Texts & Translation

ספּינאָזאַ

Spinoza

Melekh Ravitsh

Translation by Lazer Lederhendler

INTRODUCTION

The Spin­oza” sto­ry is drawn from the sec­ond vol­ume of Dos Mayse-bukh fun mayn lebn, the mem­oirs of Zakharye-Khone Bergn­er, bet­ter known as Melekh Rav­itsh (18931976). Rav­itsh was born in Red­im (Rodym­no), a town in East­ern Gali­cia, then part of the Aus­tro-Hun­gar­i­an Empire. He lat­er moved to Vien­na and even­tu­al­ly to War­saw, which he called home until 1934, when he left Poland for good. In 1941, after trav­el­ing wide­ly, Rav­itsh set­tled in Mon­tréal, where he wrote the three vol­umes of his Mayse-bukh.

Vol­ume Two cov­ers the years 1908 – 1921 and includes an account of how, in the wake of the momen­tous 1908 Czer­nowitz Con­fer­ence, Rav­itsh found both his pen name and his voca­tion as a Yid­dish writer. His lit­er­ary career was just begin­ning when World War I broke out, and Rav­itsh spent three years as a sol­dier in the Aus­tri­an army. It was dur­ing, in his words, that first mass mur­der,” that he — like numer­ous intel­lec­tu­als before and after him — became enthralled by the phi­los­o­phy of Baruch Spin­oza. Gal­va­nized by his read­ings, of the Ethics in par­tic­u­lar, Rav­itsh began to com­pose what would become his third book of poet­ry, Spin­oza (pub­lished in 1918). Some fifty years on, he shaped this episode into a sto­ry of how those poems came to be writ­ten. But there is clear­ly more to it than that.

Gen­er­al­ly iden­ti­fied, and self-iden­ti­fied, as a poet first and fore­most, Rav­itsh was also a pro­lif­ic prose writer of impres­sive range and artistry. The Spin­oza” sto­ry offers a prime demon­stra­tion of his abil­i­ties as a sto­ry­teller, por­traitist, and styl­ist. Con­ci­sion, a vivid sense of place and time, a smooth blend of humor, dra­ma, and irony: Rav­itch skill­ful­ly deploys such nar­ra­tive devices — in many ways rem­i­nis­cent of Chekhov — to engage the read­er in the quest at the heart of the sto­ry, a young man’s search for absolute truths. 

The imme­di­ate out­come of that quest was, of course, a col­lec­tion of poems. Accord­ing­ly, Rav­itsh ends the Spin­oza” chap­ter on a tri­umphant note, implic­it­ly invit­ing the read­er to turn (or return) to his book Spin­oza. I took up the invi­ta­tion. Read­ing the poems allowed me to bet­ter under­stand the trans­for­ma­tive impact of Spinoza’s life and works on Ravitsh’s own life and writ­ings, which so often evince a ful­ly embod­ied sense of the imma­nence of the divine. By way of exam­ple, here is the final verse of the poem In likht” (my trans­la­tion), where Rav­itsh address­es Spin­oza directly:

From the light of your words there remains
A gold­en shim­mer on the gar­ment of my soul,
And from your books, time­dust
Ris­es up when I open them,
Lat­er to shim­mer vibrant-gold­en
Down upon my poems,
The dust steeped in light,
A mist of light
On my poems’ cease­less praise
For you.

Click here to down­load a PDF of the text and trans­la­tion. The full work is avail­able at this link from the Steven Spiel­berg Dig­i­tal Yid­dish Library. 

איך האָב געהאַט אַ קוזין, אַ זון פֿון מײַן מאַמעס שװעסטער לײטשע און איר צװײטן מאַן הערש־װאָלף — איציק האָט ער געהײסן, און ער האָט געהאַט אַלע מעלות. ער איז געװען גוט און שײן און קלוג און פֿעיִק צו אַלץ און געבילדעט, ער האָט שטודירט יוריספּרודענץ און איז געװאָרן זײער באַקאַנט אַלס אַדװאָקאַט און פֿאַרטײדיקער פֿון פּראָצעסן, װאָס די פּױלישע רעגירונג האָט פֿאַרפֿירט קעגן די אָנפֿירערס פֿון לינקע גרופּירונגען. איציק גוט־ראָזענבלאַט איז געװען אַן אױסגעצײכנטער רעדנער. נאָר איציק איז אױך געװען אַ פֿאַנטאַזיאָר און דאָ און דאָרט פֿלעגט ער אַרײַנװאַרפֿן אַ מעשׂה, װאָס האָט אין גאַנצן נישט געשטימט מיט דער װירקלעכקײט, אָבער ער פֿלעגט באַהױפּטן שטאָל און אײַזן, און ברענגען הונדערט און אײנס באַװײַזן, אַז עס איז דװקא אַזױ. און אַ דיאַלעקטיקער איז ער געװען אַן ערשטקלאַסיקער, געקענט מטהר זײַן אַ שרץ בק“ן מאָל ק“ן טעמים. איציק האָט אױך געשלונגען ביכער און איז געװען באַהאַװנט אין אַלע ליטעראַטורן פֿון דער װעלט. די גאַנצע משפּחה האָט איציקן ליב געהאַט, נאָר פֿלעגט זײַנע באַהױפּטונגען אױפֿנעמען רעזערװירט. זײַן לײַכטע באַציִונג צום אמת האָט אים סוף־כּל־סוף דערפֿירט צום פֿאַרלירן דאָס רעכט אױף אַדװאָקאַטישער פּראַקטיק און צום זוכן טרײסט אין כּוס מיט דעם ביטערן טראָפּן.

און אָט אין װין — מיטן אין ערשטן װעלטקריג, איציק שױן אַן אָפֿיציר. איציק איז געװען אַ יאָר עלטער פֿון מיר. איצט — אַ פֿאַרװוּנדעטער פֿון פֿראָנט. איך — אױף אַ קורצן אורלױב. מיר רעדן, רעדן, רעדן אָן אַ סוף. און איך — זוך אַ טרײסט אין דער צײַט פֿון ערשטן פֿעלקערמאָרד. אַ װעגעטאַריער בין איך שױן לאַנג געװען, אָבער דאָס אַלײן גיט נישט קײן נשמה־טרײסט. און אױך דער אַלטער און נײַער טעסטאַמענט און דער קאָראַן און די ביכער מיט דער בודיסטישער תּורה — מיט װעלכע איך האָב מיך דעמאָלט אַרומגעטראָגן — קנאַפּע טרײסט. און איך בעט איציקן: דו ביסט דאָך באַהאַװנט אין אַלע ביכער און ספֿרים פֿון דער װעלט — גיב מיר אַזאַ בוך, װאָס זאָל זײַן דאָס ערשטע און לעצטע פֿון אַלע, אַ בוך, מיט װעלכן מען קען לעבן און אױך שטאַרבן. און איציק האַלט אַ לאַנגע, הערלעך געשליפֿענע רעדע װעגן אַ מיסטעריעזן בוך אַזאַ, װאָס האָט די אַלע מעלות, און װאָס איז שױן פֿון לאַנג זײַן גרױס טרײסטבוך. און װאָס מער איך בין געשפּאַנט — אַלץ מער ציט ער מיך אָן… אַזױ איז געװען זײַן טבֿע. מײַן פֿאַנטאַזיע האָט זיך צעשפּילט, פֿאַר מײַנע אױגן האָב איך געזען עפּעס אַ מין סודותדיקן ספֿר־ספֿרי־הספֿרים… און אַז איציק האָט געזען, אַז ער איז שױן מיט מײַן שפּאַנונג בײַם זעניט און ער קען, חלילה, דערגרײכן אַ פֿאַרקערטע װירקונג, װײַל איך װעל מײנען, אַז ער האָט זיך אָט דעם ספֿר־הספֿרים מכּל ספֿרי־הספֿרים פּשוט אױספֿאַנטאַזירט, האָט ער אױסגעזאָגט: עס איז די „עטיק“ פֿון בענעדיקט ספּינאָזאַ… איך בין געװאָרן מוראדיק אַנטױשט… נאָך מער, װײַל איך האָב שױן געפּרוּװט דאָס בוך אַ מאָל צו לײענען און עס איבערגעלאָזט אין מיטן. און איציק זאָגט: הײב אָן נאָך אַ מאָל — לײען — אױב דו װעסט אַפֿילו שװער פֿאַרשטײן דעם אָנהײב. נאָך צװײ צענדליק בלעטלעך װעסטו עס לײענען גרינג װי אַ ראָמאַן — און דו װעסט זען, אַז איך בין גערעכט. עס איז דאָס בוך פֿון אמת… אין איציקס מױל, דאָס לױבליד אױף דעם בוך פֿון אמת האָט געקלונגען מאָדנע. אָבער איך האָב געפֿאָלגט.

איך האָב מיר געקױפֿט די קלײנע רעקלאַמע־אױסגאַבע (אין דײַטש) פֿון ספּינאָזאַס „עטיק“, שפּעטער אַלע איבעריקע פֿינף ביכלעך, װאָס זענען דאָ אין דער ביליקער רעקלאַמע־אױסגאַבע — און איך האָב נאָך די ביכלעך ביז הײַנט. איך האָב מיך מיט די ביכלעך קײן מאָל נישט געשײדט. זײ זענען מיט מיר מיטגעװען אין פֿיל צענדליקער לענדער, און כּמעט אַ יאָר, אין סך־הכּל, אױף אַלע ימים — און אַזױ אין אַלע קלײנע און גרױסע שטורעמס פֿון לעבן… דאָס טרײסטבוך.

אַ קורצע צײַט נאָך דעם שמועס מיט איציקן בין איך טראַנספֿערירט געװאָרן צום 45סטן הױביצן־רעגימענט. פֿון אײן זײַט פּויערים, ריזן, באַהאַװנטע אומצוגײן מיט פֿערד, שװערע, שװאַרצע אַרטילעריע־פֿערד. פֿון דער אַנדערער זײַט — סטודענטן, װאָס האָבן געדאַרפֿט באַדינען די קאָמפּליצירטע רעכן־אַפּאַראַטן פֿון די הױביצן גופֿא — כּדי נישט צו שיסן סתּם אין דער װעלט אַרײַן. דערװײַל אָבער זענען מיר נאָך געװען אין קאַזאַרמע און נאָך געלערנט. צײַט איז געװען װײניק. די מלחמה איז געװען אין מיטן ברען און מיליטערישע תּורות װאָס פֿלעגן אין שלום־צײַט דױערן יאָרן, האָבן איצט געדאַרפֿט אַרײַנגעפּאַקט װערן אין מוח אין פֿאַרלױף פֿון װאָכן. איך האָב אױסגענוצט יעדע פֿרײַע מינוט פֿאַר לײענען די „עטיק“. איציק איז געװען גערעכט. עס איז טאַקע דאָס בוך פֿון אמת. אַ סך זאַכן, װאָס איציק פֿלעגט זאָגן — האָבן נישט געשטימט. אָבער זײַן באַהױפּטונג װעגן דעם בוך פֿון לעצטן אמת — איז אמת.

יעדן שבת נאָך מיטאָג פֿלעגט מען רײניקן די באַראַקן. די אַרבעט פֿלעגט דױערן אַ היפּשע פּאָר שעה — ביז צום אָװנט־אַפּעל. אָבער — יענע סאָלדאַטן, װאָס האָבן זיך פֿרײַװיליק געמעלדעט צום רײניקן די מיסטגריבער בײַ די שטאַלן און די מיסטגריבער בײַ די באַראַקן — און אַפֿילו נאָך עפּעס ערגערס… — פֿלעגט מען באַפֿרײַען אַזױ גיך די אַרבעט איז פֿאַרטיק געװאָרן. די דאָזיקע אַרבעט פֿלעגט אַרײַנטראָגן אַ רװח פֿון צװײ־דרײַ שעה. און אַזױ גיך דער קאַפּראַל פֿלעגט אַרױסרופֿן די פֿרײַװיליקע רײניקער פֿון די מיסטגריבער, יעדן שבת נאָך מיטאָג, זענען „אױסגעטרעטן“ עטלעכע פֿױלע „זשלאָבעס“, װאָס האָבן געגאַרט נאָך די פּאָר שעה שלאָף אױפֿן שטרױזאַק, און — דער מאָגערער, שװאַרצער בחור, װאָס האָט די זעלבע פּאָר שעה געװאָלט געװינען צום פֿאַרטיפֿן זיך אין ספּינאָזאַס „עטיק“. און אַזױ גיך דער שװאַרצער בחור איז אַרױס, צוזאַמען מיט די זשלאָבעס, האָט אַ הילך געטאָן, װי אַ קאַנאָנען־שאָס, דאָס געלעכטער פֿון דער קאָמפּאַניע. אָבער קײן אַנדערע צײַט צו לײענען די „עטיק“ איז נישט געװען און לײענען האָט מען געמוזט, געמוזט.

דעמאָלט זענען אױך געשריבן געוואָרן די ערשטע ספּינאָזאַ־לידער.

די צײַט איז געגאַנגען. דאָס פֿעלדהױביצן־רעגימענט איז אַװעק אין פֿעלד, דער ספּינאָזאַ־לײענער האָט באַלד געהאַט אַן איבערגעפֿאָרענעם פֿוס, טאַקע מיט אַ ראָד פֿון אַ פֿעלדהױביץ, ער איז צוריק טראַנספֿערירט געװאָרן צו זײַן פֿריִערדיקן רעגימענט פֿון פֿוסגײער און האָט לאַנגע חדשים געװײַלט אין אַ רעקאָנװאַלעסצענטן־הײם. זײַן רעגימענט איז איצט סטאַציאָנירט געװען אין דער אונגאַרישער שטאָט פֿון אָן אַ שיעור קלױסטערס קאַטוילישע — סאָמבאַטיי, אין דײַטש: שטײַנאַמאַנגער. ער האָט געאַרבעט צײַטװײַליק אין אַ קאַנצעלאַריע פֿון רעגימענט. צװעלף שעה טעגלעך. די עטיק האָט ער שױן לאַנג געהאַט געלײענט און אױך די איבעריקע װערק ספּינאָזאַס, און ער איז געװען פֿאַרקאָכט אין אַ לידער־סעריע — ספּינאָזאַ. אומעטום איז געװען טומל. אין ערגעץ נישט אַ שטיל װינקל. און דאָס שרײַבן די ספּינאָזאַ־לידער האָט געפֿאָדערט אַבסאָלוטע רו און קאָנצענטראַציע. איך האָב מיך די עטלעכע פֿרײַע שעה אין די אָװנטן אַרומגעשלעפּט איבער דער טיף קאַטױלישער שטאָט און געזוכט אַ װינקל. און אָט האָב איך אַנטדעקט, אַז די קאַטױלישע קלױסטערס זענען אַלע מאָל אָפֿן. און אַזױ װי זײ זענען געװען אומצאָל אין שטאָט — זענען זײ אױך היפּשלעך לײדיק. און אױך היפּשלעך טונקל. בין איך אַרײַן. אַנידערגעקניט — און אַנטדעקט, אַז יעדע „שטאָט“ אין די קלױסטערס האָט אַ קלײן שטענדערל און מען קען אױף אָט אַזאַ שטענדערל שטילערהײט שרײַבן. און אַזױ האָב איך פֿון יענעם טאָג אָן טעגלעך געקניט אַ שעה צװײ, אַ ביסל פֿאַר זיך געפּרעפּלט, אַז מען האָט געקוקט אױף מיר; און, אַז דער קלױסטער איז געװען לײדיק, האָב איך געשריבן. אײן מאָל האָט מיך אַ שטילער אַסקעטישער גלח בײַ אָט דער מלאָכה געזען און איז צוגעגאַנגען. איך האָב אים געזאָגט, אַז איך שרײַב תּפֿילות פֿאַר זיך אַלײן און איך האָב אים אַפֿילו געזאָגט, אַז איך שרײַב זײ אױף מײַן שפּראַך, אױף ייִדיש, װײַל איך בין אַ ייִד. ער האָט מיך טאָלערירט און האָט מיר אַפֿילו געהאָלפֿן צו געפֿינען אַ בעסערן, ליכטיקערן פּלאַץ.

און אַזױ זענען די קלױסטער־שטימונגען פֿון סאָמבאַטיי, דאָס גלאָקן־קלינגען אין די פֿאַרנאַכטן, די װינטער־נאָכמיטאָג־זון, אַרײַן אין די ספּינאָזאַ־לידער. און עס זענען אױך אַרײַן די פּנימער פֿון די לונגענקראַנקע פֿון שפּיטאָל פֿון מײַן רעגימענט… ספּינאָזאַ איז דאָך אױך געװען אַ לונגענקראַנקער.

מיט נאָװעמבער 1918 איז אײַנגעפֿאַלן די אײראָפּעיִשע קאָנסטעלאַציע פֿון פֿאַר דער ערשטער װעלט־מלחמה און אױפֿן האָריזאָנט איז אױפֿגעגאַנגען דער פֿאַרטאָגיקער שטערן פֿון די האָפֿענונגען פֿון דער מידער װעלט אױף דעם אײביקן װידערקומענדיקן משיח, װאָס זײַן נאָמען איז רעװאָלוציע… און אין אַזאַ פֿרימאָרגן איז טאַקע אין אַ פֿאַרטאָג, טאַקע בײַ אַ ליכט פֿון אַ מאָרגן־שטערן, געקומען אַהײם אַ דעמאָביליזירטער סאָלדאַט און אין זײַן רוקזאַק אַ פּאָעמע מיט דעם נאָמען „ספּינאָזאַ“ — געשריבן פֿאַרן פּרײַז פֿון אומצאָליקע שעהען מיסט רײניקן אין אַ קראָקעװער קאַזאַרמע און אומצאָליקע שעהען פֿון קניִען אין אַ סאָמבאַטייער קאַטױלישן קלױסטער.


I had a cousin named Itzik, the son of my mother’s sister Leytshe and her second husband Hersh-Wolf. Endowed with every virtue, Itzik was kind and handsome, clever and cultured, a man of many talents. He had studied law and became well known as a defense lawyer in cases brought by the Polish government against the leaders of left-wing organizations. Itzik Gut-Rosenblat was an outstanding orator. But he was also a fabulist, and here and there he would throw in a story that bore no relation to reality. Yet he would stand stubbornly by his claim and marshal a hundred-and-one arguments to support it. He was a first-class dialectician, and could invoke a mass of evidence to prove that some patently unkosher thing was actually kosher. Itzik also devoured books and was well-versed in world literature. The whole family loved Itzik but took his assertions with a grain of salt. His casual attitude toward the truth ultimately cost him the right to practice law and drove him to seek refuge in drink.

In the middle of the First World War, Itzik, a year my senior and already an officer, was wounded at the front. He was in Vienna while I was on a short leave there. We talked and talked endlessly. I was seeking some consolation in the midst of that first mass murder. I had long been a vegetarian, but that alone afforded me no spiritual solace. The Old and New Testaments, the Koran, and the sacred books of Buddhism, which I carried around with me at the time, were scarce comfort. So I turned to Itzik: “You are familiar with the books and great works of the world. Give me a book that will be the alpha and omega of all books, a book to live and to die by.” Itzik launched into a long, eloquent disquisition on a mysterious book possessing the very qualities I sought, one that for many years had been his great book of consolation. The more I hung on his words, the more he drew me in—that was his way. I let my imagination run free, and before my eyes a sort of secret book took shape: the Book of Books. But when Itzik saw that he had brought me to the peak of suspense and that, heaven forbid, he might have gone too far and I might conclude that this supreme Book of Books was a mere fabrication, he said: “It’s Benedict Spinoza’s Ethics.” I was bitterly disappointed, as I had once attempted to read this book only to give up midway. But Itzik insisted, “Go back and read it again. Read it even if you have trouble understanding the beginning. After a few dozen pages you’ll find it reads like a novel, and you’ll see that I’m right. It is the Book of Truth.” Coming from Itzik, this paean on the Book of Truth sounded strange. But I did as he said.

I bought myself the inexpensive compact German edition of the Ethics and later the other five pocket-sized volumes of Spinoza’s works published by Reclam Verlag. I still have them today. I never parted with those little books; they were my companions in dozens of countries and on the seven seas, which I sailed for nearly a year , and through all of life’s storms, great and small. The book of consolation.

Shortly after my conversation with Itzik I was transferred to the 45th Howitzer Regiment. On the one hand there were the peasants, giants adept at handling the huge black artillery horses, and on the other hand the students, tasked with operating the howitzers’ intricate computing mechanisms so they wouldn’t be lobbing shells every which way. At first, however, we remained in the barracks, still in training. Time was short, the war was raging, and military instruction, which in peacetime took years to acquire, now had to be crammed into our heads in a matter of weeks. I took advantage of every free moment to read the Ethics. Itzik was right. It really was the Book of Truth. Much of what Itzik used to say did not add up. But his statement about this being the book of ultimate truth—that much was true.

On Saturday afternoons we would clean the barracks. This took quite a few hours, right up to the evening roll-call. But soldiers who volunteered to clean out the cesspits by the stables and next to the barracks—or for even worse jobs—were dismissed as soon as the task was done. You could earn two or three free hours that way. Every Saturday afternoon, the instant the corporal summoned the volunteers, a handful of lazy slobs craving a few more hours on the pallet would step forward, along with the thin, dark-haired fellow who wanted to use those same few hours to plunge into Spinoza’s Ethics. The moment the dark-haired fellow stepped forward to join the slobs, laughter would burst out from the company like a cannon shot. Still, there was no other time to read the Ethics, and it had to be read. It just had to.

This was when the first of my “Spinoza” poems were written.

Time passed. The field artillery regiment went off to the battlefield. The Spinoza reader soon had his foot run over, as it happened, by the wheel of a field gun. He was transferred back to his previous infantry regiment and spent many months in a convalescent home. His regiment was then stationed in Szombathely (Steinamanger in German), the Hungarian city with myriad Catholic churches. For a time he worked twelve hours a day in a regimental administrative office. He had finished reading the Ethics long ago, as well as Spinoza’s other works, and was immersed in composing a series of poems: “Spinoza.” There was noise all around. A quiet corner was nowhere to be found, and writing the Spinoza poems demanded absolute calm and concentration. I spent my few free evening hours roaming around the devoutly Catholic city, looking for somewhere quiet. I soon discovered that Catholic churches were always open and, because they were so numerous, rather empty as well. And rather dark. I entered one, genuflected, and saw that every station in the church had a small lectern where a man could write in peace. From then on I knelt each day for an hour or two, mumbling a little under my breath whenever someone looked at me, and when the church was empty, I wrote. Once, while I was absorbed in this work, a soft-spoken, ascetic priest noticed me and came over. I told him I was writing prayers for myself and that, being Jewish, I was writing them in my language—Yiddish. He tolerated me and even helped me find a spot where the light was better.

So it was that the church voices of Szombathely, the twilight tolling of the bells, and the wintry afternoon sun entered the “Spinoza” poems, as did the faces of the consumptive patients in my regiment’s infirmary—Spinoza, too, had suffered from consumption.

Mid-November 1918 saw the collapse of the European constellation that had existed before the First World War, and on the horizon the morning star of the weary world appeared, bright with hope for the ever-returning messiah whose name is Revolution. And on just such a morning, more precisely at dawn, by the light of the morning star, a demobilized soldier returned home carrying in his rucksack “Spinoza,” a poem written at the price of countless hours cleaning out the latrines in a Cracow barracks and countless hours kneeling in a Szombathely Catholic church.

MLA STYLE
Melekh Ravitsh. “Spinoza.” In geveb, February 2022: Trans. Lazer Lederhendler. https://ingeveb.org/texts-and-translations/spinoza.
CHICAGO STYLE
Melekh Ravitsh. “Spinoza.” Translated by Lazer Lederhendler. In geveb (February 2022): Accessed Apr 19, 2024.

ABOUT THE AUTHOR

Melekh Ravitsh

ABOUT THE TRANSLATOR

Lazer Lederhendler

Lazer Lederhendler is a veteran literary translator specializing in contemporary Québécois fiction and nonfiction. His translations have earned prizes and distinctions in Canada, Britain, and the USA, most recently the 2020 Governor General’s Literary Award.