניקעס, די קלױזניקעס פֿון באַװוּסטן סאָרט, װעלכע האָבן שטאַרק דרך־ארץ פֿאַר „אײראָפּעיִזם“ בכלל און פֿאַר אַ טיטל „דאָקטאָר“ בפֿרט, איז װי נאָר „הערצל דער אײראָפּעער“, „הערצל דער דאָקטאָר“ האָט באַװיליקט אַראָפּצולאָזן זיך פֿון זײַנע הױכע ספֿערן אין דער ייִדישער גאַס און אױסדריקן זײַן גרײטקײט צו װערן איר פֿירער — זענען זײ תּיכּף־ומיד געװאָרן זײַנע אַגענטלעך, אַלײן געשטעלט זיך צו זײַן דינסט און אױך איבערגעענטפֿערט צו דעם צװעק אַלע זײערע הײליקטימער. זײ האָבן אין זײער פּראָפּאַגאַנדע אױסגעשאָטן אױף דער ציוניסטישער באַװעגונג און אױף איר „גרױסן פֿירער“ (װעלכער האָט קורץ פֿאַר דעם געפֿירט אונטערהאַנדלונגען מיט אַ װינער קאַרדינאַל װעגן „אָפּפּענדזלעװען“ דעם גאַנצן ייִדישן פֿאָלק…) אַלע דערהויבענע פּסוקים פֿון תּנ"ך און גלענצנדיקע מאמרי־חז"ל, און דערמיט עלעקטריזירט און געפֿאַנגען אַ סך הערצער, און דװקא די הערצער פֿון בעסערן טײל אָרטאָדאָקסיע.

דעם דערמאָנטן רבֿ האָט נאָך דערצו אַ סך דערנענטערט צום ציוניזם אױך די עובֿדה, װאָס דער פֿאַרשטײנערטער טײל אָרטאָדאָקסיע האָט אַרױסגעטרעטן קעגן די ציוניסטן מיט „עבֿירות־זוכערײַ“. אַן עובֿדה אױף װעלכער דער קעמפֿער פֿאַר דער רײניקונג פֿון די רעליגיעזע ספֿערן איז שױן געװען גענוג פֿאַרביטערט אױך פֿון פֿריִער, און ערשט אַז די „גאָטס־סטראַפּטשעס“ האָבן געהאַט די „העזה“ מאַכן נאָך אָביסקעס אױף „עבֿירות“ בײַ מענטשן װאָס גײען ברענגען אַ „גאולה“ פֿאַר דער װעלט… איז שױן בײַ אים איבערגעפֿולט געװאָרן די מאָס. און ער איז אַרױס מיט פֿײַערדיקע אַרטיקלען אונטערן קעפּל „שלומים לריב ציון“ (המליץ תּרנ"ט) מיט אַן אונטערשריפֿט „אחד המרגישים“.

און די אַרטיקלען האָט ער די אָרטאָדאָקסן־יעזויִטן אַװעקגעגעבן זײער חלק פֿײַערדיקע שמיץ… און די ציוניסטן־„אידעאַליסטן“ — זײער „געהעריקן“ חלק שבֿחים…

ער איז דאַמאָלס נאָך יונג געװען און נאָך ניט געהאַט קײן גאַנצע דערפֿאַרונג, און דעריבער געמײנט אַז „יעזויִטיזם“ איז אַ ספּעציעלע אָרטאָדאָקסישע אײגנשאַפֿט, און ניט געװוּסט, אַז דאָס איז אַן אײגנשאַפֿט פֿון יעדער הערשנדיקער פּאַרטײ, און די אָרטאָדאָקסן האָבן זיך דערמיט באַניצט, נאָר װײַל אין יענער צײַט זענען זײ געװען די הערשנדיקע פּאַרטײ אױף דער ייִדישער גאַס.

זײַנע אַרטיקלען זענען אױפֿגעכאַפּט געװאָרן און געלײענט געװאָרן מיט דער גרעסטער שפּאַנונג. אַנדערע האָבן ניט געהאַט קײן געדולד װאַרטן אױפֿן בריװן־טרעגער און פֿלעגן לױפֿן נאָך די „המשכים“ פֿון די אַרטיקלען אין פּאָסטקאַנטאָר.

נאָכן ענדיקן די דרוקעכץ פֿון דער דערמאָנטער סעריע אַרטיקלען אין המליץ, באַקומט דער „אחד הרבנים המרגישים“ אַ פֿאָרשלאָג פֿון קאָװנער ציוניסטן צו דערלױבן זײ איבערצודרוקן די אַרטיקלען אין אַ באַזונדער בראָשורע. ער גיט זײ די דערלױבעניש.

Chapter V

A little later, in 1897 and thereafter, the Zionist movement appeared on the scene: Herzl, congresses, Max Nordau on the platform lecturing down to his audience; his accusations against the nations and their governments in response to their persecution of Jews; and his demand: that they provide reparations for their wrongdoings by granting the Jews the Land of Israel. (Why they should make recompense for their wrongdoings by handing over foreign property, Ottoman land—this was a question which it did not occur to anyone to pose at that juncture….)

The aforementioned rabbi threw himself body and soul into this young movement, because he believed that Zionism was a movement devoted to freedom and justice, to the struggle against enslavement and evil. It was Nordau’s speeches that misled him thus . . . because he had not yet developed the insight necessary to evaluate the calls for “justice” which were ever-present on the lips of the Zionist activists—those activists who fought for the redemption not of people but of territories—or the copious tears which they shed over “stolen liberties” despite not yet having won independence, i.e., the opportunity to lord it over others. Unfortunately, he was not yet equipped to appraise the value of these antics, particularly since it was too early then to observe what would become of these dainty do-gooders once they got a taste of their preferred kind of “freedom” . . . the way the poor creatures would come to wring their hands and choke on the plague known as “freedom” . . .

At that time, the Sensitive Rabbi also believed that Zionism would provide an avenue for the spiritual uplift of the Jewish people and the revival of Jewish culture. He was misled on this count by the slogan “Merkaz Ruchani,” 19 19 “Spiritual center”: slogan of religious Zionism and source of the acronym “HaMizrahi” (religious Zionist party founded in 1902). which had just then emerged on the Jewish political scene, and which, aided by the polished, enthralling style of its author, captured the hearts of all of the Maskilic yeshiva students, 20 20 Although Tamares does not explain this explicitly in the essay, we know from other sources that he first became involved in religious Zionism during his time in the Volozhin Yeshiva. This appears to be an allusion to that period. for whom such a style—due to their unfamiliarity with European literature—was still a thrilling novelty. They were blinded by the brilliance of the style, and failed to recognize that it disguised an absence of content—it is a choice spirituality, a fine Judaism indeed that is dependent on possession of “our own courtyard.”

The moderates among the Orthodox 21 21 I.e., religious, as opposed to secular or Reform. population were similarly misled by the sycophantic kloyznikes, 22 22 Religious scholars; men whose occupation was to study in the beys-medresh—meant pejoratively, with the connotation “idler, good-for-nothing.” the well-known breed of kloyznik who is enamored of “Europeanism” in general and the title “Doctor” in particular. So as soon as “Herzl the European,” “Herzl the Doctor” deigned to descend from his elevated spheres into the “Jewish street,” 23 23 The Yiddish expression “di yidishe gas” (lit. “the Jewish street”) refers to the general public political and cultural realm of the Jewish community. and expressed his readiness to serve as its mayor—the kloyznikes jumped at the chance to become his lackeys. They pledged themselves to his service, along with all that was holy to them. Their propaganda was replete with lofty Bible verses and purple Rabbinic prose, which they showered upon the Zionist movement and upon its “great leader” (who, shortly prior to that, had had talks with a cardinal in Vienna about “repainting” 24 24 This probably refers to Herzl’s meeting with Antonio Agliardi, the papal nuncio in Vienna, in 1896, as part of the process of trying to recruit Vatican support for Jewish territorial control in Palestine. Later, in 1904, Herzl went to Rome to meet with Pope Pius X. The Pope’s response was notoriously unsympathetic: “ . . . if you come to Palestine and settle your people there, we shall have churches and priests ready to baptize all of you” (see Paul Charles Merkley, Christian Attitudes Towards the State of Israel, Montreal: McGill-Queen’s University Press, 2001, p. 138). The implication here is that Herzl is willing to “turn the Jews over to the Pope” in return for territorial control in Palestine, an accusation that is not unfounded: Herzl once envisioned mass conversion as a road to full assimilation (see Jacques Kornberg, Theodor Herzl: From Assimilation to Zionism, Bloomington: Indiana University Press, 1993, pp. 115-116), and considered suggesting it to the Pope as a bargaining chip for support of the Zionist project (see Merkley, 137). Here Tamares uses the image of “repainting” both to represent the idea of Jews who are willing to betray their “true colors” for the sake of Zionism, and to evoke the aspergillum, an implement similar in form to a paint brush which is used to sprinkle water during the Catholic rite of baptism. See also Tamares’s use of the same image below in Chapter VIII (third paragraph). the entire Jewish people) . . . In this way, the kloyznikes captured many hearts, including the better part of Orthodoxy.

Additionally, the Sensitive Rabbi was also drawn deeper into Zionism by the fact that the old guard of Orthodoxy had taken a stand against Zionism in the name of “sin-seeking,” a pursuit towards which this proponent of purification of the religious milieu was already quite ill-disposed from previous experience. And what’s more, he thought to himself, how dare these “God’s policemen” impose their “sin-inspections” upon the heroes who have set forth to redeem the world?

In short, it was too much. So he came out with fiery articles under the title “Recompense for the Controversy of Zion 25 25 See Isaiah 34:8. (in HaMelitz, 1899 26 26 Vol. 39: Nos. 56-70, excluding No. 61 (19-23, 29-31 March and 4-7, 9-10 April 1899). See also his second series of articles published under the same title, also in HaMelitz: Vol. 40: Nos. 14-29 (30-31 January and 1-2, 4-9, 11-16 February 1900). ), signed as “One of the Sensitive.” 27 27 Author’s footnote: “This is how he signed the first of his articles in the series ‘Recompense for the Controversy of Zion,’ in order to conceal the fact that the author was a rabbi, and also in order to emphasize that the reader should not expect a polished style or scientific proof, but rather the sentiments that gush forth from a pumping heart. However, the editorial board of HaMelitz revealed that the author was a rabbi, out of a desire to heighten the effect of the article. Therefore, in the subsequent articles, the author did not feel the need to conceal his profession, and signed the articles ‘One of the Sensitive Rabbis,’ which remained his standard alias thereafter.” In the articles, he aimed a much-deserved tongue-lashing at the “Orthodox Jesuits,” and at the same time showered the Zionist “idealists” with the customary praise.

At that time he was still young and inexperienced. As a result he believed that “Jesuitism” was a peculiarity of Orthodoxy; 28 28 I.e., specifically the organized religious Jewish community as it existed as a political force in his era, rather than orthodoxy as an abstract sociocultural or theological generality. he did not yet know that all ruling parties demonstrate such a tendency, and that the Orthodox exhibited “Jesuitism” only because it was they who ruled over the “Jewish street” at the time.

The reading public seized upon his articles and devoured them with great anticipation. There were readers who did not have the patience to wait for the postman, and ran straight to the post office to pick up the next installment.

After HaMelitz ran the aforementioned series of articles, the Sensitive Rabbi received a request from the Kovno Zionists for permission to reprint the articles in pamphlet-form. He gave his permission.

Tamares, Aaron Shmuel. “Biography of “One of the Sensitive Rabbis” (Part 1).” In geveb, April 2017: Trans. Ri J. Turner. https://ingeveb.org/texts-and-translations/biography-of-one-of-the-sensitive-rabbis-part-1.
Tamares, Aaron Shmuel. “Biography of “One of the Sensitive Rabbis” (Part 1).” Translated by Ri J. Turner. In geveb (April 2017): Accessed Jan 27, 2021.


Aaron Shmuel Tamares


Ri J. Turner

Ri J. Turner is a translator and Yiddish teacher at the Maison de la culture yiddish ~ Bibliothèque Medem in Paris.