Text & Translation

דער דיבוק אין קריזיס־געשטאַלט

The Dybbuk In The Form Of A Crisis

Yosl Cutler

Translation by Michael Shapiro

INTRODUCTION

The following introduction, written by Moshe Katz, accompanied the publication of Cutler’s play in Der Hamer in June, 1936.

Our unforgettable Yosl Cutler, who has died too soon, spent the last few years before his death working on a grand project, which he called the “Crisis Dybbuk.” In this work he hoped to achieve several goals:

Firstly, to find an expression for his inclination toward parody; to make fun of accepted—but moldy—virtues, to tear them down and reveal their true worth. In this case he chose as the target of his parody Sh. An-ski’s famous “Dybbuk,” which held the Yiddish stage for so long and truly drove the theater crazy for a time.

Secondly, he wanted to use the theme of the dybbuk for political satire. All on its own, the crisis 1 1 Referring to the economic crisis of the early 1930s, otherwise known as the Great Depression. was begging to be represented as a dybbuk that had possessed prosperity. He wanted to draw attention to the snake oil being used to “expel” the crisis and mislead the people.

And thirdly, Cutler sought to create a marionette show that could fill an entire evening. Cutler thus not only wrote, revised, and rewrote the “Crisis Dybbuk,” he also created most of the marionettes (or “modicuts”), which would serves as characters. These marionettes, each one full of the life instilled in them by the artist, are a wonderful monument to Yosl’s artistic energy. They would have begun to perform when Yosl returned from the last trip he took. But in a horrible turn of events, he died on that trip, and the finished marionettes have remained waiting—maybe a second Yosl will be found who can fill them with life and movement and finally bring them before the audience for whom they were created.

We present here the first few scenes of the “Crisis Dybbuk,” found among Yosl’s papers in one of the last complete copies of the work.

Translator’s acknowledgements: I would like to thank Mary Kerins for her support and encouragement. Thanks go to Jean Oggins who first put me on to this play through the work of Joel Schechter, to Ellie Kellman and her students who welcomed me into their midst, to Sholem Beinfeld whose extraordinary depth of knowledge and ready help proved invaluable and to Jacob Rabinowitz, wizard of many languages.

Click here to download a PDF of this text and its translation.

דער דיבוק אין קריזיס־געשטאַלט
נישט פֿון ש. אַנ–סקי – דאָס מאָל – פֿון יאָסל קאָטלער.

מאַריאָנעטן־שפּיל, געװידמעט מײַן ליבן חבֿר: משה נאַדיר.

The Dybbuk In The Form Of A Crisis 2 2The Dybbuk In The Form of a Crisis appeared posthumously in Der Hammer and Der Signal in their June issues of 1936. “Crisis” here refers to what we now call The Depression.
Not by Sh. Anski—this time—by Yosl Cutler

Puppet Play, Dedicated to my friend and comrade Moishe Nadir

[בטלן און שמשׂ זיצן אין שול, בײַ אַ טיש, זאָגן תּהילים. חנן שטײט אױפֿן באַלעמער, דעם קאָפּ אַרײַנגעטאָן אין אַ ספֿר, אײן האַנט אױפֿגעהויבן, און ער דרײט מיט אַ פֿינגער]

חנן: דער סוד פֿון דער װעלט שטעקט אין קבלה. דער עיקר איז – ראָשי־תּיבֿות: סי, סי, סי, סי, דאָבליו איי, בי, בע, בע, בע. זיבן מאָל זיבן איז נײַן און פֿערציק. די נײַן באַטײַט: יונײַטעד. און פֿערציק באַטײַט: פֿראָנט. דאָס באַטײַט: אַז דער ייִדישער דלות מיטן גױיִשן קריזיס באַדאַרפֿן מאַכן אַ יונײַטעד פֿראָנט. איז װידער די אײגענע

מעשׂה: זיבן מאָל זיבן איז נײַן און פֿערציק. [אַ דרײ מיטן פֿינגער] [הױך] אַ האַ!

בטלן: עפּעס אַ צעדרײטער.

שמשׂ: װאָס שײך צעדרײט. דאָס איז עפּעס אַזאַ דאָס, װאָס ס׳איז שװער צו פֿאַרשטײן. זינט ער געפֿינט זיך דאָ אין שול, גײט אַלץ מיטן פּוטער אַראָפּ. ער האָט אױפֿגעהערט האָבן יאָרצײַט. קײנער ברענגט נישט קײן טרונק בראָנפֿן. אײַ, אײַ, אײַ. נישט גוט.

בטלן: נישט גוט. נישט גוט. זינט ער איז דאָ, האָבן די ספֿר־תּורות גענומען אײַנשרומפּן. [אַ סוד אױפֿן אױער]: ס׳קען זײַן, אַז ער איז אַ פֿאַרװאָגלטע נשמה, װאָס דאַרף אָפּקומען אױף דער װעלט פֿאַר זײַנע זינד, רחמנא־לצלן.

שמשׂ: אַז ער עסט נישט! ער איז שױן דאָ זינט 1929 און ער עסט נישט. ער עסט נישט! בענטשן בענטשט ער, נאָר ער עסט נישט.

בטלן: אפֿשר זאָלן מיר אים משלח זײַן?

שמשׂ: איכ׳ל דיר זאָגן דעם אמת: איך האָב מורא פֿאַר אים. נישט אַזױ פֿאַר אים, נאָר זײַנע אױגן שרעקן מיך.

בטלן: מיר מוזן אים משלח זײַן. ער איז אַ דלות דאָ אין שול. גײ, טרײַב אים אַרױס.

שמשׂ: איך האָב מורא.

בטלן: איכ׳ל גײן מיט דיר.

שמשׂ: נו, קום, אָבער פּאַװאָליע.

[זײ גײען צו פּאַװאָליע. חנן הײבט אױף דעם קאָפּ]

חנן: [הױך] האַ!

[זײ אַנטלױפֿן צוריק דערשראָקענע. זעצן זיך זאָגן תּהילים]

[אױפֿטריט: באָבע מיט לאהן]

באָבע: דאָס אָרט איז הײליק. טראַכט נישט, מײַן קינד, קײן זינדיקע געדאַנקען. אין טאָג פֿון דער חופּה, דאַרף אַ כּלה זײַן הײליק, אַזױ װי אַ ספֿר־תּורה, להבֿדיל. פּו, פּו. [שפּײַט]

לאה: באָבעניו, זע נאָר זײַנע אױגן!

באָבע: [טוט זיך אַ װאָרף]
ששש... זינדיק נישט. טיו, טיו, טיו, ששש…

חנן: [זינגט] שיר השירים אַשר לשלמה.
ישקני מנשיקות, פּי, פּי, פּי…

לאה: ער פֿאַרשטײט אַן עסק. דער בחור איז נישט קײן יאָלד.

באָבע: ששש... טיו, טיו, טיו, טי, טי, טי. ששש…

שמשׂ: [לױפֿט צו] װאָס טוען נשים אין אַזאַ הײליקן אָרט?

באָבע: רב שמשׂ: מײַן אײניקל האָט אױסגענײט אַ פּרוכתל פֿאַרן אָרון־קודש. [זי װײַזט אים. ער באַטראַכט]

שמשׂ: או־װאַ, או־װאַ. שײן װי גאָלד. [ער לײגט עס אַנידער]

באָבע: אַז מיר זײַנען שױן יאָ דאָ, אין אַזאַ מקום־קדוש, זינדיקע נשים, גיט אונדז, רב שמשׂ אַ קוש טאָן די הײליקע תּורה.

שמשׂ: אַדרבא, אַדרבא.

[ער נעמט אַרױס די תּורה. די באָבע קושט, נאָך דעם כאַפּט לאה אַרום די תּורה, קושט שטאַרק, רײַסט זי אױס פֿון שמשׂס הענט. דריקט די תּורה און קושט]

באָבע: גענוג, מײַן קינד, מען טאָר נישט אַזױ.[זי קושט]

שמשׂ: לאָז אָפּ, אישה. [ער שלעפּט בײַ איר פֿון די הענט, אָבער זי האַלט]

בטלן: לאָז אָפּ; אַ תּורה איז נישט קײן סװיטהאַרט.

[ער רײַסט זי אױס, אָבער זי כאַפּט זי צוריק פֿון זײַנע הענט און קושט, ביז אַלע נעמען רײַסן מיט כּוח און מען רײַסט די תּורה אַרױס פֿון אירע הענט. באָבע שלעפּט לאהן]

באָבע: קום, קום, גיכער, אַהײם, אַהײם.

לאה: [דרײט אױס דעם קאָפּ צו חננען] „קאַם אַפּ ענד סי מי סאַמטײַם“. [אָפּ]

חנן: [הױך] ישקני בנשיקות, פּי, פּי...

[אױפֿטריט סענדער]

סענדער: [לױפֿט אַרײַן. גײט צו צום האַנטפֿאַס, װאַשט די הענט, װישט זיך מיטן האַנטעך]: אַשר יצר את האָדם בחכמה. אײַ חכמה, אײַ חכמה. איר הערט, ייִדן? הײַנטיקע צײַטן דאַרף מען זײַן אַ חכם. ס׳מזל רײַסט זיך ממש פֿון די הענט. אָבער מען מוז אָנהאַלטן ס׳מזל־ברכה, מיט אײַזערנע צװאַנגען. די בעל־מלאָכות װערן קלוג, זײ װילן אַלײן װערן גבֿירים. אָבער רב סענדער בלײַבט רב סענדער, – ער גיט ניט. ער גיט ניט און גיט ניט. װי אין פּסוק שטײט: „אַז מען גיט אַװעק יענעם, האָט מען דעם גיהנום“, און „אַז מען האַלט אָן די גאָלד־באַזע, האָט מען עולם־הזה“. נו ייִדן, גיט מיר אָפּ מזל־טובֿ!

בײדע: מזל־טובֿ, מזל־טובֿ, רב סענדער; מזל־טובֿ!

סענדער: װאָרום פֿרעגט איר מיך נישט, װער מזל־טובֿ? װאָס מזל־טובֿ?

שמשׂ: אײַך, רב סענדער, דאַרף מען פֿרעגן? אַז איר זאָגט מזל־טובֿ, איז װי אין פּסוק שטײט: 35 סענט: אַ קװאָדער מיט אַ דײַם און מען מאַכט לחיים.

סענדער: זײַט װיסן, ייִדן, אַז מײַן אײנציקע טאָכטער, לאה, האָט הײַנט חתונה פֿאַר דזשיפּע מאָרגאַנס אײניקל.

חנן: שלעכט.

סענדער: אַ געזונט איר אין פּופּיק אַרײַן. אײַ, איז זי מיר טײַ—–ער! זי איז מײַן גאַנץ מזל־ברכה. װי זאָגט מען אין ענגליש מײַן פּראָספּעריטי. גאָט זאָל נאָר היטן, אַז קײן דיבוק זאָל אין איר נישט אַרײַן, קײן קריזיס הײסט עס.

שמשׂ: זאָל דער אײבערשטער היטן!

סענדער: [ער קוקט אױף חננען] אָט דער שמענדריק געפֿעלט מיר נישט. מען טאָר לעבן אים נישט שטײן. ער זעט מיר אױס קענטלעך, אָבער איך װיל פֿון אים נישט װיסן. דאָס... אײַ, שלעכט: אַ דיבוק. [לױפֿט אַרױס]

[שמשׂ און בטלן באַגלײטן אים]

חנן: דער רב סענדער װעט זיך פֿון מיר נישט אַרױסדרײען. אָבער אין זײַן לאהן װעל איך זיך יאָ אַרײַנדרײען. איך ליב זי. איך גײ אױס נאָך איר. איר װילט זען װי איך שטאַרב פֿאַר איר? אָט נעם איך און טו אַ שטאַרב. גוד־בײַ. צום װידערזען. [ער פֿאַלט]

[Batlen and Shames sit at a table in the synagogue reciting Psalms. Khonen stands at the desk, his head in a religious book, one hand in the air twirling his finger]

Khonen: The secret of life is hidden in the Kabbalah. The most important thing is—initials. C, C, C, P, W, A, B, beh, beh, beh. Seven times seven is nine and forty. The nine means: United. The forty means: Front. This means that Jewish poverty and Goyish Crisis should form a United Front. It’s still the same story. Seven times seven is nine and forty. [Twirls his finger. Loudly] Aha!

Batlen: He’s crazy.

Shames: Speaking of crazy. Here’s something that’s hard to figure. Since he’s been here in the synagogue, our bread and butter is down the tubes. No one comes in for a yahrzeit. No one brings us a slug of brandy. Ai-ai-ai. ‘S no good.

Batlen: Bad. Very bad. Since he’s been here, the Torah Scrolls have been shrinking. [Whispers in his ear] Maybe he’s a wandering soul that’s had to come back to earth for its sins, God help us.

Shames: And he doesn’t eat! He’s been here since 1929 and he doesn’t eat. He says the blessings, but he doesn’t eat.

Batlen: Maybe we should throw him out.

Shames: I’ll tell you the truth: He scares me. Not so much him, but his eyes scare me.

Batlen: We’ve gotta throw him out. He’s driving the synagogue into poverty. Come on! Throw him out.

Shames: I’m scared.

Batlen: I’ll go with you.

Shames: Well, come on, but slowly.
[They creep up on him. Khonen lifts his head]

Khonen: [Loudly] Ha!
[They run back, terrified. Sit reciting Psalms]

[Enter Grandmother and Leah]

Grandmother: This is a holy place. My child, don’t think sinful thoughts. On her wedding day a bride should be as pure and holy as a Torah Scroll, Pu. Pu. [Spits]

Leah: Granny—look at his eyes!

Grandmother [Startles]: Shhh … Don’t sin. Tyoo, tyoo, tyoo. Shhh …

Khonen: [sings] May he kiss me with the kisses of his mouth. 3 3 From the Song of Songs. Tra-la-la.

Leah: He knows a thing or two. The boy’s no fool.

Grandmother: Tyoo, tyoo, tyoo. Ti, ti, ti. Shhh …

Shames: [Runs over] What are women doing in this holy place?

Grandmother: Reb Shames, my granddaughter has knitted a cover for the Holy Ark. [Shows it to him. He examines it]

Shames: Well, well. As beautiful as the sun. [He puts it down]

Grandmother: Since we’re already here in this holy place, sinful women that we are, allow us, Reb Shames, to kiss the Torah.

Shames: Of course. Of course.
[He takes out the Torah. The Grandmother kisses. Then Leah embraces the Torah, kisses it passionately. She rips it out of Shames’ hands. Presses herself against it and kisses]

Grandmother: Enough child. You mustn’t like that. [She kisses]

Shames: Let go, woman. A Torah isn’t a sweetheart. 4 4 I have used italics for words and phrases that are in English [or perhaps, Yinglish] in the original. [He pries it from her, but she grabs it out of his hands and kisses until all pry the Torah from her arms with great force. Grandmother drags Leah]

Grandmother: Come. Come Quickly. Home.

Leah: [Turns her head to Khonen] “Come up and see me sometime.”

Khonen: [Loudly] With the kisses of his mouth. Tra-la-la.

[Enter Sender]

Sender: [Comes running in. Goes to the wash stand, washes his hands, wipes them with a hand towel] Blessed He who created man with his wisdom … Wisdom, oh wisdom. You hear, Jews? These days, you’ve gotta be smart. Fortune fairly rips itself from your hands. But you have to hold onto good fortune with an iron grip. The workers are wising up. They want to be big shots, too. But Reb Sender is Reb Sender—he gives nothing. He won’t give and he don’t give. As it is written in Scripture: “Give to many, too well, and your life’s a living hell.” And “Let your Standard be Gold, you’ll own all you behold.” So, Jews, give me a mazel-tov.

Both: Mazel-tov, mazel-tov, Reb Sender; mazel-tov!

Sender: How come you don’t ask me, mazel-tov who? Mazel-tov what?

Shames: You, Reb Sender, we’ve gotta ask? And if you say mazel-tov, of course mazel-tov, but, then as it is written: thirty-five cents. A quarter and a dime and you get a L’chaim.

Sender: You should know, Jews, that today my only daughter is marrying J.P. Morgan’s grandson.

Khonen: Too bad.

Sender: To her health. To me, she is soooo dear. She is my whole fortune. As they say in English, my prosperity. God forfend that a dybbuk get into her, that a Crisis befall her.

Shames: May the Eternal One protect us.

Sender: [Looks at Khonen] I don’t like the looks of this shmendrik. You don’t want to be around him. He seems familiar, and yet, I don’t want to know. It’s … Ai! Horrible: a dybbuk! [Runs off]

[Shames and Batlen accompany him]

Khonen: That Reb Sender won’t get away from me, but I’ll definitely get into that Leah of his. I love her. I’m dying for her. You want to see how I’m dying for her? Right now, I’ll drop dead. Good bye. Auf wiedersehn. [He falls]

[שמשׂ און בטלן קומען צוריק]

שמשׂ: געװען אַ װױל ביסל בראָנפֿן.

בטלן: אמתער יין־שׂרף. אָבער רב סענדער האָט יסורים. ס׳שרעקט אים אָט דער אָ. [זײ קוקן און זעען אים נישט]

שמשׂ: נו, ער איז שױן אַװעק. סענדער זאָגט אױף אים אַז ער איז אַ דיבוק, װאָס איז געגליכן צון אַ קריזיס. אַ דלות אין מענטשן־געשטאַלט. און מען דאַרף זיך פֿאַר אים היטן סכּנת־נפֿשות.

בטלן: װאָס איז די סכּנה? פֿאַראַן רבנים װאָס טרײַבן די דיבוקים אַזױ װי הינט, מיטן שם־המפֿורש. און איכ׳ל אײַך דערצײלן מעשׂיות פֿון רבנים, װעט איר שטױנען.

שמשׂ: נו, לאָמיך הערן.

בטלן: פֿאַראַן אַ רבי מיט אַ װײַסן ספּאָדיק. ער גײט אָנגעטאָן אין אַ װײַסן קיטל. און דער רבי קען מאַכן פֿײַער אױפֿן העכסטן באַרג. ער איז אין גאַנצן װײַס. און דערפֿאַר האָט ער פֿײַנט שװאַרצע. אָבער פֿרומע ייִדן האָט ער ליב װי חזיר.

שמשׂ: חזיר? פֿוּי!

בטלן: פֿוקעט מיר נישט. ער איז במחילה אַן ערל, אַ קלוקס קלען, אָבער אַ דיבוק קען ער אַרױסטרײַבן. װאַצידיפֿרענץ?

שמשׂ: פֿון די גױיִשע גוטע־ייִדן האָב איך אױך געהערט. איך האָב געהערט פֿון אײנעם אַ... זײַן נאָמען לױט די ייִדישע חדשים: ניסן, אײר, סיוון, תּמוז. יאָ! – רבי תּמוז, נאָרמאַן תּמוז. ער, זאָגט מען, גיט זיך אױך אָפּ מיט די זאַכן. נאָר מען זאָגט, יאַקבי, אַז ער איז, לא־עלינו, אַ מלאך, ימח־שמו!

בטלן: פֿאַראַן אַ קורצער רבי, אָבער אַ פֿעטער, און דאָס איז דער איטאַליענישער רבֿ, – רבי לוי מיט אַ גימל. ער, זאָגט מען, איז אַן איטאַליענער: לאַגאַרדיע; און ער טרײַבט אַ דיבוק מיט חייל, מיט פּאָליסלײַט, מיט קלאָבס.

שמשׂ: טרײַבן מיט חייל איז דאָך קײן קונץ ניט. איך האָב געהערט פֿון אַ ייִדישן גוטן־ייִדן?

בטלן: אַ ייִדישער גאָר?

שמשׂ: ער, זאָגט מען, איז אַ רבי מיט אַ שפּיץ.

בטלן: װאָע?... אַ רבי מיט אַ…

שמשׂ: מיט אַ פֿײַערדיקן שפּיץ. ער הײסט רבי אַבא קאַהאַן. אָבער מען זאָגט אױף אים, אַז דאָס פֿײַער איז קאַלט פֿײַער, און װער ס׳רירט זיך אָן אין זײַן פֿײַער, באַקומט אַ קאַטער מיט אַ ניסעניש, אַז ס׳איז סכּנת־נפֿשות.

בטלן: און איך האָב געהערט פֿון אַ רבין מיט קנײטשן. אין יעדן קנײטש, זאָגט מען, ליגט אַ זױער פּיקל. ער איז געגליכן צו אַ בעל־שם־טובֿ. ער שרײַבט ספֿרים. װעכנטלעכע ספֿרים און טעגלעכע בלעטער, אין די מילי־מיליאַסן. און חוץ דעם װאָס ער איז אַ גרױסער צדיק פֿון צלם ימח־שמו, האָט ער ליב יענע מעשׂה, מחמת אין אַלע פֿון זײַנע ספֿרים דרוקט ער אַרײַן נאַקעטע צנועות מיט יצר־הרעדיקע פּופּויקים. אַ ליגנער הגדול הגיבור והנורא, אַ הינטישער שׂונא של הבעל־מלאָכה, של מאָסקװע ענד אַמעריקע. און אַ מלאך־גואל, אַ גרױסער פֿרײַנד פֿון די רײַכסטע מאַגנאַטן אױף דער גאָרער וועלט. אַ גרױסער אוהבֿ־היטלער, אַ שׂונא־ישׂראל און אוהבֿ־מלחמה, אױף יענעמס קאָפּ. ס׳הײסט אַן איש־מלחמה װאָס זיצט אין דער הײם.

שמשׂ: מה שמו? װי הײסט ער?

בטלן: ימח שמו! זײַן נאָמען איז אַ דרײַ־גאָרנדיקער, װיליאַם בן ראַנדאָלף הױרסט.

שמשׂ: הױרסט?

בטלן: [מיט אַ קװיטשיקל] הױרסט? נו! פֿע!... אָבער דער גרעסטער רבי איז טאַקע רב רוזװעלט. ער איז זיך נוהג געװען צו מאַכן עס מיט אַ בלאָ פֿײגעלע.

שמשׂ: אַ בלאָ פֿײגעלע?

בטלן: אַ קונציק פֿײגעלע. [װײַזט מיטן האַנט] אָט איז עס דאָ, און אָט איז עס העט װוּ. אָט איז׳ס דאָרט, און אָט שױן ניטאָ. [שמשׂ קוקט אים נאָך װוּ ער װײַזט] און מיט אַ מאָל איז עס אין אַלע גרעסטע געשעפֿטן. דאָס איז אַ רואה־ואינו־ניראה.

שמשׂ: אַזױ? אַ ניראַ. אַ רעגעלער ניראַ.

בטלן: נו, לחיים. לחיים!

שמשׂ: לחיים, לחײם. גאָט זאָל העלפֿן, אַז מע זאָל עפּעס איכװײס? װי אין פּסוק שטײט. װאָס שטײט איר? לאָמיר זיך משׂמח זײַן.

[שמשׂ און בטלן פֿאַנגען אָן זינגען. מוזיק, טאַנצן]

[אױפֿטריט משולח]

משולח: [מיט אַ זאַק אױף די פּלײצעס און אַ לאַמטערן] װאָס טאַנצט איר? אַ מת, אַ מת ליגט אין שול.

[שמשׂ און בטלן לױפֿן צו, קוקן אױף חננען]

שמשׂ: ברוך שפּטרני!

בטלן: פּטור. פּטור, נו.

משולח: איר זײַט נאָך פֿון אים נישט פּטור. [בטלן און שמשׂ לײגן אים אױף אַ טראָגבעטל, דעקן אים צו, טראָגן אים אַרױס]

משולח: [טוט אַ בלאָז אױפֿן ליכטל פֿון לאַמטערן] דאָס ליכטל איז פֿאַרלאָשן געװאָרן.

[סוף ערשטע סצענע]

[Shames and Batlen return]

Shames: That was a nice slug of brandy.

Batlen: Truly a stiff one. But Reb Sender’s got troubles. That guy terrifies him. [They look and don’t see him]

Shames: Well, he’s gone, already. Reb Sender says he’s a dybbuk. Likened him to a Crisis. And economic blight in human form. That we’ve got to protect ourselves. That he’s deadly dangerous.

Batlen: What’s the danger? There are rabbis that drive out dybbuks like dogs with the Name of God. And I can tell you stories about rabbis that would astonish you.

Shames: Well, let’s hear it.

Batlen: There is a Rebbe with a tall white hat. He goes around dressed in a white robe. And this Rebbe can make fire on the highest mountain. He’s completely white. And that’s why he hates Blacks. But he loves pious Jews like pigs.

Shames: Pigs? Fooey!

Batlen: Don’t fooey me. He is, begging your pardon, a dirty little Goy, a Kux Klan. Still, he drives out dybbuks. Votsa differentz?

Shames: I’ve also heard of these Goyishe wonder Rebbes. I’ve heard of one … His name is, according to the Jewish months, Nisan, Iyer, Sivan, Tammuz. That’s it! Rebbe Tammuz. Norman Tammuz. 5 5 Norman Thomas, perennial candidate for President for the Socialist Party. He is, they say, also in that line of business. But they say that supposedly, he is, sad to say, of no use in this world, may his name be forgotten.

Batlen: There is a short Rebbe, but a fat one, and that is the Italian rabbi—Reb Louie with a G. He is, they say, an Italian: Laguardia; 6 6 Fiorello Laguardia, aka, “The Little Flower”, mayor of New York from 1934-45. His father was Italian, his mother was Jewish. When a political opponent called him an anti-Semite, he offered to debate that proposition, provided the debate took place in Yiddish. and he drives out dybbuks with troops, with policemen, with clubs.

Shames: It’s no trick to drive them out with troops. I’ve heard of a Jewish wonder Rebbe.

Batlen: Actually Jewish?

Shames: They say that he is a Rebbe with a point.

Batlen: Wha … ? A Rebbe with a … ?

Shames: With a fiery point. He’s called Rebbe Abe Cahan. But they say that his fire is cold fire and whoever touches his fire catches a cold and starts sneezing so much, that it’s deadly dangerous.

Batlen: And I’ve heard of a Rebbe with wrinkles. They say that in every wrinkle, there’s a sour pickle. He’s a regular Baal Shem Tov. He writes Holy Books. Weekly books and daily pages, scads and scads of them. And beside the fact that he’s a great sage of the Cross—may its name be forgotten—he’s a big fan of the whatchamacallit because in every book, he drags in naked virgins with lust in their loins. A liar most valiant, most mighty and most high, a vile foe of labor, of Moscow and America, a great friend of the richest magnates in the whole world. A great and devoted friend of Hitler, an anti-Semite and a devotee of war for everyone else. He’s a great warrior, at home in his armchair.

Shames: Who? What’s his name?

Batlen: May his name be forgotten. His name is a triple-decker: William ben Randolph Hearst.

Shames: Hearst?

Batlen: [With a screech] Hearst? Ugh! Feh! But the greatest Rebbe is Reb Roosevelt. He always does it with a little blue bird.

Shames: A little blue bird? 7 7 The blue eagle was promulgated by the NRA, i.e., the National Recovery Administration. It was displayed by businesses to indicate compliance with the New Deal National Industrial Recovery Act.

Batlen: A clever little bird. [Shows with his hand] Now it’s here, and now it’s over there. Now it’s there and suddenly, it’s not. [Shames follows where he points] And then, in an instant, it’s in all the biggest firms. An invisible man. 8 8 The Yiddish, roye-veeyne-ni’re, suggests NIRA, the National Industrial Recovery Act and perhaps that this recovery is nowhere to be seen.

Shames: Really? A phantom, a regular phantom.

Batlen: Well, l’chaim. L’chaim.

Shames: l’chaim. L’chaim. With God’s help something’ll work out. As it is written: What are you waiting for? Let’s make merry.

[Shames and Batlen start singing. Music. Dancing]

[Enter Messenger]

Messenger: [With a sack over his shoulder and a lantern] Why are you dancing? There’s a corpse, a corpse in the synagogue.

[Shames and Batlen run over, look at Khonen]

Shames: Praise the Lord Who has freed us!

Batlen: Well, that’s over and done with.

Messenger: You’re not done with him yet.

[Batlen and Shames put him on a stretcher, cover him, and carry him out]

Messenger: [Blows out the candle in his lantern] The light is extinguished.

[End of First Scene]

צװײטע סצענע

[אַ רײַך, לאַנגער טיש, מיט לעקעך און בראָנפֿן. די באָבע זיצט אױף אַ געבעטער שטול, לאה אױף דער ערד, מיטן קאָפּ אױף דער באָבעס שױס. באָבע גלעט אירע האָר]

לאה: באָ-בע-ניו. איך װיל נישט חתונה האָבן מיט דזשיפּע מאָרגאַן. איך בין פֿאַרליבט אין חננען. כאָ - - - נאָן!

באָבע: מען טאָר נישט אַזױ. אַלע מחותּנים זײַנען שױן דאָ. [װײַזט אױפֿן טיש] די טישן זײַנען שױן געגרײט. אַפֿילו די כּלי־זמר זײַנען שױן דאָ.

לאה: כאָ - - - נאָן. [טוט אַ קרײ װי אַ האָן]

באָבע: װײ איז מיר און װינד איז מיר. מען טאָר נישט! אַ כּלה טאָר נישט קרײען װי אַ האָן, רחמנא־ליצלן. מען טאָר נישט רופֿן אַ געשטאָרבענעם.ער קען נאָך קומען װי אַ דיבוק, – די שעה זאָל נישט זײַן. פּו, פּו, פּו. איכ׳ל דיר אָפּשפּרעכן אַ גוט־אױג. [דרײט מיט די הענט איבער איר קאָפּ]
זיצן דרײַ װײַבער איבער צאינה־וראינה,
קומט אַ מלאך און גיט זײ אַ פּעני.
אַ פּעני אַהין, אַ פּעני אַהער,
װערט אַלץ מער און מער און מער.
קומט די קאַץ און לעקט די מאַסלינקע.
שפּילן כּלי־זמר
אַ רײַכינקע חתונקע, פּו, פּו, פּו.

לאה: קוקעריקו!

באָבע: װײ און װינד איז מיר. קרײע נישט, װעל איך דיר דערצײלן אַ מעשׂהלע.

לאה: דערצײל, באָבעניו, דערצײל.

באָבע: אָבער איך בין אַזױ שלעפֿעריק.

לאה: דערצײל, באָבעניו, דערצײל.

באָבע: אַ מאָל איז געװען אַ...
האָט זי געהאַט אַ...
איז זי אַראָפּגעפֿאַלן פֿון אַ...
האָט זי געמאַכט אַ גרױס גע...
זײַנען זיך אָנגעלאָפֿן אַ סך ע...
און זי אַװעקגעטראָגן אַ...
און זי אַנידערגעלײגט אױפֿן בע...
און גערופֿן דעם דאָ...
און דער דאָקטער האָט זי באַ...
[גענעצט, שלאָפֿט אײַן. לאה נעמט זי אַרום, טראָגט זי]

לאה: כאָ - - - נאָן. [קושט זי. שלעפּט, זי אַרױס]

בדחן: [לױפֿט אַרײַן] כּלי־זמר! אַהער, אַהער!

[ס׳קומען אַרײַן דרײַ כּלי־זמר: אַ פֿידלער, אַ טרובאַטש און אַ באַראַבאַן, שפּילן חתונה־מוזיק, דרײען זיך אַרום טיש עטלעכע מאָל. בדחן שפּרינגט אַרױף אױפֿן טיש און פּאַטשט צו מיט די הענט. די כּלי־זמר גײען אַרײַן אין צװײטן צימער. מוזיק שטילער. בדחן פֿאַרזוכט פֿון די טישן]

בדחן: אײַ, אײַ, אײַ. אײַ, אײַ, אײַ. אײַ, אײַ, אײַ!
די חתונה האָט זיך צעװאַרעמט
װי אַ היציקע קרענק.
ס׳װעט זיך טאָן אַ ביסל,
אױף טיש און אױף בענק.
[טענצל]
און איך, דער בדחן,
פֿון ניו־יאָרק און מאָיִגן,
האָב זײ צוגעגרײט קדחת
מיט גראַמען – פֿאַרגעניגן.
[טענצל]
פֿרעסן און זױפֿן
טוען זײ אַלײן,
און קריגן בײַ זײ אַ קאָפּעקע,
איז װי בײַ הינט פֿון די צײן.
[טענצל]
איך מוז נוצן אױף די בעל־הביתטעס
אַ ליבלעכע מינע,
אָבער אין האַרצן װינטש איך זײ
אַ מיתה־משונה.
די מחותּנים! די מחותּנים!
אַ שלאַק זײ אין פּנים.
לכּבֿוד דעם גרױסן גבֿיר, װאָס האָט פֿון מיליאָנען אַ גרױסן געשװיר;
דער רײַכסטער פֿון אַלע, דער פֿאָטער פֿון דער כּלה.
פֿאַרדעקט די װעלט מיט אַ זאַק מיט געלט,
מיט כּבֿוד און מיט דאַנק, ברענגט דער כּלה דרשה־געשאַנק.

סענדער: [מיט אַ קאַנאָן אױף דער פּלײצע] מן־הסתּם האָט איר געהערט, אַז מײַן שׂימחה איז פֿאַרשטערט: די ביזנעס גײען קידער־װידער. די כּלה פּראָספּעריטי װיל ניט דעם שידוך.
װאָס קען דאָס זײַן, און װאָס איז עס?
נישט אַנדערש, אַז אין דער כּלה איז אַרײַן אַ קריזיס.
אַ דיבוק. אָט דאָס איז עס!
און דאָ װיל איך באַטאָנען,
אַז מײַן דרשה־געשאַנק איז פֿון די בעסטע קאַנאָנען.
אַ שיסער – אַ בריליאַנט, אַ נײַנצן פֿיר און דרײַסיקער,
אַן אמתן דיופּאָנט.

בדחן: [באַטראַכט דעם קאַנאָן] מען שפּילט דעם חתן אַ װײנענדיקס, און אים ליגט זיך זײַנס אין זינען. [צום עולם] מלחמה! אָ, האָט ער ליב אַז יענער זאָל געהרגעט װערן!
איצט, לכּבֿוד דעם גרױסן רבין װאָס קען טאָן
אַ טרײבער,
אַ פֿרײַנד פֿון אַמעריקען פֿעדערײשאָן אָװ לײבער,
באַװוּסט אומעטום אַלס פֿרײַנד פֿון יויזלטום,
אַ חסיד אַ גרױסער, מיט פֿײַער און מיט ברען,
אַ בריה מיט אַ תּליה, קו־קלוקס־קלען:
גיט דער כּלה דרשה־געשאַנק.

קלוקס: איך זעץ זיך אין מיטן, גלײַך לעבן מחותּן,
איך טו דער כּלה מזל־טובֿ װינטשן,
און אױף דער תּליה װעל איך אַלע נעגערס לינטשן.
[זעצט זיך לעבן סענדערן]

בדחן: [צום עולם] אַ תּכשיט מיט געהירן, אַ מכּה אים אין די נירן.
און איצט לכּבֿוד דעם מחותּן פֿון טענדעװערענדע,
דעם בינטל־רעדאַקטאָר פֿון יענטע טעלעבענדע.
קומט אַרײַן, קומט אַרײַן, רב אַבא קאַהאַן.
מיט כּבֿוד און דאַנק
ברענגט דער כּלה דרשה־געשאַנק.
[קאַהאַן קומט אַרײַן מיט אַ פֿאַקל]

קאַהאַן: און איך, דער רבי קאַהאַן אַבא, בין דער איסט־בראָדװײער גבאי.
און פֿאַרשטײ אין סאָציאַליזמוס װי אַ קאַץ אַ ראַבע.
איך האָב צען שטאָק מיט אַ גרױסער לאַבע.
דער װאַלדמאַן און איך האַלטן דעם פֿאַקל;
דאָ האָט איר דעם סך־הכּל פֿון הכּל־מכּל־בכּל.

[זעצט זיך]

בדחן: [קלאַפּט] זאָגט נאָך עפּעס.

קאַהאַן: [הײבט זיך אױף]
די שנײַדערוקעס קאָרמע איך מיט שטרױ און מיט הײ, און סאָציאַליזמוס מיש איך מיט דער ען־אַר־אײ.
[זעצט זיך לעבן קו־קלוקס־קלען]

בדחן: [צום עולם] ס׳איז אָך און װײ און װיסט, אַז דאָס בינטל שטרױ איז אַ סאָציאַליסט. איצטער, לכּבֿוד – „איטס געטן האַט“ – דער גרױסער פּרעזידענט, דער דעמאָקראַט, פֿון בלױען פֿױגל, טשיקן אין עװרי פּאָט, ביטער װי רעטעך, און זיס װי כרײן, און דאָס איז ניט קײן אַנדערער, װי רוזװעלט אַלײן! –
מיט כּבֿוד און דאַנק גיט דער כּלה דרשה־געשאַנק.

רוזװעלט: [קומט אַרײַן מיט אַ בלעכענעם פֿויגל]
מײַ פֿרענדז, אָט דעם פֿויגל שענק איך דעם נגיד סענדער,
און ער װעט מאַכן ביזנעס מיט אַלע לענדער.
דער װעלט אױף צו להכעיס, און אַ פֿײַג די בעל־מלאָכות.

בדחן: [שטעלט דעם פֿױגל אױפֿן טיש] פֿײגעלע, פֿײגעלע, פּי־פּי־פּי.

פֿױגל: װוּ איז פּראָספּעריטי? ניטאָ הי.
איך בין דער פֿױגל
פֿון סאַמע שיר־השירים;
איך טױג נישט פֿאַר די אָרעמע,
און האָב דערעסן די גבֿירים.
[טענצל]

בדחן: בראַװאָ! [קלאַפּט בראַװאָ. טוט אַ שמעק דעם פֿױגל אונטערן עק. דרײט מיט דער נאָז] פֿע! אַזױ, אַזױ, װי פֿון אַ טוכלע אײ: שמעקט! פֿע! אַ מחיה. איצט, כּלי־זמר, לכּבֿוד די מחותּנים – אַ פֿרײלעכס! כּלי־זמר, װאָס שלאָפֿט איר?

[מוזיק. מחותּנים טאַנצן. טאַנצן אָפּ, זעצן זיך עסן]

[אױפֿטריט: אָרעמע־לײַט]

[הונגער־מאַרשערס מיט פּלאַקאַטן. עס הערט זיך פּראָלעטאַרישע מוזיק. זײ קומען אַרײַן מיט לאָזונגען: „װי װאַנט אָנעמפּלױמענט אינשורענס“. די בײַם טיש שטעלן זיך אױף מיט אָפֿענע מײַלער]

ערשטער מאַרשער: זע נאָר װי די חזירים פֿרעסן און זױפֿן, און אונדז לאָזן זײ אױסגײן נאָך המוציא.

צװײטער: זע נאָר װי זײ פּראַװען די הולקע. זאָלן זײ זיך דערװאַרגן מיט אַ בולקע.

ערשטער: מיר װילן עסן.

סענדער: עסן האָט זיך זײ פֿאַרגלוסט. נאַשערס, – אַרױס פֿון דאַנען!

קאַהאַן: קײן געלט האָבן זײ נישט, און גיב זײ פֿרעסן. אַבי זײ זײַנען גרײט.

בויעלעך: דאָ קאָסט 50 דאָלאַר אַ פּלײט!

צװײטער: מיר גײען נישט אַרױס ביז מיר'ן קריגן „אַנעמפּלױמענט אינשורענס“.

סענדער: נו, גוט. װאַרט אַ מינוטקעלע ,װעל איך אײַך אַרײַנשיקן אָנעמפּלױמענט אינשורענס. [צו זײַניקע] קומט צוגרײטן די אינשורענס.
[אַלע רײַכע אָפּ]

ערשטער:
נו, טאַקע, אַן עושר,
אָבער ער האָט אַ ביסל יושר.

צװײטער: אַז דו װעסט זיך פֿאַרלאָזן אױפֿן יושר פֿון אַן עושר,
װעסטו עסן מכּות מיט לחלקלקות.

ערשטער: אױ, װי זײ האָבן זיך דערשראָקן!

צװײטער: װען זײ דערזעען אונדז, פֿאַלט זײ דאָס אױס באָקעם.

קול: עס גײט. עס קומט. אָנעמפּלױמענט אינשורענס!
[פּאָליס יאָגן זיך אַרײַן. שיסן. שלאָגן. די אַרבעטער שלאָגן צוריק]

[שלוס צװײטע סצענע]

Scene Two

[A long opulent table with cake and brandy. The Grandmother sits on a padded stool, Leah on the floor with her head in the Grandmother’s lap. Grandmother strokes her hair]

Leah: Gran—ny. I don’t want to marry J.P. Morgan. I’m in love with Khonen. Khon—en!

Grandmother: You mustn’t carry on so. The wedding guests are already here. [Indicates the table] The tables are set. Even the musicians are here already.

Leah: Kho—nen. [Crows like a chicken]

Grandmother: Woe is me! Alas and alack! You mustn’t. A bride mustn’t crow like a chicken, God help us. You mustn’t wake the dead. They can come back as dybbuks, may we never see the day. Pu, pu, pu. I’ll ward off the evil eye. [Waves her hands over her head]
Three women sit reading Tsenerenny
Along comes an angel and gives them a penny
A penny here and a penny there
The pennies pile up and banish all care.
A cat comes along and licks up the buttermilk
And the klezmer play wedding music smooth as silk.
Pu, pu, pu.

Leah: [Crows] Cock-a-doodle-doo!

Grandmother: Woe is me! Don’t crow. I’ll tell you a fairy tale.

Leah: Tell me, Grannie, tell me.

Grandmother: But I’m so sleepy.

Leah: Tell me, Grannie, tell me.

Grandmother: Once upon a time there was a …
And she had a …
And she fell from a …
And she made a big …
And a lot of people came running to …
And carried her away to …
And laid her on the bed …
And they called for the doctor …
And the doctor …
[Yawns, falls asleep. Leah puts her arms around her]

Leah: Khon … en! [Kisses her. Carries her off]

Badkhn: [Runs onstage] Klezmer, come in! come in!

[Enter three musicians, a fiddler, a trumpet player and a drummer. They play wedding music, circling the table several times. Badkhn hops up on the table and claps his hands. Musicians exit into the neighboring room. The music becomes quieter. Badkhn samples food from the table]

Badkhn: Ai, ai, ai. Ai, ai, ai. Ai, ai, ai!
Now the wedding’s heating up.
The fever’s getting higher.
We’re gonna have a bit of fun,
Our merriment’s inspired.
[Dances]
I am the badkhn of New York.
My humor is malarious.
I’ve cooked up rhymes and verses.
They’re sick. But they’re hilarious.
[Dances]
You’d like to make a kopeck
From these guys who drink and eat.
It’s like pulling that kopeck
From a stubborn dog’s teeth.
[Dances]
And our hostesses,
I must treat well,
Although I’d be happy
To send them to hell.
The families of bride and groom—
I wish them plagues, disasters, doom.
Now welcome the rich man whose millions in excess
Only give him a big fat abscess.
His riches are his pride. The father of the bride.
His sacks of gold spread far and wide.
With love and with pride, his present to the bride.

Sender: [With a cannon on his shoulder] You probably already know, my party’s ruined. It’s a no-go: Business is all shot to hell. The bride, Prosperity has refused the match. What can this be? What is it? Just this: A Crisis has wormed its way into the bride—a Dybbuk. Exactly that. And this I’d like to underline. This wedding present of mine? Only the best, as is my wont. A gem of a shooter. A 1934 genuine DuPont.

Badkhn: [Looks at the cannon] They’re playing the bridegroom a sad song, but what does he care? [To audience] War! Oh, how he loves to see people killed.
And now, this great Rebbe that can clobber his neighbor,
A friend of the American Federation of Labor,
Known far and wide as a friend of Jesusdom,
A true believer, with fire and flame, this man,
He’s handy with a noose: Ku Klux Klan:
Here with love and pride, his present to the bride.

Klux: I sit amidst the family.
Best wishes to the bride from me.
I’ll hang all Negroes from a tree.
[Sits next to Sender]

Badkhn: [To audience] Such a gem, and with such brains,
I only wish him kidney pains.
Now welcome the dashing caped editor
With his gossipy bundle of lettiters.
Come in, come in, Reb Abe Cahan.
With love and with pride, his present to the bride.
[Cahan enters with a torch]

Cahan: I am Reb Rebbe Cahan, Abe
On East Broadway, I’m a gabai.
I’m as good a Socialist as a mangy cat, probly.
I’ve got ten stories and a great big lobby.
Waldman 9 9 Louis Waldman, labor lawyer and Socialist politician. and I, we hold the torch high,
We’re no capitalist lap-dog poodles,
And that’s the whole kit and caboodle, oodles and oodles and oodles.
[He sits]

Badkhn: [Applauds] Say a bit more.

Cahan: [Stands]
I feed the tailors straw and hay
And mix up Socialism with the NRA.
[Sits next to Ku Klux Klan]

Badkhn: [To Audience] Oh woe, alas, alack the day!
A Socialist? That bale of hay?
And now, a great welcome, “It’s gettin hot.”
The great President, the Democraht,
The man with the blue bird, A chicken in every pot
He’s bitter as a radish.
He’s sweet as a horseraddish.
And this is none other than Roosevelt, himself.
With love and with pride, his present to the bride.

Roosevelt: [Enters with a tin bird 10 10 In Messiahs of 1933, Joel Schechter suggests that Roosevelt waves the bird around over his head like the sacrificial chicken in the Yom-Kippur ritual of kapores. ]
My friends – I put this bird into Sender’s hands
And he’ll do business throughout all lands.
A world for the owners and fig for the workers!

Badkhn: [Sets the Bird on the table]
Birdie, birdie, hey, hey, hey.

Bird: Where’s Prosperity? Gone away.
I am the very birdie
From that song of Solomon’s;
I’m useless for the poor folk,
I’ve disgusted all the rich ones.
[Dances]

Badkhn: Bravo! [Claps bravo. Gives a sniff under the Bird’s tail. Screws up his face in disgust] Feh! Ech! Smells like rotten eggs. Stinks. Feh! A real delicacy! And now, Musicians, in honor of the guests, a happy tune. Musicians. Are you asleep?
[Music. Guests dance. Finish dancing. Sit down to eat]
[Poor People enter. Hunger marchers with placards. We hear proletarian music. They enter chanting slogans. “We want unemployment insurance.” Guests at the table stand open mouthed]

First Marcher: Look at ‘em, swilling and stuffing their head.
And they send us off without one piece of bread.

Second: Look at ‘em party! What a joke!
Have another roll. I hope you choke.

First: We want food.

Sender: Oh, they want food. Moochers, out of here!

Cahan: They’ve got no money, and still they want food? Buncha takers, always ready.

Boys: It costs 50 dollars a plate.

Second: We’re not leaving until we get unemployment insurance.

Sender: Well, fine. Wait a minute. I’ll send in unemployment insurance. [To his people] Come prepare the insurance. [Rich people exit]

First: He’s a rich man,
But he’s got a fair plan.

Second: Count on a fair plan from a rich man,
And you’ll eat nothing from an empty plate, early and late.

First: They see us and they’re all aghast.

Second: Too bad. Their luck’s run out at last.

Voice: Okay! Here it comes! Unemployment insurance!

[Police rush in, shooting, clubbing. The workers fight back]

[End of Scene Two]

דריטע סצענע

[אַ בעט און אַ קאָמאָד. אַ גרױסע װאַזאָנע]

לאה: כאָ־־־נאָן!

חנן: [מע זעט אים נישט] לײ־־־ע!

לאה: קום צו מי־־־ר!

חנן: איך גײ צו דיר.

לאה: האַ־־־רי־־־אָפּ!

חנן: ס׳ברענט נישט. האַלט זיך אײַן.

לאה: איך קען זיך שױן ניט אײַנ־־־האַל־־־טן.

חנן: האַלט זיך אײַן. האַלט זיך אײַן. [ער קומט אַרײַן]

לאה: איך געפֿעל דיר עפּעס?

חנן: דו ביסט אַזױ װי אַ גוטער טאָניק.
געשמאַקער פֿון קרעפּלעך און זיסער פֿון האָניק.
מײַן ליבע ברענט װי בראַנד.
שענק מיר דײַן ליבע, און גיב מיר דײַן האַנט.
[ער נעמט איר האַנט, זינגט]
גיב דײַן האַנט,
און זאָג דו ליבסט מיך,
גיב דײַן האַנט
און זאָג דו ליבסט מיך…

לאה: דאָס אַלץ װאָס דו װילסט, איז – בלױז אַ האַנט? שמעגעגע!
אַנדערע האָבן שױן געהאַט מער שׂכל פֿון דיר.

חנן: [בײז] אַנדערע? אױב דו װעסט מיך פֿאַרראַטן,
װעט אַ רוח אַרײַן אין דײַן טאַטן.

לאה: װאָס פֿאַר אַ זיסע װערטער. נאָר דו האָסט מײַן ליבע פֿאַרדינט.
אַנדערע קעגן דיר זײַנען הינט אױפֿן װינט.
[כאַפּט אים אַרום, קושט אים. ער רײַסט זיך אַרױס]

חנן: לאָז אָפּכאַפּן דעם אָטעם. װאָס בין איך? אַ ספֿר־תּורה? פֿו.

לאה: [צעשפּרײט די אָרעמס] קום אַרײַ־־־ן.

חנן: איך בין אַזאַ, װאָס אַז איך גײ אַרײַן, קען איך נישט אַרױס –

לאה: מיר'ן זיך קײן מאָל נישט שײדן.

חנן: נעװער. װײַל [זינגט] די ליבע, די ליבע, זי האָט מיך אַרומגעסטאַמפּעװעט,
אַזױ װי אַ באָנדער דאָס פֿאַס־ס־ס־ס־ס־ס.
[ער טוליעט זיך אין איר. לאה פֿאַלט מיט אַ קרעכץ. משולח באַװײַזט זיך מיט אַ לאַמטערן]

משולח: אין דער כּלה איז אַרײַן אַ דיבוק. אָדער, אין דער פּראָספּעריטי איז אַרײַן אַ קריזיס. צאַפּטוּיו! אַנד דו יו נאָ װאָט אײַ װיל טעל יו? איך בין אַ ייִד אַ פּרעסער, און אַפֿילו מיט אָ דעם אָ לעמפּל, קען מען שױן אױך קײן דזשאַב ניט געפֿינען. [דיבוק־ניגון] נאָ־־־סער.

חנן: [שטעקט אַרױס דעם קאָפּ און קװיטשעט אַרױס] נאָסער!

משולח: [טוט אַ בלאָז אױפֿן ליכטל]
דאָס ליכטל איז שױן װידער פֿאַרלאָשן. [אָפּ]

סענדער: [לױפֿט אַרײַן. זינגט]
האָט עמעצער געזען פּראָספּעריטי,
פּראָספּעריטי, פּראָספּעריטי,
האָט עמעצער געזען פּראָספּעריטי –
מײַן טאָכטער מיט אַל דאָס גוטס.
[ער זוכט. געפֿינט זי אױף דער ערד. ער רעדט צו איר דראַמאַטיש]
פּראָספּעריטי! פּראָס־־־פּעריטי: קום צוריק אין דײַן אַלטער, גוטער הײם. איך װעל דיר אַלץ פֿאַרגעבן, אַלץ פֿאַרגעבן.

חנן: [שטעקט אַרױס דעם קאָפּ] האַ?

סענדער: [דערשראָקן] אױ־װײ איז מיר!
דער קריזיס איז אַרײַן אין מײַן טאָכטער. גײ אַרױס, זאָג איך, גײ אַרױס!

חנן: גײ אַלײן אַרױס. „גידאַרעהיר“. סקידו!
[סענדער גײט צו, נעמט אים שלעפּן. חנן דערלאַנגט אים אַ קנאַק. ס׳דערלאַנגט אַ גרױסער טראַך װי פֿון אַ ביקס]

סענדער: געװאַלד! ער האָט מיר דערלאַנגט אין ריל־עסטײט. אַרױס!
[ער שלעפּט װײַטער. חנן דערלאַנגט אים נאָך אַ קנאַק. ס׳טוט אַ טראַך]
געװאַלד! ער האָט מיר צעקנאַקט װאָל סטריט. װאַרט! איכ׳ל דיך אַרױסציִען פֿון מײַן פּראָספּעריטי אַזױ װי אַ קאַץ.
[אָפּ]

משולח: [באַװײַזט זיך] ס׳װעט אים העלפֿן װי אַ טױטן באַנקעס. [אַ בלאָז אױפֿן ליכטל] דאָס ליכטל איז שױן װידער פֿאַר…
[פֿאָרהאַנג האַקט איבער לשון]

[סוף דריטע סצענע]

Scene Three

[A bed and a dresser. A large potted plant]

Leah: Khon—en!

Khonen: [We don’t see him] Le—ah!

Leah: Come to m-e-e-e!

Khonen: I’m coming t-o-o-o you.

Leah: Hur—ri—op!

Khonen: It’s not burning. Hold your horses.

Leah: I can’t ho—ld my ho—rses.

Khonen: Hold your horses. Hold your horses. [Enters]

Leah: Do you like me?

Khonen: You are the very best tonic. Tastier than kreplach. Sweeter than honey. [Takes her hand. Sings]
Give me your hand
And tell me that you love me.
Give me your hand and tell me that you love me.

Leah: That’s all you want? Just a hand? Idiot! Others have had more sense than that.

Khonen: [Angry] If you’re going to betray me, may a demon take your father.

Leah: Such sweet words. But you have brought me love. Compared to you, the others are dogs from the bogs. [Embraces him. Kisses him. He pulls away]

Khonen: Let me catch my breath. What do you think I am? A Torah scroll?

Leah: [Spreads her arms] Come in—to my arms.

Khonen: I’m the kind, once I’m in, I stay in.

Leah: We’ll never part.

Khonen: Never! For [Sings]
Love has bound me with hoops of steel
Like a cooper with a barr—el
[He snuggles up to her. Leah falls with a groan. Messenger appears with a lantern]

Messenger: The Dybbuk is in the bride. Or, the Crisis is in Prosperity. ‘Ts up to you. And do you know what I will tell you? I’m a Jew. A presser. And even with this very lamp, I still can’t find a job. [A Dybbuk’s tune] No—Ser.

Khonen: [Sticks his head out. Screams] No Sir!

Messenger: [Blows out the lamp] Once again the lamp is extinguished. [Exits]

Sender: [Comes running. Sings]
Has anybody seen Prosperity
Prosperity, Prosperity,
Has anybody seen Prosperity—
My daughter with the goods.
[Searches. Finds her on the ground. Speaks to her dramatically] Prosperity! Prosperity: Come home, come home, come back to your loving home. We forgive you. All is forgiven.

Khonen: [Sticks his head out] Ha?

Sender: [Shocked] Woe is me! The Crisis is in my daughter. Out! Out, I say! Out!

Khonen: Out yer own self. Gedare here. Skidoo!
[Sender goes after him. Grabs him and pulls. Khonen slugs him. It makes a bang like a gun]

Sender: Help! He slugged me in the real estate. Out! [He pulls him again. Khonen slugs him again with a bang] Help! He slugged me right in the Wall Street. You just wait. I’ll drive you out of my Prosperity. I’ll drive you out like a mangy cat. [Exits]

Messenger: [Appears] It’ll help him like aspirin for a dead man. [Blows out the light] Again the lamp is exting …

[Curtain cuts his speech short]

[End of Scene Three]

פֿערטע סצענע

[בײַם רבין אין הױז]

רבי: [זיצט איבער אַ ספֿר. לערנט] די װעלט באַשטײט פֿון זיבן חלקים. דער ערשטער חלק איז הײליק. דער צװײטער חלק איז הײליק. דער דריטער חלק איז הײליק. דער פֿערטער, פֿינפֿטער, זעקסטער חלק איז הײליק. און דער זיבעטער חלק איז הײליקער פֿון אַלע הײליקײטן פֿון דער גאָרער װעלט. און דאָס איז שבת־קודש! שבת איז פּײ־דײ. דער טאָג פֿון דין־וחשבון. איז עס דאָס ליכט פֿון דער זון, און דאָס װאַרעמקײט פֿון דער נשמה. [ער רופֿט] גבאי!

גבאי: [לױפֿט אַרײַן] װאָס װיל דער הײליקער רבי?

גבאי: דאָס ליכט פֿון דער זון איז צו הױך צו פֿאַרשטײן פֿאַר אַ פּראָסטן בשׂר־ודם. אָבער דאָס װאַרעמקײט פֿון דער נשמה איז װי אין פּסוק שטײט: לחיים.

רבי: גראָבער יונג! אַרױס! [גבאי אָפּ] [רבי נעמט לױפֿן איבערן צימער] ער איז גערעכט. [מע קלאַפּט אין טיר] [רבי זעצט זיך איבערן ספֿר] קאַם אין.

סענדער: געװאַלד, רבי, ראַטעװעט! אַ דיבוק!

רבי: איך װײס.

סענדער: װאָל סטריט פֿאַלט.

רבי: איך װײס.

סענדער: אַ רעװאָלוציע קומט.

רבי: איך װײס.

סענדער: נו, רבי, נעמט אײַערע טולס און קומט אַרױסטרײַבן דעם דיבוק.

רבי: װאָס װילט איר פֿון מיר, איך בין שױן אַן אַלטער מאַן: איך קען שױן נישט, איך קען שױן נישט.

סענדער: רבי, איר מוזט. איר קענט. איר מוזט.

רבי: איך האָב ניט קײן מאַכט און קײן כּוח.

גבאי: רבי, װאָס רעדט איר? הינטער אײַך שטײען גאַנצע דורות צדיקים, קדושים, עליונים. דער ליובאַוויטשער רבי, דער בראָנזװילער שוחט. דער שמריהו לעװין, יאָשע קאַלב, אַבא קאַהאַן, און דער גאַנצער ייִדישער קאָנגרעס…

רבי: [שלאָגט אים איבער] שאַ, לאָמיך נאָר צונױפֿנעמען מײַנע געדאַנקען. לאָמיך האָרכן, רב סענדער, אַקוראַט: װי אַזױ איז דער דיבוק אַרײַן און דורך װאַנען איז ער אַרײַנגעקראָכן. און װער איז ער, און װאָס איז ער און פֿון װאַנען שטאַמט ער, און דער עי־־־ק־־־ר, װער איז שולדיק.

סענדער: רבי, ס׳איז מײַן שולד, [קנאַקט זיך אין האַרצן] חטאָתי, חטאָתי! איך האָב געזינדיקט, נאָר ששש... זאָל קײנער נישט װיסן.

רבי: זײַ זיך מודה. לאָמיך האָרכן. װער איז דער דיבוק?

סענדער: [ציטערנדיק] דער דיבוק איז מײַן זון. ער איז מיר געבױרן געװאָרן נאָך דער מלחמה. איך האָב דערזען דעם דלות אין זײַן געשטאַלט. האָב איך אים אונטערגעװאָרפֿן אין אַ בעקיאַרד אין טשערי סטריט. האָט זיך דער דיבוק געדלותט און זיך צעבליט אין אַ גרױסן קריזיס, ביז ער האָט דערגרײכט אָרטשאַרד סטריט, לאָנדאָן, ריװינגטאָן סטריט און די סלאַמס פֿון דער גאָרער װעלט. איצט איז ער אַרײַן אין מײַן בת־יחידה – אין מײַן טײַערער פּראָספּעריטי. רבי, ראַטעװעט!

רבי: אַהאַ, איך פֿאַרשטײ. ס׳הײסט: דער קריזיס איז דײַן זון. לאַחר־המלחמה. אַהאַ! און װער איז דײַן טאָכטער לאה, װאָס ברענגט דיר מזל־ברכה?

סענדער: פּראָספּעריטי. איר האָב איך געפֿונען אַרום קאָרנער, אין סאַמע ברען פֿון דער מלחמה, האָב איך איר אַדאָפּטירט פֿאַר מײַן טאָכטער, און זי האָט מיר געבראַכט פֿולע זעק מיט מזל־ברכה.

רבי: װײסטו װער איר פֿאָטער איז?

סענדער: מוז מען דאָס װיסן, רבי?

רבי: ס׳איז זײער נײטיק.

סענדער: איר פֿאָטער איז געװען אַ טײַערער בעל־מלאָכה. און װאָס דער בעל־מלאָכה האָט געמאַכט, האָב איך בײַ אים צוגענומען און ס׳איז געװאָרן מיט גרױס מזל.

רבי: איז איר פֿאָטער טױט?

סענדער: איך װײס נישט.

רבי: לױטן ייִדישן דין פֿון דיבוקים מוז מען אַרױסרופֿן אַ טױטן פֿונעם קבֿר, און אױסגעפֿינען דעם אַדרעס װוּ עס װױנט דער פֿאָטער פֿון דײַן מאַיאָנטיק – דײַן בתולה, מײן איך.

סענדער: אױ רבי, איך האָב מורא.

רבי: האָב קײן מורא נישט. ס׳װעט דיר גאָרנישט שאַטן.

גבאי: [לױפֿט אַרײַן] װאָס װיל דער רבי?

רבי: נאַ דיר מײַן ספּאָדיק [ער טוט אים אָן אַ גרױסן שטרײַמל] און נעם מײַן זיידנס שטעקן [ער גיט אים אַ שטעקן] און גיי אױפֿן בית־הקבֿרות. [שאָקלט זיך]. נעם מיט אַ לאַמטערן, װײַל דאָרט איז זײער פֿינצטער. און װען דו װעסט קומען אױפֿן בית־עולם, װעסטו דערזען אַ קרומען דאָרנבױם, זאָלסטו זאָגן אַצץ בן־קוצץ, װעט אונטערן דאָרנבױם שטײן אַן אַלטער קבֿר, זאָלסטו געבן דרײַ קלעפּ מיטן שטעקן און באַלד אַנטלױפֿן. אַניט, װעט זײַן אַ גרױסע סכּנה. װײַל, מתים װילן נישט לײַדן װען מען שטערט זײער רו. גײ, גײ, גײ.

גבאי: [אָפּ, קערט זיך באַלד אום] רבי, איך האָב פֿאַרגעסן דעם הײליקן פּסוק.

רבי: גראָבער קאָפּ! אָ, איך האָב שױן אַלײן אױך פֿאַרגעסן. [ער טוט אַ קוק אין ספֿר] אַצץ בן־קוצץ. [גבאי אָפּ]

רבי: און דו, סענדער, זיץ און װאַרט און טו אַ תּשובֿה.

סענדער: רבי, איך בין אַ גראָבער יונג; איך קען נישט.

רבי: נו, נו, נישקשה, איכ׳ל פֿאַר דיר תּורה זאָגן. [מישט אין ספֿר]
די װעלט איז אײַנגעטײלט אין זיבן חלקים.
דער ערשטער חלק איז הײליק.
דער צװייטער חלק איז הײליק.
דער דריטער חלק איז הײליק.
דער פֿערטער, פֿינפֿטער, זעקסטער חלק איז הײ־־־ליק.
פֿאָרהאַנג

[סוף פֿערטע סצענע]

Scene Four

[At the Rebbe’s house]

Rebbe: [Sits studying a religious text] The world consists of seven parts. The first part is holy. The second part is holy. The third part is holy. The fourth, fifth and sixth parts—holy. And the seventh part is holier than all the holiness in the whole world because the seventh part is Shabbos and Shabbos is pay-day. The Day of Reckoning. It is the light of the sun and the warmth of the soul. [He calls] Gabai!

Gabai: [Comes running] What does the Rabbi want?
The light of the sun is too high for a poor flesh and blood simpleton like me to understand. But the warmth of the soul is—as it is written—L’Chaim!

Rebbe: Fool! Begone! [Rebbe starts pacing the room] He’s right. [A Knock at the door] [Rebbe returns to the book] Come in.

Sender: Help, Rebbe, save us! A Dybbuk!

Rebbe: I know.

Sender: Wall Street is falling.

Rebbe: I know.

Sender: A Revolution is coming.

Rebbe: I know.

Sender: So, Rebbe, grab your tools and come drive out the Dybbuk.

Rebbe: What do you want from me? I’m an old man. I can’t any more. I can’t any more.

Sender: You must. You can. You must.

Rebbe: I don’t have the strength or the courage.

Gabai: Rebbe, what are you saying? Behind you stand whole generations of saints, holy men, elevated souls. The Lubavitcher Rebbe, the Brownsville Kosher Butcher, Shmarya Levin, 11 11 Zionist leader. Yoshe Kalb, Abe Cahan and the entire Jewish Congress …

Rebbe: [Interrupts him] Silence! Let me gather my thoughts. Tell me precisely, Reb Sender, how did the Dybbuk get in and where did the Dybbuk get in, and who is he, and what is he, and where does he come from, and—and this is the MAIN THING—who’s to blame?

Sender: It’s my fault. [Beats his chest] I have sinned. I have sinned. I’m a sinner, but shhhh … Don’t tell anyone.

Rebbe: Confess. Tell me. Who is the Dybbuk?

Sender: [Trembling] The Dybbuk is my son. He was born after the war. I saw poverty in his features. I abandoned him in a back yard in Cherry Street. But he grew and grew in poverty and blossomed into a Great Crisis that spread to Orchard Street, London, Rivington Street and all the slums of the whole world. Now he’s in my daughter, Prosperity. Rebbe, save me!

Rebbe: Aha, I understand. It’s like this: The Crisis is your son. From the war. And who is your daughter Leah who brings good fortune?

Sender: Prosperity. I found her around the corner in the very heat of the war. I adopted her as my daughter and she brought me sacks and sacks of good fortune.

Rebbe: Do you know who’s the father?

Sender: Do we need to know, Rebbe?

Rebbe: It’s critical.

Sender: Her father was a great craftsman. And what he made, I took, to my great fortune.

Rebbe: Is the father dead?

Sender: I don’t know.

Rebbe: According to the Jewish Law of Dybbuks, we must call a dead man back from the grave and find the address of the father of your estate—that is, your maiden.

Sender: Rebbe, I’m scared.

Rebbe: Don’t be scared. You won’t be harmed.

Gabai: [Comes running] What does the Rebbe want?

Rebbe: Take my big fur hat [puts a giant streimel on him] and my mulberry stick [Gives him a stick] and go to the graveyard [shivers]. Take a lantern. It’s very dark there. And when you come to the cemetery, you’ll see a twisted hawthorn tree. Say abracadabracadabra. Under the hawthorn tree, there’s an old tombstone. Knock three times with the stick and then quick run away. If not, you’ll be in great danger because the dead don’t like having their peace disturbed. Go, go, go.

Gabai: [Exits. Quickly returns] Rebbe, I’ve forgotten the magical incantation.

Rebbe: Idiot! Oh, I’ve forgotten it too. [Looks in the book] Abracadabracadabra. [Gabai exits] And you, Reb Sender, sit and wait and repent.

Sender: Rebbe, I’m a dunce. I can’t.

Rebbe: Well, well. That’s okay. I’ll recite Torah for you. [Looks in the book] The world is divided into seven parts. The first part is holy. The second part is holy. The third part is holy. The fourth, fifth and sixth parts—ho—ly.

[Curtain]

End of Scene Four

In geveb would like to thank Great Small Works for allowing us to use photographs of their show, Muntergang and Other Cheerful Downfalls. You can learn more about Great Small Works here.

MLA STYLE
Yosl Cutler. “The Dybbuk In The Form Of A Crisis.” In geveb, March 2017: Trans. Michael Shapiro . https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-dybbuk-in-the-form-of-a-crisis.
CHICAGO STYLE
Yosl Cutler. “The Dybbuk In The Form Of A Crisis.” Translated by Michael Shapiro . In geveb (March 2017): Accessed Apr 25, 2017.

ABOUT THE TRANSLATOR

Michael Shapiro