Text & Translation

די באַלאַדע פֿון מײַן אומעט

My Tale of Woe

Moyshe-Leyb Halpern

Translation by Michael Shapiro

INTRODUCTION

Moyshe-Leyb Halpern (1886 –1932) was born in Zlochov, Eastern Galicia and moved to Vienna at the age of twelve to study art. Having immersed himself in German literature and thought he returned home in 1907 and tried his hand at writing Yiddish poetry. A year later he fled to America to dodge the draft, settling in New York. Halpern made a name for himself with his collections in nyu york (selections from which were translated by Kathryn Hellerstein as In New York: a Selection, Jewish Publication Society of America, 1989) and Di goldene pave, exploring the satirical and the grotesque with his signature blend of furious pessimism and morbid humor. Following Halpern’s death of a heart attack at the age of forty-six, his work continued to make waves in the form of two posthumously published volumes.

Di Balade fun mayn umet” is taken from the 1954 edition of Di goldene pave and is presented here alongside Shapiro’s course, inventive translation.

Click here to download a PDF of this poem and its translation

אַ כּלל, עס איז אומעטיק, ליבע ברידער.
הירש־לײבל, מײַן פֿעטער, דער זײפֿן־זידער
איז טױט שױן דרײַ און דרײַסיק יאָר
און ער, װי מיר װײסן, איז דאָך געװען
קײן עין־הרע אַן עסער טאַקע, —
איז אַװדאי פֿון גאַנצן שור־הבר
איבערגעבליבן פֿאַר אונדז אַ מכּה —
שױן אָפּגערעדט פֿון געפֿילטער קישקע.

װאָלט מען כאָטש געהאָפֿט אױף דעם לוױתן,
האָט אים מײַן באָבעס ערשטער חתן
שױן אַװדאי אױפֿגעגעסן אַלײן.
געװען אַ דימענט, װי מײַן באָבע דערצײלט,
ער פֿלעגט אַפֿילו די גױים בענטשן,
נאָר צוליב אַ שטיקל פֿיש מיט כרײן
האָט ער אײן מאָל שיִער נישט געקױלעט אַ מענטשן
בײַ זײַן טאַטנס צװײטער חתונה.

װעגן ײן־המשומר — װעגן אַזױנע זאַכן
איז שױן בעסער די צונג זיך נישט קאַליע מאַכן —
(די בלאָנדע גראָבע מאַריאַשע, מײַן אַם,
װי מען שרײַבט פֿון דער הײם, איז אױך שױן טױט) —
סײַדן דער ײן־המשומר פֿליסט אױבן
אין אַ מולטער, אַזאַ װאָס איז גרױס װי דער ים.
נאָר אַפֿילו דעמאָלט איז שװער צו גלױבן,
אַז אַ גױע זאָל עפּעס איבערלאָזן.

אַ כּלל, עס איז אומעטיק, ליבע ברידער,
עס קומט אױס, כאָטש לײג זיך אַלײן אַנידער
און שמײַס זיך, װאָס דו ביסט געװען אַזאַ נאַר
און געלאָזן זיך פֿאַרלױפֿן דעם װעג.
כאָטש מײַן קאָזין װאָס װױנט בײַ מיר אױפֿן בוידעם,
װען ער הערט מיך רײדן — שטראָפֿט מיך דערפֿאַר:
מען קען נישט — זאָגט ער — שטאַרבן קודם,
אײדער מען שטאַרבט. ס'איז נישט מעגלעך, זאָגט ער,

און מײַן קאָזין דאַרף מען, מוז מען גלױבן.
ער איז דאָך אַלײן שױן פֿון בױדעם אױבן
אַרונטערגעפֿאַלן אַ מאָל נײַן, —
און דװקא אין מיטן נאַכט, װען ער שלאָפֿט,
פֿאַלט ער אַלע מאָל אַרונטער.
עס דאַכט זיך שיִער, אַז דאָס הױז פֿאַלט אײַן
און צו דעם איז ער גלאַט נישט קײן געזונטער,
אַ װאַסערקאָפּ האָט ער, נעבעך.

It’s all very sad, dear brothers.
Hirsh Leybl, my uncle, the soapmaker
Is dead already thirty-three years.
And as we all know—no offense
He always was the kind of eater
There won’t be a bit of Giant Ox
Left over for us. But he agreed,
It was a bellyfull.

Now if you want some Leviathan
My grandmother’s first husband
Has surely eaten it all by now.
He was a complete sweetheart, to hear grandma tell it.
He even used to bless the goyim,
But once, over a bit of fish with horseradish
He almost murdelized a guy
At his father’s second wedding.

Now about the Wine of Creation—about things like that
Better to say nothing. It’ll only ruin your tongue.
I hear from back home that my wet nurse,
Fat blonde Mariosha, is also dead.
So unless the Wine up there flows
In a trough as wide as the sea—
But even then it’s as hard to believe
A dame like her’d leave any.

It’s all very sad, dear brothers.
Couldn’t you just kick yourself in the ass
For being such a fool
And letting them beat you to it?
But my cousin, who lives in my attic
When he hears such talk he tells me off for it.
He says, You can’t—he says—you can’t drop dead
Before you die. It’s just not possible, he says.

And my cousin, you have to, you’ve got to believe him.
He’s fallen from the attic nine times already.
Fallen downstairs. Nine times.
You’d think the whole house came crashing down.
And on top of that, he’s really not in good health.
He has water on the brain, poor thing.

נאָר פֿון דעם איז דאָך צו זען װידער
אַז װי לאַנג מען האָט אַ פּאָר גאַנצע גלידער
דאַרף מען זיך, הײסט עס, פּלאָגן אױף דר'ערד.
אָט נעמט מײַן זונעלע טאַקע – זעט,
זיצט, דאַכט זיך אין זײַן אײגענעם טײַכל
און שרײַט, אַזױ װי ער װאָלט זיך פֿאַרהערט
מיט אַ גױ װאָס טרינקט זיך: אַװדאי דאָס בײַכל
אים טוט װײ — מײַן קינד, מײַן גאָלדנס.

נאָר װאָס איז דער װוּנדער, אַז שמירעכץ פֿון רעדער
עסט ער שױן, אָדער גלאַט שטיקער לעדער,
פֿאַרדאַרטע בױמקאָרע אַ שטיק
װען ער דערטאַפּט — איז יום־טובֿ בײַ אים.
ער װעט נאָך, קאָן זײַן, אַ מאָל קונצן װײַזן,
װי מײַן שװאָגער איצקע דער באָלשעװיק.
יענער שלינגט דאָך גאַנצע לענדער
אַזױ װי אַ שװאַרצקינצלער שטיקער אײַזן.

And from this you see once again
That as long as you’ve got two good limbs
You’ve got to keep slogging away on this earth.
Take my son, my little one.
You’d think he was sitting in his own little stream
Screaming his head off, as if trying to talk to a drowning goy.
Of course his little belly hurts
My child. My precious one.

But what do you expect when he eats axel grease?
Or pieces of leather. And if he should find
Dried out bark, for him, that’s a feast day.
I suppose it could be, he’s playing tricks on us
Like Itzke the Bolshevik, my brother-in-law.
That guy swallows whole countries
Like a magician swallows iron.

נאָר יענער שרעקט זיך שױן טאַקע פֿאַר גאָרנישט
און אים אַרט נישט — זאָגט ער — װאָס מען טאָר נישט.
װען ער װעט — זאָגט ער — אין הימל אַרײַן,
װעט ער זײ פֿאַרקאָכן אַ קאַשע דאָרט,
אַז סע װעט זײ פֿינצטער װערן אין די אױגן.
און אױך מילך צו דער קאַשע װעט מוזן זײַן,
אױב ניט — זאָגט ער — װעט ער זיך זעצן זױגן
אױפֿן שױס בײַ דער מאַטקע באָזשע אַפֿילו.

פֿון אַזױנע רײד װאָלט אַ מאָל אַנטלאָפֿן
אַ שד – אױב אים װאָלט נישט דער שלאַק געטראָפֿן.
הײַנט מאַכט מען זיך אָבער גאָרנישט דערפֿון —
אַ צײַט אַזאַ. אָט נעכטן בײַם ים
האָט אײנער מיט הענט װי משוגענע װינטן
זיך אײַנגעשפּאַרט דװקא, אַז די זון
איז נישט אַנדערש — דעם בוראס גאָלדענע הינטן
װאָס ער װײַזט אונדז אַלע פֿאַרנאַכט פֿון אױבן,

נאָר עס גײט דאָך אַלצדינג קידער־װידער:
אָט — מײַן שכן זרחי מאַכט איבער דעם סידור,
ער מײנט צו העלפֿן מיט דעם דער װעלט,
װאָס ער מעקט דעם אַתּה נאָך ברוך אױס
און שטעלט אַרײַן אַן אָנכי דאָרטן.
ער האָט שױן אױך — פֿרײט ער זיך — באַשטעלט
ברכות נײַע פֿון די פֿײַנסטע סאָרטן
בײַ דער פֿירמע מענטשל זײַמױכל רוקזיך.

נאָר, אַזױ צי אַזױ, — דערװײַל שלאָפֿט װידער
אַזױ װי אַ האָלצהעקער אַ מידער
מיטן קאָפּ אױף דער פֿױסט און אױף דער האַק
אַ גאַנצע קראַנקע צעבראָכענע װעלט.
און די אַלטע באָביצע — דאָס לעבן,
קלײַבט װידער שפּענדעלעך אין זאַק
און דער בער — די מעשׂה װאָס גאָט האָט געגעבן
צו פֿאַרשפּילן קינדער, װאָס װײנען עסן, —


און דער הױפֿנאַר שפּילט זיך מיט מיץ און גלעקלעך
װי דער שוסטער מיט זײַן האַמער און פֿלעקלעך;
און דורך אַלע הױפֿן האַנט אין האַנט
גײט זיך דער גולם מיטן פּאָעט
און זײ שרײַען דאָס ליד פֿון דער גאָלדענער פּאַװע
און דאָס ליד פֿון דער הײליקײט פֿון לאַנד.
און אָדם — אױב נאָר אים דערלאַנגט דאָס חווה,
פֿרעסט ער, װען ס'איז אַפֿילו שטאַלמיסט — — —

But that guy isn’t afraid of anything.
What does he care—so he says—what thou shalt not.
When he gets to heaven—so he says—
He’ll be a serial trouble-maker
They’ll just about faint.
And there’d better be milk for this cereal.
If not—so he says—he’ll sit down
And milk God’s own mother’s tits.

It used to be, from talk like that, even a demon’d
Run away, scared of a heart attack.
But now nobody cares.
Such times. Just yesterday, down at the seashore
A guy, waving his arms, crazy as the wind
Maintained quite stubbornly, that the sun
Is nothing other than God’s golden backside
That he shows us every evening at sunset.

Everything’s gone catty-wampus.
My neighbor Zarkhi is re-working the liturgy.
He thinks it will help the world
If he takes out the “He” after “Blessèd be”
And puts in a “Me.”
And already—to his great joy—he’s ordered
Blessings of the finest sort
From the firm of Littleman, B. Sogood & Moveover.

But one way or another, asleep all the while
Like a wood chopper, exhausted, with
His head on his fist and his fist on his ax
This whole sick broken world sleeps on.
And the old hag, life, gathers scraps in a sack
And the bear—it’s the story God gives out
To distract children crying for food.


And the Court Fool plays with his cap and his bells
Like a cobbler with his hammer and his pegs
And the Golem and the Poet
Run through every back alley
Screaming the poem about the golden peacock
And the land is holy.
And Adam’ll swallow whatever Eve’s handing out,
Even if it’s horseshit.



MLA STYLE
Moyshe-Leyb Halpern. “My Tale of Woe.” In geveb, November 2019: Trans. Michael Shapiro . https://ingeveb.org/texts-and-translations/tale-of-woe.
CHICAGO STYLE
Moyshe-Leyb Halpern. “My Tale of Woe.” Translated by Michael Shapiro . In geveb (November 2019): Accessed Nov 11, 2019.

ABOUT THE AUTHOR

Moyshe-Leyb Halpern

(1886 – 1932) Postmodern Yiddish poet, associated with Di Yunge.

ABOUT THE TRANSLATOR

Michael Shapiro

Research mathematician, mathematical biologist, artist and translator.