Text & Translation

לעצטע מעשׂים־טובֿים פֿון אַ טאָמײטע

A Tomato’s Last Good Deeds

Getsl Selikovitch

Translation by Michael Shapiro

INTRODUCTION

Getsl (George) Selikovitch (1855–1926) was a writer, scholar, and Egyptologist born in Rietavas (Riteve) in what is now Lithuania. Selikovitsh wrote in both Hebrew and Yiddish in a wide variety of genres: satirical sketches, scholarly articles, translations from the Ancient Egyptian, travelogues, poetry, erotic fiction etc. In 1918 he published a Yiddish-Arabic phrase book, Arabish-yidisher lerer: vegvayzer far di yidishe legyoneren in tsiyon / Turjumān ʻArabi wa-Yahūdī.

Click here to download a PDF of this text and its translation.

אין קאַפֿעהױז האָט געקאָכט װי אַ קעסל. בײַ אַ גרױסן טיש האָבן „פּראָמינענטע ייִדן“ פֿון דער איסט־סײַד דעבאַטירט וועגן דער לעצטער אַנטדעקונג פֿון פּראָפֿעסאָר האָזנשפּרונג אַז אױך פֿלאַנצן, גרינס (װעדזשעטײבלס) פֿילן זײער „איך“, פֿאַרשטייען, געדענקען און זעען פּונקט װי חיות און עופֿות אױב ניט װי מיר, מענטשן. יעדער פֿון די פּראָמינענטע ייִדן האָט װעגן דעם געמאַכט אַן אַנדער באַמערקונג אָדער געזאָגט אַ װיץ. אַ זשורנאַליסט, װעלכער איז געזעסן די גאַנצע צײַט און האָט קײן װאָרט ניט געזאָגט, האָט ענדלעך זיך אַרײַנגעמישט מיט אָט דער באַמערקונג:

— זײ קענען אױך רעדן, די פֿלאַנצן און גרינס, און זײ האָבן אַן אײגענע שפּראַך. איך אַלײן האָב הײַנט גערעדט מיט אַ רעטעך!

אַלע אין קאַפֿעהױז האָבן זיך צעלאַכט און זײ האָבן פֿאַרשטאַנען אַז דער חבֿרה־מאַן קומט דאָ מסתּמא אַרױס באַלד מיט אַ משל אָדער װי ער רופֿט עס — אַ מעשׂהלע.

— דערציילט אונדז, װאָס איר האָט גערעדט מיטן רעטעך — האָבן אױסגעשריִען אײניקע פּראָמינענטע מיט אַ מאָל. דער זשורנאַליסט האָט געגעבן אַ שמײכל.

— װאָס איך האָב גערעדט מיטן רעטעך איז מײַן עסק, ניט אײַערער, און איך װעל עס אפֿשר איבערגעבן אַן אַנדערש מאָל. הײַנט קען איך אײַך דערציילן מײַן געשפּרעך מיט אַנדערע גרינס. הײַנט װעט איר פֿון מיר הערן די לעבנס־געשיכטע פֿון אַ טאָמײטע, לױט װי די טאָמײטע אַלײן האָט עס דערציילט, װאָרט פֿאַר װאָרט און פּינטעלע פֿאַר פּינטעלע. איך האָב עס אױפֿגעשריבן, איך זאָל קײן װאָרט ניט פֿאַרלירן, און איך גיי עס אײַך פֿאָרלעזן.

אַרום די טישלעך פֿון קאַפֿע איז געװאָרן שטיל, בעת דער צײַטונגסמאַן האָט אַרױסגענומען אַ שטיק פּאַפּיר און אָנגעפֿאַנגען לעזן די אױטאָביאָגראַפֿיע פֿון דער טאָמײטע, אַזױ:

־־ ־־ ־־ ־־ ־־ ־־ ־־ ־־ ־־ ־־ ־־

Things were cookin’ down at the coffee house. Great and notable Jews of the Lower East Side were gathered around a big table debating Professor Hozenshprung’s latest discovery that vegetables are self aware, that they understand, remember and see just like beasts and fowl, or even like us. Each of the notables made a different observation or witticism. A journalist who’d been sitting there the entire time without saying a word, finally butted in with this remark:

“They can speak too, plants and vegetables, and they have their own language. I, myself, spoke with a radish only today!”

Everyone in the coffee house laughed. They thought the fellow probably wanted to tell a tale, or, you might say, a tall tale.

“Tell us what you and the radish talked about,” several notables shouted out at once.

The journalist smiled.

“What I said to the radish is my business, not yours. Maybe I’ll tell you another time. Today I can relate my conversation with another vegetable. Today you shall hear the life story of a tomato, exactly as the tomato herself told me, word for word. I wrote it down so I wouldn’t lose a single word and I’m going to read it to you.”

The room grew quiet as the newspaper man took out a piece of paper and began to read the autobiography of the tomato:


—- —- —- —- —- —- —- —- —- —-

„װי גוט עס איז צו לעבן אױף דער װעלט. איך בין אַ שיינע יונגע טאָמײטע און איך װױן אין אַ גערטל װאָס איז דער שטאָלץ פֿון מײַן גאַס. איך גלייב ניט אַז אין גאַנץ בראָנקס געפֿינט זיך נאָך אַזאַ שיינע טאָמײטע װי איך בין.

* * *

„איך בין שױן פֿינף טעג אַלט, און פֿול מיט אַמביציע. װאָס װעט זײַן פֿון מיר דער תּכלית װען איך װעל אױפֿװאַקסן? אָט האָב איך געהאַט אַ חבֿרטע װאָס האָט פֿיל געהאַלטן פֿון זיך, פּונקט װי איך, און פֿון איר האָט זיך אױסגעלאָזן אַ שרעקלעכער סוף: מען האָט זי פֿאַרשפּאַרט אין אַ טאָמײטע־קאַן! עס קען גאָר ניט זײַן קײן גרעסערע טראַגעדיע פֿאַר אַ טאָמײטע װי צו װערן אַרײַנגעשפּאַרט און צוזאַמענגעקװעטשט מיט אַלערלײ קראַנקע און העסלעכע טאָמײטעס אין אַ בלעכענער פּושקע װוּ די טאָמײטע פֿאַרלירט אין גאַנצן איר אײגענעם „איך“. אָ, נײן, איך װיל ניט אַזאַ סוף, איך װיל בלײַבן טאָמײטע ביז דער לעצטער מינוט, איך װיל פּאָפּולער זײַן אױפֿן טיש. איך װיל נאָך מער: איך װיל עפּעס טאָן גוטס פֿאַר דער װעלט. נאָר שאַ! איך הער װי מע קומט צו מיר.

* * *

How good it is to be alive in this world. I am a beautiful young tomato and I live in a little garden that is the pride of the entire street. I don’t imagine that in the enitre Bronx there is another tomato as beautiful as I am.

* * *

I am five days old and full of ambition. Will I get old and lose my flavor? I had a friend who, just like me, thought highly of herself and she met a terrible end: they crammed her into a tomato can! There is no greater tragedy for a tomato than to be crammed into a tomato can, squashed together with a bunch of sick, ugly tomatoes in some tin can where a tomato loses her individuality. Oh, no, I do not want that fate. I want to be a tomato up to the very last minute. I want to be popular on the table up to the very end. And I want more: I want to do some good in this world. But hush! I hear them coming for me.

* * *

„אוי!!! אַ האַנט פֿון אַ פֿרױ האָט מיך ערשט אױסגעריסן פֿון פּלאַץ װוּ איך האָב מײַן יוגנט פֿאַרבראַכט. נײן, עס איז ניט קײן מאכל צו װערן אַזױ אױסגעריסן; עס איז נאָך ערגער װי אַ צאָן אױסרײַסן. איך זאָג ניט, אַז מען האָט מיר אַ מאָל אױסגעריסן אַ צאָן, אָדער אַז איך האָב געזען װי מע רײַסט אױס אַ צאָן, דאָס װאָלט געװען אַ צו גרױסער ליגן פֿאַר אַ טאָמײטע, נאָר עס רעדט זיך אַזױ, דען מיר טאָמײטעס כאַפּן אָפֿט װערטלעך פֿון די מענטשן אַרום אונדז.

* * *

„איך בין שױן אין אַ גרױסן קאָרב מיט נאָך טאָמײטעס, און פֿיל פֿון זײ װײנען מיט בלוטיקע טרערן. איך האָב אָבער פֿײַנט צו װײנען און איך האָב טאַקע פּראָפֿיטירט, דען די װײנענדיקע טאָמײטעס האָט מען דערום אָפּגעקליבן פֿאַר דער קאַן, צו מאַכן פֿון זײ געקאַנטע טאָמײטעס. איך בין גערעטעט געװאָרן פֿון אַזאַ סוף, און פֿאַר גרױס שׂימחה פֿאַנג איך אָן זינגען אַ טאָמײטע־סאָלאָ, װאָס דער צושפּיל האָט זיך געענדיקט:

„גליקלעכע טאָמײטע,

האָסט געמאַכט פּליטה!“

* * *

Ow!!! A woman’s hand just ripped me out of my childhood home. It’s no small thing being ripped out like that; It’s worse than pulling a tooth. I’m not saying I’ve ever had a tooth pulled or that I’ve seen a tooth pulled. That’d be too big a lie for a tomato. But people say that, and a lot of the time we tomatoes pick up things people say around us.


* * *

Now I’m in a great big basket with other tomatoes and a lot of them are weeping bloody tears. But I hate to cry and this gave me an advantage since they canned all the crying tomatoes. I was saved from such a fate, and from joy started singing a tomato-solo. The chorus ended:

Happy tomato

Made your getaway!


* * *

„איך בין געלעגן אין פֿענצטער פֿון אַ שיינער קראָם אין האַרלעם, אַלע האָבן מיך באַװוּנדערט װי שיין איך בין, נו־נו, האָב איך געהאַט כּבֿוד! אָט אַזױ. דאָס איז דאָך װאָס איך האָב אימער געגאַרט.

„אַ פֿרױ האָט מיך אָפּגעקױפֿט. אַזאַ גוטהאַרציקע פֿרױ האָב איך צום ערשטן מאָל געזען: זי האָט מיר באַלד אױסגעזען אַ מוטער אָן אַ גאַל, אַ דאַמע מיט אַן אײדעלער נשמה. װען זי האָט מיך געבראַכט אַהײם, האָט זי דערקלערט אירער אַ שכנה אַז זי אַלײן איז מיך געגאַנגען קױפֿן צוזאַמען מיט נאָך זאַכן, אַנשטאָט צו שיקן די דינסט, װײַל זי אַלײן װיל האָבן די שׂימחה אײַנצוקױפֿן אַלץ פֿאַרן מאָלצײַט פֿון איר ערשטער טאָכטערס תּנאָים. זי האָט אַזש געװײנט פֿאַר שׂימחה. און איך האָב שיִער מיטגעװײנט. טאַקע אַ גאָלדענע מאַמע.

* * *

„איך ליג שױן אױף אַ רײַך געדעקטן טיש. איך בין גראַדע ניט צעשניטן װי די אַנדערע און אַלע האָבן מיך באַװוּנדערט. איך האָב געזען די כּלה, דעם חתן, די עלטערן, אַ האַלב טוץ שיינע שװעסטער און ברידער פֿון דער כּלה. איך האָב געהערט אַ האַלב טוץ שיינע רעדעס בײַם טיש, שיינע און װיציקע רעדעס פֿון מענטשן מיט שׂכל. איך האָב זיך דערפֿרייט װאָס איך האָב דערלעבט אַזאַ כּבֿוד. איך װײס אַז מײַנע מינוטן זײַנען געציילט, נאָר אַבי איך ענדיק מײַן קאַריערע װי אַ לײַט צװישן לײַט, ניט אין אַ טאָמײטע־קאַן אָדער אין אַ ביליקן רעסטאָראַנט.

* * *

I lay in the window of a lovely shop in Harlem, and everyone marvelled at my beauty. I was in my glory. This was just what I always wanted.

A woman bought me. I’d never seen such a pure hearted woman. I recognized her inner beauty right away. A kind and loving mother, a lady with a noble soul. When she brought me home, she told her neighbor that she had bought me herself, along with a few other things, instead of sending the maid because she wanted to experience the joy of buying everything herself for her first daughter’s engagement party. She started to cry for joy. And I almost cried with her. Such a gem of a mother.

* * *

Now I lay on a sumptuous table. I wasn’t just carved up like the others and everyone marvelled at my beauty. I saw the bride, and the groom and the parents and half a dozen beautiful brothers and sisters of the bride. I heard half a dozen speeches, beautiful and witty speeches by people of deep understanding. I rejoiced that I had lived to have such an honor. I knew my moments were numbered, but I would end my career as a dignified person among dignified personages, not in a tomato can or in some cheap restaurant.

* * *

„אױ־װיי! װאָס זע איך? אין דער צײַט װען דער עולם האָט זיך פֿאַרקוקט, האָט אַ מאַן גאַנץ גיך מיך אַראָפּגעכאַפּט פֿון טעלער און אַרײַנגעלײגט אין טאַשע פֿון זײַן ראָק. דאָס האָט מיך שטאַרק פֿאַרדראָסן, דען איך בין פּלוצלונג געבליבן אין דער פֿינצטער. צום גליק האָט מײַן תּפֿיסה לאַנג ניט געדױערט, דען דער מאַן װאָס האָט מיך גענומען אין טאַשע, האָט זיך אַנטשולדיקט אַז ער קען לענגער ניט בלײַבן. ער זאָגט אַז ער מוז גיין הערן עפּעס אַ פֿאָרלעזונג פֿון אַ באַװוּסטן ייִדישן רעדנער.

* * *

„איך ליג נאָך בײַ דעם מאַן אין טאַשע און איך פֿיל אַז איך בין דאָ אין אַ זאַל פֿול מיט מענטשן. איך הער װי אײנער האַלט אַ רעדע און שרײַט װערטער װאָס קלעפּן זיך ניט. איך דענק אַז דער רעדנער אַלײן פֿאַרשטייט אױך ניט װאָס ער פּלױדערט. הערט װאָס ער האָט געזאָגט:

„דאַרװין האָט אין זײַנע סינטעטישע טעאָריען איבער עװאָלוציאָן דורכגעפֿירט מיט פּסיכישע דעדוקציאָנען אַלעס װאָס קען דעמאָנסטרירן די סאָלידאַריטעט פֿון עפֿעקטן און לכל־הפּחות די אָרגאַנישע סובסטאַנצן פֿון באָטאַנישן אוניװערזום װאָס װערן אַמאַלגאַמירט מיט…“

* * *

„מער האָב איך ניט געהערט. װײַל דער מאַן בײַ װעמען אין טאַשע איך בין געלעגן, האָט אַרײַנגעשטעקט זײַן האַנט דירעקט צו מיר, האָט מיך שטיל אַרױסגענומען — און טררראַך!!! ער האָט מיך געװאָרפֿן אַהין צום רעדנער אין נאָז! װען איך בין געפֿלױגן אין דער לופֿט צום רעדנער, האָב איך געװוּסט אַז דאָס איז מײַן ענדע. אָבער איך האָב אמת פֿאַרגעניגן געהאַט װאָס פֿון מײַן ענדע װעט אַרױסקומען אַ טובֿה פֿאַר די הונדערטער מענטשן אין זאַל, װעלכע האָבן געמוזט הערן די פּלױדערײַ פֿון אַזאַ דרשן.

„פֿון רעדנערס נאָז בין איך אַראָפּגעפֿאַלן אױף דער ערד, און מײַן רױטער מאַנטל איז שױן געװען צעשפּאָלטן. װען איך האָב זיך באַקענט מיטן רעדנערס נאָז האָבן אַלע זיך צעלאַכט, און דער רעדנער האָט זיך אַרױסגערוקט גאָר אָן כּבֿוד. איך האָב שיין געלעבט און בין נאָך שענער געשטאָרבן, װען איך האָב אַראָפּגעטריבן אַ לעמעך פֿון דער פּלאַטפֿאָרמע.“

־־־־־־־־־־־־־־

װען דער דערציילער האָט געענדיקט די ביאָגראַפֿיע פֿון דער טאָמײטע, האָבן אַלע פּראָמינענטע אים אַפּלאָדירט, און ער האָט געמאַכט די פֿאָלגנדע באַמערקונג:

— איך האָף אַז די מעשׂים־טובֿים פֿון יענער טאָמײטע װאָס איז געשטאָרבן לטובֿת־הכּלל, װעלן האָבן אַ װידערקול אױך בײַ אַנדערע טאָמײטעס, װעלכע װעלן אױך שטאַרבן פֿאַרן כּלל יעדעס מאָל װען עס װעט דערשײַנען אַ רעדנער אַבי װוּ צו לאַנגװײַליקן דעם עולם...

Oh, no! What now? While the crowd was looking the other way, a man quickly grabbed me off the plate and slipped me into his coat pocket. This really upset me. I was suddenly in the dark. Fortunately, my imprisonment wouldn’t last long. The man who put me in his pocket apologized that he couldn’t stay longer. He said he had to go hear a lecture by a well-known Yiddish speaker.

* * *

I am still in the man’s pocket and I feel I am in a large hall full of people. I hear someone giving a speech, shouting words that don’t make any sense. I think the speaker doesn’t understand his own gibberish either. Just listen to what he said:

“In his synthetic theory of evolution, Darwin applied, by means of psychological deduction of everything that can demonstrate the solidarity of cause with effect of the substantivity, at least as far as concerns the organic substances of the botanical universe, which become amalgamated with the—”

* * *

I didn’t hear any more because the man who had me in his pocket reached in directly to me and very quietly pulled me out—and vwoff!!! He threw me at the speaker and hit him right in the nose. While I was in the air, flying towards the speaker, I knew that this was my end. But I got real pleasure knowing that my end would be of use to the hundreds of people in the hall who had to listen to this blithering idiot.

I fell from the speaker’s nose to the ground, and my red coat was torn. But while I was getting acquainted with the speaker’s nose everyone burst into laughter and the speaker left, without his dignity. I lived a beautiful life and died an even more beautiful death driving this idiot from the platform.

—————————————————————-

When the journalist had ended the biography of the tomato, all the prominent people applauded, and he added the following remark:

“I hope the last good deeds of this tomato who died so valiantly for the good of others will live on, inspiring other tomatoes to sacrifice their lives for the general good, striking fear into the hearts of boring speakers everywhere … .”


If you want to read more Getsl Selikovich check out “The Institute for Facial Reform” translated by Jessica Kirzane and published on the Yiddish Book Center’s website.

MLA STYLE
Selikovitch, Getsl. “A Tomato's Last Good Deeds.” In geveb, November 2018: Trans. Michael Shapiro . https://ingeveb.org/texts-and-translations/tomato.
CHICAGO STYLE
Selikovitch, Getsl. “A Tomato's Last Good Deeds.” Translated by Michael Shapiro . In geveb (November 2018): Accessed Dec 15, 2018.

ABOUT THE AUTHOR

Getsl Selikovitch

ABOUT THE TRANSLATOR

Michael Shapiro