Text & Translation

ביאָגראַפֿיע פֿון "אחד הרבנים המרגישים"

Biography of “One of the Sensitive Rabbis” (Part 3)

Aaron Shmuel Tamares

Translation by Ri J. Turner

INTRODUCTION

The third part of an autobiographical essay of Rabbi Aaron Shmuel Tamares, AKA “One of the Sensitive Rabbis.”

Click here to read part I.

Click here to read part 2.

Click here to download a PDF of this text and its translation.

יא

זײַן גאַנצע פּובליציסטישע שאַפֿונג, װאָס דער „אחד הרבנים המרגישים“ שאַפֿט, זיצנדיק אין װאַלד צװישן די בײמער, האָט אײגנטלעך אין אָנפֿאַנג ניט דעם ציל צו װײַזן פֿאַר דער װעלט און צו מתקן זײַן די װעלט, פֿון װעלכער ער איז אין גאַנצן אָפּגעזונדערט, נאָר די פּובליציסטיק איז פֿאַר אים אַן אינערלעכע נױטװענדיקײט, פּונקט װי בײַם דיכטער דאָס באַזינגען די שײנקײט פֿון דער נאַטור, בלױז מיט דעם אונטערשײד, אַז דער דיכטער, בעת ער װערט אַנטציקט פֿון אַ שײנעם װאַלד, װוּ ער האָט געמאַכט אַ שפּאַציר, כאַפּט ער און גיסט אױס זײַנע געפֿילן אױפֿן פּאַפּיר, כּדי צו קאָנען נאַכער מיטטײלן זײַנע אײַנדרוקן דער געזעלשאַפֿט, און דער „אחד הרבנים המרגישים“, אַז ער װערט אױפֿגערעגט פֿון אַן אומרײנער דערשײַנונג, װאָס ער באַגעגנט צװישן דער געזעלשאַפֿט, אַנטלױפֿט ער אין װאַלד און גיסט אױס זײַן האַרץ פֿאַר די אױגן פֿון די רײנע בײמער און דורך זײער מיטװירקונג… אױפֿן פּאַפּיר.

דאָס איז אין דער ערשטער פֿאַזע. אָבער נאַכער, אַז זײַן ברױזנדיקער גײַסט װערט שױן — דורך דעם װאָס ער איז געקומען צום אױסדריק אױפֿן פּאַפּיר — אַ ביסל באַרויִקט, טרעט װידער אַרױס זײַן פֿרײַהײטס־קעמפֿער און װיל אױך אַ חלק… דאַן נעמט ער שױן אָן מיטלען אױך אַרײַנצוגעבן אין דער עפֿנטלעכקײט, דאָס װאָס ער האָט פֿריִער פֿאַרצײכנט פֿאַר זיך אַלײן אױפֿן פּאַפּיר.

אָבער אױך זײַן פֿרײַהײטס־קעמפֿער, אין דער תּקופֿה פֿון פֿאַרעפֿנטלעכן די רײד, האָט קודם־כּל אין זינען זיך זעלבסט, באַפֿרײַען זײַן אײגענעם איך פֿון אַרונטערפֿאַלן אונטערן אײַנפֿלוס פֿון די פֿאַרדאָרבענע מינהגים. און דאָס איז די אורזאַך װאָס ער האַלט זיך ניט אָפּ פֿון צו רעדן אָפֿט און אָפֿט צו דער װעלט, אַפֿילו נאַכער װי די פּראַקטיקע האָט אים שױן באַװיזן, אַז די װעלט איז טױב װי די װאַנט פֿאַר אַן ערלעך װאָרט. וואָרעם דער דאָזיקער ציל איז דאָך בײַ אים שטענדיק געזיכערט: צי די געזעלשאַפֿט בײגט צו דעם אױער צו זײַנע רײד צי ניט, אָבער ער פֿון דער געזעלשאַפֿטס שליטה רײַסט זיך דאָך געװיס אַרױס דורך דעם, װאָס ער צערעמאָניעט זיך ניט מיט איר, און זאָגט איר אַרײַן אין פּנים, דאָס, װאָס ער האָט אױפֿן האַרצן. צוליב דעם װאָס זײַן הױפּטציל פֿון זײַן אַרױסטרעטן אין דער עפֿנטלעכקײט איז געזיכערט — קומט אױך זײַן אַרױסטרעטונג קעגן אַן אומרעכט שטענדיק מיט אַזאַ פֿעסטקײט.

פֿון דער דאָזיקער פֿעסטקײט װידער פֿאַרגנבֿעט זיך פֿאָרט בײַ אים אין האַרצן אַ שטיקל גלױבן, אַז זײַנע רײד װעלן אפֿשר סוף־כּל־סוף יאָ אַרײַנדרינגען אין די הערצער, און זײַן טרױם װעגן פֿאַרשפּרײטן פֿרײַהײט און רײנקײט אין דער סבֿיבֿה װאָס רינגלט אים אַרום װעט פֿאַרװירקלעכט װערן.

דער טרױם װעגן דער באַפֿרײַונג פֿון זײַן סבֿיבֿה, ד"ה פֿון דער ייִדישער װעלט, ענדיקט זיך נאָך ניט בײַ אָט די ברעגעס, נאָר ער טרױמט שטאַרק אױך װעגן דער באַפֿרײַונג פֿון דער גאַנצער װעלט. װײַל כאָטש ער שרײַבט דאָך נאָר אױף ייִדיש צו ייִדן, װײס ער אָבער אױך, אַז אַבי נאָר דער ייִדישער פֿאָלק זאָל װערן אַ פֿרײַער גײַסט, װעט דאָס זײַן אַ גרױסע מעלה אױך פֿאַר דער באַפֿרײַונג פֿון דער גאַנצער מענטשהײט. וואָרעם װי באַלד אַז די מעטאָדן פֿון קאַמף פֿאַר דער פֿרײַהײט איז, לױט זײַן שיטה, אױסבעסערן די האַרץ, פֿאַרפֿײַנערן דעם מאָראַל־עסטעטישן געשמאַק — איז נאָך ניטאָ אַזאַ גוטער אַרבעטאָרער פֿאַר דער פֿרײַהײטסזאַך װי דער ייִדישער פֿאָלק. ס'איז נאָך ניטאָ אַזאַ פּאַסנדיקער אַװאַנגאַרד פֿאַר דער באַפֿרײַטער באַנײַטער מענטשהײט װי דער פֿאָלק פֿון „גלות“ מיט „תּורה“: דער פֿאָלק װאָס איז אַזױ פֿיל גערודפֿט געװאָרן, און אַזױ פֿיל גײַסטיקע לערע שטודירט.

Chapter XI

At first, “One of the Sensitive Rabbis” did not intend his essays, which he wrote in the forest surrounded by trees, to be read by a public audience; nor did he intend to use them to repair the world from which he was so cloistered. Rather, he was driven to write political essays by an inner urge—the same urge that drives the poet to pen odes to the wonders of nature—with the single difference that the poet who becomes inspired by the lovely woods where he has taken a stroll pours out his feelings on paper in order to be able to share his impressions with society; but as for the Sensitive Rabbi, whenever he became upset by an impure event that took place in society, he fled to the forest and poured his heart out before the innocent trees—and, with their help, put pen to paper.

That was generally the first phase. Afterwards, when his seething soul had been somewhat soothed by the process of expressing itself on paper, his inner “freedom fighter” would emerge and demand its share. At that juncture he sought avenues to bring to the public those writings which he had initially jotted down for his own eyes alone.

But even the “freedom fighter,” in his quest to publish his words, had himself in mind first and foremost—above all, the desire to free his own “I” from the corrupt influence of the reigning mores. And this is the reason he did not restrain himself from speaking quite frequently to the world, even after experience taught him that the world was deaf as a post in the face of honest speech. Indeed, his venture was invulnerable: whether or not society inclined its ear to hear his words, he himself tore free of its dominion by skipping the preliminaries and saying to its face the truth that was in his heart.

The fact that his primary purpose in writing for the public was ensured from the start enabled him to confront injustice without flinching. Reassured by his own steadfastness, he allowed himself a tiny hope that in the end, his words would penetrate the hearts of his audience, and he would realize his dream of spreading freedom and purity throughout his surroundings.

His dream of liberating his milieu, i.e., the Jewish world, did not limit itself to those provincial shores; he also dreamt passionately of liberating the entire world—for although he wrote only in Yiddish 1 1 [sic]—despite the fact that by his own account, he published the vast majority of his writing in Hebrew. He may intend here “Jewish languages” (i.e., including Hebrew), rather than Yiddish itself. for a Jewish audience, he knew that the Jewish people as a liberated spiritual force would contribute immeasurably to the liberation of all humankind. If the way to liberation was, as he believed, the correction of the heart and the development of moral-aesthetic discernment—why, who was better suited to toil for the cause of freedom than the Jewish people? Who else ought to serve as the vanguard of human liberation and renewal, other than the People of Exile and Torah, who from long experience of persecution have come to learn so many spiritual lessons?

יב

טרױמענדיק װעגן אַ װעלטס־באַפֿרײַונג האָט דער „אחד הרבנים המרגישים“, פֿאַרשטײט זיך, סימפּאַטיע צו די סאָציאַליסטישע באַװעגונגען, װעלכע פֿאַרנעמען זיך אױך מיט דער זעלבער זאַך. אָבער מער ניט װי סימפּאַטיע. וואָרעם מיטגײן מיט זײ — װי ס'איז שױן אױבן דערמאָנט — קאָן ער ניט. פֿאַר אים איז דער „מאַרקסיזם“ אַ צו טרוקענער מאכל… ער ליבט דעם האַרץ־סאָציאַליזם אָבער ניט דעם ציפֿער־סאָציאַליזם. אַז די סאָציאַל־געשטימטע ליטעראַטור שילדערט דעם טרױעריקן לעבן פֿון אָרעמען שוסטער, װי אַזױ ער זיצט אין זײַן פֿײַכטער קעלער־װױנונג האַלבע נאַכט מיט קלעפּעדיקע אױגן אײַנגעבױגן איבער דער פּאָדעשװע פֿאַר אַ קלײן קאָפּטשערל און טרעפֿט קױם װי צו טאָן דעם שטאָך, פֿון אײן זײַט, און דעם סטראַשנעם ראָסקאָש, די װײַנען מיט די געזאַנגען װאָס װערט געגאָסן דערבײַ אַנטקעגן אין די גרױסע באַלױכטענע צימערן פֿון באַנקירס װױנונג, פֿון דער אַנדערער זײַט — דער דאָזיקער טײל ליטעראַטור, װאָס האָט די אױפֿגאַבע אױפֿצוּװעקן דעם רחמנות־געפֿיל צום לײַדנדיקן און אַ געפֿיל פֿון עקל צום אױסגעפֿרעסענעם עגאָיִסט, פֿאַרנעמט זײער דעם „אחד הרבנים המרגישימס“ האַרץ, װײַל דאָס איז זײער נאָענט צו זײַן נשמה און צום ייִדישן מוסר־ספֿר, פֿון װאַנען זײַן נשמה ציט איר יניקה.

אָבער דער טײל ליטעראַטור װאָס פֿאַרנעמט זיך מיטן אױסרעכענען דעם ריכטיקן חשבון פֿון דער פּאָדעשװע, אױפֿמערקזאַם מאַכן דעם שוסטער אַז „אַנדערע“ לעבן פֿון זײַן פּראַצע, און אױפֿבלאָזן אין אים זײַן הכּרת־עצמותו אַרומצוטראָגן זיך שטענדיק מיטן געדאַנק, אַז דורך אים שטײט אָדער גײט די גאַנצע װעלט — די ליטעראַטור קריכט אים שױן ניט אַזױ גוט אױף דער נשמה… די מיטלײדשאַפֿטלעכע סאָציאַל־ליטעראַטור האָט די אױפֿגאַבע צו באַפֿרײַען דעם לײַדנדיקן, און די פּאָדעשװע־רעכענונג־ליטעראַטור האָט די אױפֿגאַבע איבערצוּװעקסלען דעם דעספּאָטיזם פֿון לאַגער צו לאַגער: אױפֿן אָרט פֿון געלטמאַגנאַטן, זאָלן אױפֿשטײן קאַמאַשן־מאַכערשע מאַגנאַטן… און שרײַען אַז „נאָר אונדז קומט אַלצדינג און נאָר מיר האָבן אַ רעכט צו לעבן אױף דער װעלט.“

כאָטש דער „אחד הרבנים המרגישים“ װײס שױן דאַמאָלס אַז אױסער מלחמה־װילקיר מיט מלחמה־צרות אױף די שלאַכטפֿעלדער אין קריגסצײַט, איז פֿאַראַן גענוג באַרױבטע און אומגליקלעכע אױך אין די געװײנטלעכע יאָרן אין די פֿײַכטע קעלער־װױנונגען — דאָך איז דער מלחמה־גרױל — דאָס אַרױסשלעפּן מענטשן מיט גװאַלד פֿון די הײַזער און אַװעקשטעלן זײ אַנטקעגן האַרמאַטן־שאָסן, פֿאַרנעמט זײַן גאַנצן רעיון, און שטײט בײַ אים אין שפּיץ פֿון אַלע גרױלן, קעגן װאָס ס'באַדאַרף אָנגעװענדט װערן אַ באַזונדער קאַמף. און ער איז דעריבער פֿול מיט פֿאַרװוּנדערונג אױף דער סאָציאַליסטישער פּרעסע, פֿאַר װאָס זי װידמעט ניט דעם מלחמה־גרױל די געהעריקע אױפֿמערקזאַמקײט.

„זרוק חוטרא אעיקריה קאי“, זאָגט דער תּלמודישער װערטל. פּונקט װי דער „אחד הרבנים המרגישים“ קאָן זיך כּל־ימיו ניט אָפּרײַסן פֿון דער קלײנער שטעטל, פֿון פֿעלד און װאַלד, מיט װעמען ער איז באַקאַנט פֿון קינדװײַז — אַזױ אױך די „מלחמה־בילד“, װאָס ער האָט געזען קינדװײַז הענגענדיק בײַם „גױ“ אין שטוב מיטן געװײן פֿון דער „גױע“ אױף איר זון װאָס איז געהרגעט געװאָרן אין דער מלחמה, האָט זיך בײַ אים אין מוח אײַנגעקריצט צום שטאַרקסטן, און פֿאַרנעמט אײביק זײַן גאַנצן רעיון.

דאָס װאָס די מלחמות באַדאַרפֿן, לױט זײַן מײנונג, ציִען אױף זיך די גרעסטע אױפֿמערקזאַמקײט פֿון די פֿרײַהײטס־קעמפֿער, פֿאַרשטאַרקט בײַ אים נאָך מערער זײַן באַשלוס, אַז ייִדן זענען באַרופֿן צו זײַן דער אַװאַנגאַרד פֿון דער װעלט־באַפֿרײַונג. וואָרעם װער איז נאָך אַזױ אָפּװײַכנדיק געשטימט צו מלחמות, װער איז אַזױ עמפֿינדלעך פֿאַר דעם גרױל פֿון בלוט־פֿאַרגיסונג אַזױ װי דער ייִד?

די געשיכטע װאָס ער, דער קלײנער ייִדישער ייִנגל, האָט אַ מאָל באַװײנט צוזאַמען מיט דער „גױע“ דעם טױט פֿון איר זון, דעם מלחמה־קרבן, — דינט בײַ אים יעצט אַלס סימבאָל אױף דער אינטערנאַציאָנאַלער ייִדישער מיסיע אױפֿצוּװעקן בײַ אַלע פֿעלקער די געהעריקע סענטימענטן אױף צו פֿאַרדאַמען מלחמות. וואָרעם נאָר דער פֿרײַער און דעליקאַטער ייִדישער גײַסט, געװעבט פֿון „גלות“ מיט „תּורה“, איז פֿעיִק צו דערפֿילן אַמשאַרפֿסטן די חרפּה פֿון טאַשטשען אַ מענטשן מיט גװאַלד צו װערן אַ „שור־האצטדין“, און די שױדערלעכקײט פֿון בלוט־פֿאַרגיסונג. אַ גױיִשער, אַן „עשׂושער“ סוביעקט אָבער װעט זיך דיר גיכער אױפֿכאַפּן פֿאַר די אינטערעסן פֿון זײַן טעפּל לינדזן: פֿאַר דער עװלה װאָס מע באַגײט קעגן אים אין דעם „אַרבעטסלױן“, װי פֿאַר דעם װאָס מע שלעפּט אים װי אַ באַראַן אױפֿן שלאַכטפֿעלד — הרגענען ביז געהרגעט װערן…

Chapter XII

Immersed in his dreams of world-liberation, the Sensitive Rabbi was of course sympathetic to the socialist movements, which were dedicated to the same cause. Sympathetic—but no more than that. To join them—as mentioned above—was impossible: their Marxism was too dry a dish for his palate. He appreciated the “socialism of the heart,” but not the “socialism of numbers.” The literature which depicted, on one hand, the sorrowful life of the impoverished cobbler, the way he sits in his dank basement quarters at midnight, his eyelids drooping, bent over a leather sole by the light of a kerosene lamp, groping dimly for his awl; and on the other hand, the formidable luxury, the wine and song flowing freely, just across the street in the large, brightly lit rooms of the banker’s house—this literature, whose aim was to awaken compassion for suffering and disgust for depravity and selfishness, spoke to the sensibilities of the Sensitive Rabbi. This sort of literature was familiar to his soul; it was similar to the Jewish musar-tradition, 2 2Musar: literally, “chastening” or “discipline.” The name of an extensive body of Jewish literature, and later a religious movement, dedicated to ethics, moral discipline, and self-improvement. from which his soul drew its nourishment.

But the literature that attempted to calculate the true worth of the shoe-sole, awaken the cobbler’s awareness of the “others” who live off his labor, and inflate his self-image so that he prances around believing that without him, the world will stop turning—this sort of literature was less to his taste. The compassion-oriented literature was designed to liberate those who were suffering, whereas the shoe-sole-appraising literature was designed to relocate despotism to a new headquarters. The money-magnates would be replaced by the shoemaker-magnates, who would cry, “No one but we deserve anything and no one but we have the right to live in this world!”

Indeed, the Sensitive Rabbi knew quite well that in addition to the vagaries and tragedies of war, there was no shortage of misfortune and exploitation even in peacetime. But nevertheless, the horror of war—the sheer notion of wresting people from their homes in order to line them up opposite cannonfire—dominated his consciousness. In his opinion, war stood at the head of all worldly horrors and required a dedicated counter offensive; therefore, he was bewildered by the socialist press, which failed to dedicate the necessary attention to the subject.

“If you throw a stick into the air, it will come back down,” as the Talmudic saying goes. 3 3 See e.g. Bereishit Rabbah 53:15.
The Sensitive Rabbi could not tear himself from his little town, from the forests and fields he had known since childhood—and so too, the battlefield painting that had hung in his neighbor’s house, and the weeping of the neighbor-woman over her slaughtered son, had imprinted themselves on his mind’s eye and remained perpetually at the forefront of his consciousness.

His belief that war was the matter that demanded the freedom fighter’s most urgent attention, further strengthened his conviction that the Jewish people was called to serve as the vanguard of world liberation, for who else is more averse to war, more attuned to the horror of bloodshed, than the Jew?

The story of himself, the little Jewish boy, mourning with the Gentile woman over her son the war casualty, now served for him as a symbol of the international Jewish mission to awaken in all peoples the fitting sentiment of condemnation toward war. For it is the free, delicate Jewish spirit, woven of exile and Torah, which feels most acutely the horror of bloodshed and the disgrace of coercing a person to serve as a stadium-ox. 4 4 i.e., an instrument of someone else’s will to violence. See Mishna Bava Kamma 4:4, “An ox from the arena is not liable to be put to death [for goring], for [it is not that he decides to gore, but rather] he is made by others to gore.” In contrast, the goy, the Esau, is more likely to defend his lentil-bowl, his mess of pottage—that is, to react to an offense against his pay envelope—than to resist being dragged like a sheep onto the battlefield, to shoot at others until he is shot dead …

יג

אין יאָר 1914 ברעכט אױס דער אײראָפּעיִשער קריג. און דאָ דעקט זיך אױף פֿאַר די אױגן פֿון „אחד הרבנים המרגישים“ די גאַנצע שאַנד פֿון דער גױיִשער װעלט. ער װײס ניט אױף װאָס פֿריִער צו שטױנען, צי אױף דער שקלאַפֿערײַ, גולמערײַ, פֿון די גױיִשע מאַסן, װאָס לאָזן זיך שלעפּן צו דער שחיטה (מילא ייִדן זענען דערשלאָגענע און קאָנען גאָרניט מאַכן, אַגבֿ אױף ייִדן קאָן מען נאָך אױסשניצן אַ בילבול אַז זײ זענען „שׂונאים פֿון דער פֿאָטערלאַנד“), צי אױף די שקרים פֿון זײער אינטעליגענציע װאָס באַזינגען נאָך דעם סקאַנדאַל. און באַזונגען האָבן אַלע אָן אױסנאַם. אַפֿילו די גרעסטע הומאַניטאַרישע און סענטימענטאַלע שרײַבער, װאָס פֿלעגן פֿריִער אַזױ באַדױערן דעם לעבן פֿון אָרעמען קלאַס, און באַװײנען דעם װעלטשמערץ, זענען יעצט געװאָרן באַזינגער פֿון דער מלחמה, פֿאָרשטעלנדיק איר אַלס װעלט־תּיקון… דער „אחד הרבנים המרגישים“ דערקונדיקט זיך דערפֿון װי װײַט אייבערפֿלעכלעך, בלױז פֿראַזעאָלאָגיש, ס'זענען די װערטער װעגן „רחמנות“, בשעת זײ גײען אַרױס פֿון גױיִשע מײַלער…

אָבער מער װי פֿון אַלץ װערט ער נשתּומם דערװיסנדיק זיך, אַז אױך די סאָציאַליסטן פֿון אַלע לענדער, צװישן זײ אַפֿילו די רוסישע סאָציאַליסטן, װאָס אַ מינוט פֿאַרן קריג האָבן זײ זיך אַזױ פֿיל אַרומגעריסן מיט זײערע רעגירונגען, און װי נאָר די לעצטע האָבן אױסגערופֿן מלחמה און אײַנגעלאַדן זײ צו דער שׂימחה, זענען זײ געװאָרן פֿולקום באַפֿרידיקט, אָנגעהױבן אױך הירזשען „הוראַ, פּאַטריאָטיזם“, און איבערגעגעבן זיך יעדערער אין רשות פֿון זײַן רעגירונג מיטצומאַכן מיט איר די קאָמעדיע פֿון גײן „באַפֿרײַען פֿעלקער…“

ער האָט דאָ געכאַפּט די „אײראָפּעיִשע ציװיליזאַציע“ — די פֿון לאַנג שױן פֿאַרדעכטיקע אין זײַנע אױגן — פּשוט אַזױ װי מע כאַפּט אַ גנבֿ בײַם האַנט… ער איז העכסט אױפֿגערעגט אױף דער נבֿלה פֿון דער מלחמה, כאָטש גלײַכצײַטיק פֿאַרגנבֿעט זיך בײַ אים אין האַרצן אױך אַ פֿאַרבאָרגענער געפֿיל פֿון הנאה אױף דעם, װאָס ס'איז יעצט אַראָפּגעפֿאַלן די מאַסקע פֿון דער אײראָפּעיִשער קולטור, װעלכע האָט אַזױ פֿיל באַשפּיגן און דערנידערט דעם ייִדנטום. און די לעצטע װעט ערשט קאָנען אױפֿהײבן דעם קאָפּ.

זײַן שאַרפֿער עקל־געפֿיל צו געמײנהײטן מיט זײַן שטורמישן טעמפּעראַמענט לאָזן אים ניט רוען, און פּאָרקען אים צו רעאַגירן מיט װאָס ס'איז אױפֿן גרױסן סקאַנדאַל. אָבער מיט װאָס רעאַגירט מען? באַלײַכטן דעם סקאַנדאַל אין דער פּרעסע איז אַ סכּנה. דערצו איז גאָר קײן פּרעסע ניטאָ. זי האָט זיך אין גאַנצן איבערגעגעבן צו דער אַרבעט פֿון באַזינגען און באַהײליקן דעם סקאַנדאַל. װאָס זשע טוט מען פֿאָרט?

שפּריצט ער דעזינפֿעקציע־שפּריצן אַרום זיך מינדלעך און שריפֿטלעך, כאָטש אױף װי װײַט ער קאָן דערגרײכן. אין יעדער געשפּרעך װאָס קומט אים דאַמאָלס אױס צו שמועסן מיט אַ מענטשן מוז ער אַרײַנמישן אַ פּאָר אױפֿקלערונגס־װערטער קעגן דער פֿאַרפֿירעניש פֿון טאָג. אין יעדער בריװ װאָס אים קומט אױס שרײַבן צו עמעצן, מוז די שרײַבעכץ דערפֿירט װערן ביז אַרײַנשטעכן אַ שפּילקעלע אינעם אָפּגאָט פֿון דער צײַט. ער קאָן זיך ניט אָפּהאַלטן פֿון אַזעלכע שפּילקעלעך אַפֿילו אין בריװ צו אָפֿיציעלע פּערזאָנען, װאָס דער „פּאַטריאָטיזם“ איז זײערער אַן אײגענער אינטערעס…

צום בײַשפּיל: דעם רוסישן „פּאָפּ“ פֿון זײַן שטעטל, װאָס האָט צו אים צוגעשיקט אַ ביטע מאַכן נדבֿות צװישן דער ייִדישער באַפֿעלקערונג אױפֿן „רױטן קרײץ“, האָט ער דעם ערשטן מאָל דערפֿילט זײַן בקשה. אָבער אַז דער פּאָפּ האָט קורץ נאָך דעם זיך געקערט צו אים אַ צװײטן מאָל, ענטפֿערט ער אים שױן בזה־הלשון: „נאָך מײַן מײנונג איז די גאַנצע באַפֿעלקערונג, װאָס געפֿינט זיך אין די שטרײַטגעביטן, אַלײן אױך אַ צעשעדיקטע, אַ דערשטיקטע פֿון דער מלחמה, און מע קאָן דעריבער פֿון זײ ניט פֿאַרלאַנגען זײ זאָלן נאָך שלעפּן אױף זיך דעם יאָך פֿון די מלחמה־קאָסטן. ס'איז אַפֿילו פֿאַראַן אַ שפּריכװאָרט: „ס'צאָלט ניט דער רײַכער, נאָר דער שולדיקער“, אָבער אונדזער אומגליקלעכע באַפֿעלקערונג איז דאָך גאָר ניט שולדיק אינעם שדים־טאַנץ װאָס ס'האָבן פֿאַרפֿירט די שטאַרקע פֿון דער װעלט…“

אין אַן ענטפֿער צום „זעמסקי־נאַטשאַלניק“ אױף דער אײַנלאַדונג, װאָס יענער האָט אים אײַנגעלאַדן אױף אַ קאָנפֿערענץ צו באַזאָרגן די װײַבער מיט די קינדער פֿון די רעזערװיסטן, אַנטשולדיקט ער זיך זײער פֿאַר װאָס ער פֿאָרט ניט, וואָרעם דער געזונטס־צושטאַנד דערלױבט אים ניט. „אָבער פֿונדעסטװעגן — פֿירט ער אױס — װען ס'זאָל זיך האַנדלען װעגן זוכן אַ מיטל אַז די מאַנען פֿון די װײַבער און די טאַטעס פֿון די קינדער זאָלן אין גאַנצן ניט אָפּגעריסן װערן פֿון זײערע פֿאַמיליעס, װאָלט איך זיך אָנגעשטרענגט מיט די לעצטע קרעפֿטן און געפֿאָרן…“

אַ גרופּע ייִדישע כּלל־טוער אין פּעטערבורג האָבן אין יענער צײַט אַװעקגעשיקט צום פֿראָנט אַ פּאָר װאַגאָן פֿאַרשידענע מתּנות צו צעטײלן צװישן די סאָלדאַטן אָן אונטערשײד פֿון נאַציאָן, מיט אַן אױפֿשריפֿט: „אַ מתּנה פֿון ייִדישן פֿאָלק צו די העלדן פֿון שלאַכט“. אײנער פֿון די עסקנים איז געװען דער באַװוּסטער ייִדישער אַדװאָקאַט „ס–ג“, איז אין אַ בריװ װאָס דעם „אחד הרבנים המרגישים“ איז אױסגעקומען צו שרײַבן אין יענער צײַט צום דערמאָנטן אַדװאָקאַט װעגן עפּעס אַן ענין פֿון זײַן קהילה, שרײַבט ער אים אַגבֿ בײַם סוף בריװ אַ באַמערקונג (ניט געקוקט אױף דעם װאָס מע פֿלעגט דאַמאָלס איבערקוקן בריװ אין די פּאָסטן) אַז די דערמאָנטע אַקציע װאָלט אים זײער געפֿעלן געװאָרן, װען מען װאָלט אינעם אױפֿשריפֿט געקאָנט אױסדריקן מיט אַזאַ נוסח: „אַ מתּנה פֿון ייִדישן פֿאָלק פֿאַר די לײַדנדיקע אָן אונטערשײד פֿון נאַציאָן“. דאַן װאָלט דאָס טאַקע געװען אַן אמתער קידוש־השם — אַן אױסדריק פֿון ייִדישן רחמנות. אָבער ניט מיטן נוסח, װאָס דריקט אױס אָנערקענונג פֿאַר „גוטע שלעגער“ האָט מען מקדש געװען שם־ישׂראל…

זײַן אױפֿרעגונג האָט זיך נאָך מערער געשטאַרקט װען ער האָט זיך דערװוּסט, אַז פֿון דער זאַראַזע פֿון צובאָמקען צו דער מלחמה האָט זיך אָנגעשטעקט אױך די ייִדישע גאַס. ער האָט ניט מיט װאָס צו שטילן דעם כּעס נאָר דערמיט װאָס ער כאַפּט און הײבט אָן פֿירן בײַ זיך — און פֿאַר זיך זעלבסט — אַ שװאַרצע ליסטע פֿון די נעמען פֿון ייִדישע פּערזענלעכקײטן, הױפּטזעכלעך פֿון ייִדישע שריפֿטשטעלער, װעלכע זענען אָנגעשטעקט געװאָרן פֿון דער דערמאָנטער זאַראַזע. ער האָט פֿאַרפֿירט אין דעם ענין זײער אַ שטרענגע קאָנטראָל אױף יעדער װאָרט, װאָס האָט זיך דאַמאָלס אַרױסגעכאַפּט פֿון אַ שריפֿטשטעלערס פֿעדער. ס'איז געװען גענוג אַז אַ שריפֿטשטעלער זאָל אַרױסװאַרפֿן אײן פֿאַרדומפּענעם אױסדריק אום ער זאָל בײַ אים אַרײַנגעצײכנט װערן אין דער שװאַרצער ליסטע…

Chapter XIII

In 1914 the European war broke out, and the ignominy of the Gentile world unfurled itself before the eyes of the Sensitive Rabbi. He did not know what astonished him more: the slavish acquiescence of the goyish masses, who allowed themselves to be carted off to the slaughterhouse (the Jewish conscripts were exempt from this critique, considering that they were powerless to change their fate—if they had resisted the draft, they would have been branded “enemies of the fatherland”), or the falsehoods spun by the goyish intelligentsia, who went so far as to glorify the whole debacle. And glorify they did, without exception—even the greatest humanitarians among them, the sentimental writers who used to lament the suffering of the poorer classes and bemoan the tragedy of life, now turned into enthusiasts who spoke of war as a path to global redemption. The Sensitive Rabbi concluded from this that any talk of “compassion” coming from the mouths of goyim was nothing more than a superficial affectation.

But more than anything, he was shocked by the discovery that even the socialists in every country (including the Russian socialists), who had been quarreling so bitterly with their governments a moment before—as soon as the latter cried “War!” and invited them to the party, they were suddenly quite pleased, and started to bray “Patriotism, hurrah, patriotism!” and returned to the national fold in order to play their part in the farce of “going off to liberate the nations” …

“European Civilization,” already long suspect in his eyes, had now been caught red-handed. He was distraught over the opprobrium of the war, but he was also prone to a sneaky sense of satisfaction: European culture, which had humiliated and spit upon the Jew, now took off its mask and showed its true colors—and the Jew could hold his head high again.

His disgust for depravity and his stormy temperament allowed him no rest; they prodded him to respond to the current debacle in some manner. But how? It was dangerous to unveil the charade in the press, and besides, there was no press to speak of—the press had given itself over to the task of glorifying and sanctifying the whole fiasco. Truly, what was to be done?

So he sprayed disinfectant in his vicinity, orally and in writing, as far as he could reach. Anytime he had a conversation, he found a way to point out the current fraudulence and distortion. Anytime he wrote a letter, he slipped in a few jabs at the present-day Golden Calf. He couldn’t resist including such barbs even in correspondence with officials, for whom “patriotism” was a matter of self-interest …

For example, the local Russian priest appealed to him to collect donations from amongst the Jewish community for the Red Cross. He fulfilled the request the first time, but when the priest approached him a second time, he answered him saying, “In my opinion, the entire population that lives in the war-torn regions is already under great pressure, and it is therefore unfair to ask them to shoulder any of the additional costs of war. There is even an adage: ‘It is not the rich man who foots the bill, but rather the guilty party.’ And our unfortunate population is not guilty in the slightest with respect to the pandemonium that the high and mighty have inflicted on this land … ”

In answer to the zemskii nachal’nik 5 5 Highest-ranking local Russian official. who invited him to a conference concerning the welfare of the wives and children of the reservists, he sent his regrets, explaining that his state of health did not permit him to travel. “However,” he concluded, “if the conference were to address the topic of how to avoid tearing husbands and fathers away from their families in the first place, I would draw upon my last reserves of strength in order to attend.”

Around that time, a group of Jewish leaders in St. Petersburg sent a couple of wagons to the Front, laden with various goods to distribute among the soldiers without regard to national identity, with the inscription, “A gift from the Jewish people to the heroes of the battlefield.” One of the main organizers was the well-known Jewish lawyer S-g. 6 6 Probably Genrikh Sliozberg, 1863-1937. In a letter that the Sensitive Rabbi sent to S-g around that time concerning a local community issue, he added as a postscript (despite the fact that at the time, letters were generally inspected by the postmaster) that he would have deeply approved of the mission if the inscription had read, “A gift from the Jewish people for those suffering, without regard to national identity.” That would have been a true sanctification of God, an expression of Jewish compassion. In contrast, an inscription that conveys adulation for ‘good brawlers’ cannot serve as a consecration of the Name of Israel …

His alarm only increased when he realized that the epidemic of war-acquiescence had spread even to the Jewish community. He had no way to assuage his own anger, except by keeping a private “blacklist” of Jewish public figures, especially Jewish writers, who were carriers of the disease. He methodically examined every word that emerged from a writer’s pen. One single contaminated phrase was enough to earn a writer a place on the list.

יד

אַזױ איז דאַמאָלס די צײַטונג הצפֿירה באַלד אין אָנפֿאַנג ניתפּס געװאָרן אין זײַנע אױגן אַלס אַן „אָנגעשטעקטע“ דורך דעם װאָס אין אַן אױפֿרוף צו איר לעזערקרײַז האָט זי אױף צו באַגרינדן אירע פּרעטענזיעס אױף אונטערשטיצן די צײַטונג — װאָס צוליב דעם האָט זי אַרױסגעלאָזן דעם אױפֿרוף — דערמאָנט אירן אַ זכות װאָס „רבים מחברינו הלכו למלאות חובתם לארץ המולדת…“ געװײנטלעך האָט ער דאָס באַדאַרפֿט נאָר אין אָנפֿאַנג: אַ ביסל שפּעטער איז שױן איבעריק געװען צו באַװײַזן, אַז די הצפֿירה, אַזױ װי אַלע רוסישע צײַטונגען, איז געװען באַפּאַטשקעט מיט דער זאַראַזע פֿון דער צײַט. צום שריפֿטשטעלער „ז. עפּשטײן“, װאָס איז אַרױס מיט אַן אַרטיקל אין הצפֿירה מוסרן דעם עולם פֿאַר װאָס מע לאָזט דער אײנציקער העברעיִשער צײַטונג גוססן, — שרײַבט ער אַרײַן אַ בריװ דורך פּאָסט, אַז אין אַ צײַט װען די פּרעסע איז פֿאַרגװאַלדיקט פֿון מלחמה־אַשמדאַי, איז פֿאַר אַן אָנשטענדיקער צײַטונג גלײַכער זי זאָל גײן אין איר רו אַרײַן, אײדער לעבן אַ לעבן פֿון שאַנד…

ס'איז געװען גענוג אַז בײַ אַ שריפֿטשטעלער פֿון מױל זאָל זיך, צום בײַשפּיל, אַרױסכאַפּן די װיראַזשעניע: „מיר לעבן דאָך הײַנט אין גרױסע טעג“, אום ער זאָל בײַם „אחד הרבנים המרגישים“ באַצײכנט װערן אַמװײניקסטן פֿאַר אַ „גרױסן“ טיפּש, אױב ניט פֿאַר אַ גרױסן מנוּװל… װער רעדט נאָך אַז אַ שרײַבער האָט זיך נעבעך צעקרעכצט אױף דער „ייִדישער טראַגעדיע“ װאָס „אַ ייִדישער סאָלדאַט באַדאַרף שיסן אין אַ ברודער“: „אין אַ ייִדישן סאָלדאַט פֿון אַן אַנדער לאַנד“, אָדער אױף דעם װאָס „אַ ייִדישע מאַמע נעבעך“ (אַזױ האָט זיך צעװײנט דער העברעיִשער דיכטער י.כ.) „װײס ניט פֿאַר װאָסער צװעק איז איר בן־יחיד געהרגעט געװאָרן אין דער מלחמה“, האָט שױן דער „אחד הרבנים המרגישים“ אַװדאי דערפֿילט, אַז דער ציוניסטיש־פֿאָטערלענדישער אַלפֿאָנס רעדט דאָ פֿון זײַן מױל…

אָבער מער װי אַלע האָבן אין דער מלחמה־צײַט זיך פֿאַרמיאוסט אין זײַנע אױגן די ציוניסטישע עסקנים, װעלכע האָבן ניט נאָר גערעדט װי מלחמה־אַלפֿאָנסן, נאָר אױך געהאַנדלט װי אַזעלכע… אַנשטאָט װאָס בײַ מענטשן פֿון קלאָרן פֿאַרשטאַנד מיט רײנעם געװיסן איז בײַם אױסבראָך פֿון דער װעלט־װאַקכאַנאַליע געװאָרן עקלהאַפֿטיק דער לאָזונג „פֿאָטערלאַנד“, אונטער װאָס די מחבלי־העולם האָבן זיך צעבושעװעט און אונטערגעצונדן דער װעלט — האָבן אונדזערע ציוניסטישע „הױכע טרױמער“ גאָר אַ לאָז געטאָן זיך װאַרעמען זיך אָן דער שׂרפֿה. זײערע אײגעלעך האָבן אָנגעהױבן בלישטשען מיט װעלפֿישע פֿײַערלעך פֿון פֿרײד אױף דער האָפֿענונג, אַז איצט איז שױן געקומען די צײַט צו פֿאַרװירקלעכן זײער געהױבענעם טרױם װעגן אַ „פֿאָטערלאַנד“. און צו דעם צװעק האָבן זײ זיך אָנגעהױבן דרײען צװישן די אייבערצינדער פֿון דער װעלט, געטאַנצט פֿאַר זײ אױף די הינטערשטע פֿיסלעך און באַזונגען זײ אַלס „פֿעלקער־באַפֿרײַער…“

ס'האָט זײ ניט אָפּגעהאַלטן פֿון דער דאָזיקער זינגערײַ אַפֿילו די צענדליקער טױזנטער ייִדישע קרבנות װאָס זענען נאַכער צעקױלעט געװאָרן אין „אוקראַיִנע“, „אונגערן“, און אין די איבעריקע לענדלעך, װאָס זענען געװען בײַם בינטל באַפֿרײַער אײדעמלעך אױף קעסט… דורך זײ אױסגעשטאַט געװאָרן מיט פּראָדוקט צום פֿרעסן און מיט כּלי־משחית, און בײַ זײ געװען װאַסאַלן, אױספֿילער פֿון זײער װילן. ס'האַלט זײ אױך ניט אָפּ דער אומדערבאַרעמדיקער אַנטיסעמיטיזם װאָס האָט זיך צעפֿלאַקערט פֿון נאָך דער „באַפֿרײַונגס־מלחמה“ אָן אין אַלע לענדער װאָס ליגן אונטערן אײַנפֿלוס פֿונעם בינטל „באַפֿרײַער“, און דריקט און פּײַניקט די ייִדן צום טױט. טאַקע אַזױ װי אמתע „שטאַטסמענער“, װעלכע זענען גרײט אומברענגען דעם גאַנצן פֿאָלק פֿאַר אַ שפּאַן ערד פֿון דער „פֿאָטערלאַנד“ (װילהעלם דעם צװײטנס מעלדונג). אַזױ זענען אונדזערע ציוניסטישע מנהיגים מוחל די שטאַרקע פֿון דער װעלט אױף אַלע עינױים־קשים װאָס זײ טוען אָן די ייִדן אין די גלות־לענדער פֿאַר דעם טובֿת־הנאה, װאָס זײ זאָגן זיך אַרױס פּאָזיטיװ פֿאַר דער „ייִדישער נאַציאָנאַלער הײם“, ד"ה פֿאַר „ייִדעלעך פּראָקליאַטע, שאַרט זיך פֿון דאַנען, װאָן קײן פּאַלעסטינע…“

ניט קײן קלײנעם שטױס צו זײַן אומחן אױפֿן ציוניזם האָט אים געגעבן אױך די אױפֿפֿאַסונג פֿונעם װעלטקריג, װאָס ס'האָט אױפֿגעפֿאַסט אַפֿילו אַזאַ ציוניסט װי „מאַקס נאָרדױ“. וואָרעם צװישן די שריפֿטשטעלער, װעלכע זענען — װי אױבן דערמאָנט — דורך אײן אומרײנעם אױסדריק, געװאָרן בײַ אים פֿאַרדעכטיק אױף מלחמה־אַלפֿאָנסערײַ, האָט זיך אַרײַנגעגליטשט אױך דער ציוניסטישער גדול „נאָרדױ“. דער דאָזיקער „גדול“ איז אַרײַנגעפֿאַלן אין „אחד הרבנים המרגישימס“ שװאַרצער ליסטע דורך דעם, װאָס בשעת „װערסאַלער טראַקטאַט“ האָט ער זיך אױסגעדריקט בזה־הלשון: „אין נאָמען פֿון די 7 הונדערט טױזנט ייִדישע סאָלדאַטן, װאָס האָבן זיך געשלאָגן אױף אַלע פֿראָנטן, האָט דער ייִדישער פֿאָלק דאָס רעכט צו מאָנען בײַ די פֿעלקער זײַנע רעכט אױף ארץ־ישׂראל…“

דער דאָזיקער ציוניסטישער „נבֿיא“, װאָס מיט זײַנע טאַלאַנטפֿולע מוסר־רעדעס קעגן די פֿעלקער, באַדריקער פֿון ייִדישן פֿאָלק, װאָס ער האָט אַ מאָל געהאַלטן אױף די ערשטע ציוניסטישע קאָנגרעסן, האָט ער באַצױבערט דעם „אחד הרבנים המרגישים“ און געפֿאַנגען זײַן האַרץ פֿאַרן ציוניזם, מחמת דער „אחד הרבנים המרגישים“ איז נאָך דאַמאָלס געװען אַ יונגער־מאַן און אַ קנאַפּער „מבֿין־בלשון“ אױף דער שפּראַך פֿון די פּאָליטיש־מענער… געהאַט אַ קנאַפּע הבֿחנה צװישן פֿרײַהײט מיט „פֿרײַהײט“: ניט געװוּסט אַז שטורעמען װעגן אַ „פֿאַרקנעכט פֿאָלק“, אַ „פֿאַרקנעכט לאַנד“, װעגן אַן אַבסטראַקטן באַגריף, קאָן זיך פֿאַרגינען אַפֿילו דער גרעסטער דעספּאָט איבערן אײנצלנעם לעבעדיקן מענטשן — דער זעלבער כּלומרשטיקער נבֿיא, װאָס האָט אַ מאָל מיטגעװירקט צום אַרײַנציִען דעם „אחד הרבנים המרגישים“ אין דער ציוניסטישער באַװעגונג, האָט יעצט צוגעהאָלפֿן צו זײַן אַבסאָלוטער אָפּװײַכונג פֿון דער דאָזיקער באַװעגונג, װעלכע האָט זיך בשעת דער װעלט־װאַקכאַנאַליע אַרױסגעװיזן זיך פֿאַר אַ לײַבלעכע שװעסטער פֿון אַלע װעלט־פֿאַרזעענישן…

Chapter XIV

The newspaper HaTzefirah was one of the first to be infected, as far as the Sensitive Rabbi could tell from the newspaper’s appeal to readers, in which it attempted to drum up support by mentioning that “many of our members have gone off to fulfill their duties to the Motherland … ” Of course, he needed this piece of evidence only at first. Later on, it was quite obvious that HaTzefirah, like all of the Russian newspapers, was besmirched with the prevailing putrefaction. When Z. Epstein 7 7 Probably Zalman Epstein, 1860-1936. wrote an editorial in HaTzefirah scolding the readership for allowing the only extant Hebrew newspaper to waste away, the Sensitive Rabbi replied with a letter to the effect that in an era in which the press is being debauched by the military Asmodeus, it is preferable for a respectable newspaper to go to its eternal rest, rather than surviving only to fall into disgrace.

As far as the Sensitive Rabbi was concerned, when a writer uttered an expression like “Indeed, we are living in momentous times,” it was enough to earn him a designation as a fool at the very least, if not a downright villain. Needless to say, when a writer bemoaned the “Jewish tragedy”—that a “Jewish soldier should have to shoot a brother, a Jewish soldier from another land,” or (as the Hebrew poet Y.C. 8 8 Ya’akov Cohen (1881-1960), in the poem “Kinat Em” (see Luz p18 n18). put it) that “a Jewish mother does not know to what end her only son was slaughtered in the war”—the Sensitive Rabbi naturally sensed that the Zionist Fatherland’s “pimp” was speaking through his mouth. 9 9 Because the poet imagines that the mother of the slain soldier would not have felt that her son had died in vain if he had died for the Jewish homeland (see Luz p18 n20).

But no one disgusted the Sensitive Rabbi more than the Zionist leadership, who not only spoke like war-pimps, but also acted as such. Anyone with a sharp mind and a clear conscience necessarily developed an aversion to the slogan “Fatherland” at the outbreak of the global orgy of destruction, given that it was the banner under which the Destroyers rushed headlong to light the world on fire. In contrast, our Zionist “romantics” scrambled over to warm themselves at the flames. Their beady eyes began flashing with wolfish sparks, in hopes that the time had come to manifest their lofty dream of a “Fatherland.” And to that end they began hobnobbing with the Chief Arsonists of the World, and danced before them on their hind legs, garlanding them with praise: “Oh ye Liberators of the Peoples …”

Even some most unpleasant facts did not deter their hymns of praise, such as the tens of thousands of Jewish victims who were afterward slaughtered in Ukraine, Hungary, and the rest of the little countries who relied on the gang of “Liberators” like son-in-laws af kest 10 10 i.e., newly married men living with their wives’ families during the early months or years of marriage. and received a bellyful of provisions from them, not to mention armaments—and who served as their vassals, instruments of their will. They were similarly undeterred by the merciless anti-Semitism that flared up beginning after the “War of Liberation” in all the lands under the aegis of the “Liberators,” anti-Semitism which oppressed and tortured Jews to death. Like Wilhelm II’s “true statesmen,” who are ready to sacrifice their entire people for the sake of one clod of earth from the “Fatherland,” our Zionist leaders forgave the world powers all the tortures that they had inflicted upon Jews in the lands of exile, in return for one small favor: that they speak up on behalf of the “Jewish National Home”; i.e., that they shout, “Accursed Jews, beat it—make yourself scarce here, onward to Palestine … ”

His distaste for Zionism was augmented by the interpretation of the World War that was embraced even by the likes of Max Nordau. For even Nordau, the Zionist hero, earned his place on the list of writers whom the Sensitive Rabbi suspected, based on a single impure statement, of war-pimping. That particular “hero” made it onto the blacklist when at the signing of the Treaty of Versailles, he was heard to state the following: “In the name of the seven hundred thousand Jewish soldiers who fought on every front, the Jewish people has the right to appeal to the Nations and make its claim upon the Land of Israel.”

This so-called Zionist prophet, who had so enchanted the Sensitive Rabbi and captured his heart for Zionism with his charismatic harangues against the oppressors of the Jews which he had delivered at the early Zionist congresses (because the Sensitive Rabbi was a young man at the time and was not yet acquainted with the lingo of politicians, not yet able to discern between freedom and “freedom,” did not know that even the greatest despots take the liberty of ranting about the abstract idea of an “enslaved people” and an “enslaved land,” while simultaneously oppressing the real live people under their power)—in short, this “prophet” who had once upon a time helped to draw the Sensitive Rabbi into the Zionist movement, now did his part to ensure that the Sensitive Rabbi would utterly reject that movement, which had revealed itself during the world-Bacchanalia to be a blood relative to all the world’s monstrosities.

טו

אָבער זײַן אױפֿרעגונג אױף דער מלחמה קאָן דער „אחד הרבנים המרגישים“ ניט שטילן דורכן רעאַגירן בלױז מיט אַזעלכע קלײניקײטן, װי אָפּשטעמפּלען פֿאַר זיך אַלײן דעם אָדער יענעם שרײַבער אַלס אַן אָנגעשטעקטן פֿון דער מלחמה־זאַראַזע, אָדער אַפֿילו מיטן אַרײַנװאַרפֿן אַ שפּילקעלע אין אַ בריװ צו דעם אָדער יענעם מלחמה־עסקן. נאָר ס'רופּעט אים צו פֿאַראײביקן זײַנע געפֿילן דורך עפּעס אַ װערק. ער האָט אַפֿילו בײַ זיך אַ כּתבֿ־יד פֿון אַ העברעיִשער פּאָעמע מיטן נאָמען: „באו ימי הפקודה“, װאָס ער האָט פֿאַרפֿאַסט אין זומער 1914 אונטערן אײַנדרוק פֿון דער מאָביליזאַציע, װאָס דער „צאַר“ האָט אױסגערופֿן, און זײַנע משרתים האָבן פּלוצלונג בײַ נאַכט אַרױסגעשלעפּט די „זאַפּאַסנע“ פֿון די בעטן אַרױס און אַװעקגעשיקט צו דער מלחמה. אין דער פּאָעמע טײלט ער אײַן אַלע קלאַסן פֿון דער באַפֿעלקערונג יעדערן זײַן חלק שולד אינעם מלחמה־סקאַנדאַל, און איז אױף זײ מצדיק־הדין. אָבער ער איז ניט זיכער צי די פּאָעמע װעט קאָנען דורכגײן דורך דאַמאָלסטיקער צענזור, און ער טרעט דעריבער צו צו פֿאַרפֿאַסן זײַן ספֿר כנסת ישראל ומלחמות הגויים.

דער דאָזיקער ספֿר װערט געשריבן שױן אין אַ רויִקן טאָן, אָן שטורעם, װײַל אין אים קומט צום אױסדריק הױפּטזעכלעך דער צװײטער געפֿיל װאָס די מלחמה־געשעעניש האָט אַרױסגערופֿן בײַם מחבר, — דער געפֿיל פֿון צופֿרידנהײט מיטן באַנקראָט פֿון דער אײראָפּעיִשער ציװיליזאַציע, די פֿאַרפֿאָלגערין פֿון ייִדנטום. אינעם דערמאָנטן ספֿר פֿירט ער דורך אַ װיסנשאַפֿטלעכן אַנאַליז איבער די סיבות פֿון מלחמה, און קומט צום באַשלוס, אַז די מלחמה איז ניט קײן צופֿאַל, נאָר אַן אומפֿאַרמײַדלעכער אױסגאַנג פֿון דעם גאַנצן פֿאַרדאָרבענעם, פֿאַרקריפּלטן פֿאַלשן לעבן, װאָס ס'פֿירן די אַזױ גערופֿענע „ציװיליזירטע פֿעלקער…“ מיט אַ גאַנץ רויִקן אָבער אױך אַ שאַרפֿן הומאָר לאַכט ער אױס די פֿירער װאָס האָבן די פֿעלקער געפֿירט צו דער שחיטה, מיט די מאַסן װאָס האָבן זיך געלאָזט פֿירן צוזאַמען. ער װעקט אױך אין דערמאָנטן ספֿר בײַ ייִדן די זעלבסט־אָנערקענונג, דעם פֿאַרשטאַנד אױף צו שטאָלצירן מיטן ייִדנטום, װאָס שטײט העכער איבער די מלחמה־זומפּן, איבער די בלוטבעדער, אין װעלכע ס'זינקען אַלע פֿעלקער. ער טוט דאָס מיט דער גאַנצער זיכערהײט, ניט קוקנדיק אױף דעם, װאָס צו זײַן באַדױערן האָט זיך שױן דאַמאָלס אױפֿגעדעקט פֿאַר זײַנע אױגן ניט קײן קלײן ביסל מלחמה־אַלפֿאָנסלעך אױך צװישן ייִדן. ער איז אָבער איבערצײַגט, אַז די דאָזיקע פּאַרשױנדלעך ציִען ניט זײער יניקה פֿון ייִדנטום, נאָר זענען אָנגעשטעקט געװאָרן פֿון די גױיִשע שכנים אונטער װעמען זײ זענען פֿאַרשקלאַפֿט מיט זײער נשמה.

אײן זאַך האָט אים אין אָנפֿאַנג אַ ביסל געשטערט אין דעם שטאָלץ, װאָס ער שטאָלצירט מיט דער ייִדישער אױפֿפֿאַסונג פֿון מלחמות. דאָס איז דער קלאַנג װאָס האָט זיך געהאַט דערטראָגן צו אים, אַז אױך ניט אַלע גױיִשע סאָציאַליסטן האָבן זיך איבערגעגעבן צו זײערע מלוכות, און העלפֿן זײ אין דער װאַקכאַנאַליע, נאָר ס'איז פֿאַראַן אַ טײל סאָציאַליסטן, „באָלשעװיקעס“ הײסן זײ, װעלכע זענען יאָ אױפֿגערעגט אױף דער מלחמה. מאַכט זיך אָבער אַ מעשׂה און צופֿעליק פֿאַלט אַרײַן צו אים אין האַנט אַ באָלשעװיסטישער בוך מיטן נאָמען Против течения, און פֿון דעם בוך דערקונדיקט ער זיך, אַז אױך די באָלשעװיקעס זענען גאָר ניט קײן קעגנער פֿון מאַסנמאָרד. זײ קריצן נאָר מיט די צײן אױף דעם װאָס די דאָזיקע שליאַכטאָרנע װערט געפֿירט צום גונסטן פֿון די „קאַפּיטאַליסטן“, און פֿאָדערן אױף די „פּראָלעטאַריער אַלער לענדער“ איבערצודרײען די בלוטבאָד צום גונסטן פֿון מאַרקסיסטישן אידעאַל, ד"ה שלאָגן זיך אַזױ לאַנג ביז ס'װעט אײַנגעפֿירט װערן די סאָציאַליסטישע אָרדענונג, אױסשעכטן די גאַנצע װעלט צוליבן סאָציאַליסטישן „גן־עדן“ פֿון קומענדיקן דור… און כאָטש פֿון מענטשן װאָס זײער פֿרײַהײטס־שטרעבונג שטאַמט ניט אַרױס פֿון קײן מאָראַל־עטישער נקודה נאָר פֿון „אינטערעסן“, און אין זײער גאַנצער פּראָפּאַגאַנדע פֿאַר דער „פֿרײַהײט“ געפֿינט זיך ניט קײן ברעקל האַרץ, נאָר בלױז טרוקענע האַרטע ראַכונקעס, פֿון דעם װיפֿל ס'פֿאַלט אַראָפּ פֿאַרן בעל־הבית פּראָפֿיט פֿון אַרבעטאָרער, האָט מען געקאָנט דערװאַרטן אַז די מלחמה זאָל בײַ זײ ניט זײַן קײן פּסולע הושענא, בשעת זי זאָל „לױנען“ פֿאַרן אַרבעטסלױן. דאָך איז ער איבערראַשט געװאָרן, דערזעענדיק שװאַרץ אױף װײַס אַזעלכע דיבורים פֿון די כּלומרשט ערשטקלאַסיקע טרעגער פֿון פֿרײַהײטס־געדאַנק.

ס'װערט שױן בײַ אים איצט קלאָר װי דער טאָג, אַז עשׂוס פּראָפֿעסיע, „ועל חרבך תחיה“, זענען פֿון איר ניט רײן קײן אײן קלאַס פֿון דער גױיִשער װעלט, און אַז דער אײן און אײנציקער מבֿין און פֿילער אױף צו האַסן מלחמות, קאָן נאָר זײַן דער ייִדישער פֿאָלק.

ער איז זיך שױן אין גאַנצן מיאש פֿון דער הילף װאָס די קראַנקע מענטשהײט קאָן באַקומען אַפֿילו פֿון די סאָציאַליסטן. „אַ װאַזשנעם טעם“ — קלערט ער בײַ זיך אױף די סאָציאַליסטן — „האָט אײַער פֿרײַהײטס־שטרעבונג אױב זי איז אַזױ פֿיל פֿאַרשטאָפּט, און איז קײן האָר ניט עמפֿינדלעך אױפֿן מלחמה־גרױל, האָט ניט קײן ברעקל פֿאַרשטאַנד אױסצוטײלן דעם דאָזיקן גרױל אין אַ באַזונדער קאַפּיטל און אַלס דעם שפּיץ פֿון דער מענטשלעכער רישעות, נאָר פּלאָנטערט דעם דאָזיקן שױדערלעכן און אױף קײן פֿאַל ניט באַרעכטיקטן סקאַנדאַל פֿון אַװעקרױבן פֿונעם מענטשן די פֿרײַהײט פֿון טראָגן זײַן קאָפּ אױף די פּלײצעס, אין פּלאָנטער מיטן פֿאַרװיקלטן פּראָבלעם פֿון קאַפּיטאַל און אַרבעט, שטופּט אָפּ די דערלײזונג פֿון די מלחמה־גרױזאַמקײטן ביז דער רעגולירונג פֿון דער פּאָדעשװע־לױן, און קלערט נאָך אַפֿילו צום ציל פֿון דער דאָזיקער רעגולירונג אַלײן אױך באַניצן זיך מיטן שױדערלעכן מלחמה־אַרטיקל…“ „זאָלט איר אַזױ האָבן אײַערע צעדרײטע מוחות“ — קלערט ער װידער בײַ זיך — „װי ס'איז גאָר דאָ אַן אױסזיכט פֿאַר אײַך אַראָפּצושלײַדערן די אַלטע דעספּאָטן פֿון זײערע שטולן, װי באַלד אַז אין דעם שױדערלעכסטן טאַט זײערן, אין מלחמות, זענט איר אַלײן אױך זײערע נאָכפֿאָלגער…“

דאַן האָט ער זיך שױן אַװעקגעזעצט מיט אַן אײַזערנער זיכערהײט שרײַבן זײַן ספֿר כנסת ישראל ומלחמות הגױים, װוּ ער לײגט די גאַנצע האָפֿענונג צו דער דערלײזונג פֿון דער מענטשהײט אױפֿן ייִדנטום, ד"ה אױף דער אױסבעסערונג פֿון מענטשנס האַרץ און דערהײבונג פֿון זײַן גײַסט — די אַרטיקלען װאָס שטײען פֿון אײביק אָן אין צענטער פֿון דער ייִדישער קולטור, און שטעלן פֿאָר די היסטאָרישע מיסיע פֿון ייִדישן פֿאָלק. דעם ספֿר האָט ער אָפּגעדרוקט אין יאָר תּר"פּ (1920), און מיט אַזאַ אופֿן פֿאַראײביקט זײַנע אײַנדרוקן פֿון די טעג, װאָס די „אײראָפּעיִשע ציװיליזאַציע“ האָט באַנקראָטירט און אַרױסגעװיזן זיך מיט איר אמתן פּרצוף.

אין יאָר תּרפּ"ג האָט ער אָפּגעדרוקט אַ ספֿר יד אהרן — „חידושי תּורה“, מיט אַ ליטעראַרישער הקדמה װעגן דער חשיבֿות פֿון לערנען תּורה.

אין יאָר תּרפּ"ו (1926) זענען זיך מישבֿ די ציוניסטישע מנהיגים און באַװײַזן אַן איבעריקן מופֿת, אַז זײער צונױפֿבינדן זיך מיט די שטאַרקע פֿון דער װעלט איז בײַ זײ ניט בלױז אַ נױטװענדיקײט, אַרױסגערופֿן דורך דער שטרעבונג צו „אַ נאַציאָנאַלער הײם“, װאָס זײ האָבן זיך אַרײַנגענומען אין קאָפּ, נאָר אַ טיפֿע אינערלעכע נײגונג פֿון זײער קאַריעריסטישער נשמה… זײ האָבן אײַנגעסטרױעט אַ גרױסע פֿײַערונג לכּבֿוד דער „פֿאָן פֿונעם ייִדישן לעגיאָן“, אַװעקגעשלעפּט איר און אַרײַנגעשטעלט אין אַ מקום־קדוש אין ירושלים. הגם „אחד הרבנים המרגישים“ איז שױן דערװײַטערט פֿון ציוניזם, אָבער ייִדן זענען זײ דאָך, פֿאַרדריסט אים װאָס זײ צעשטערן זײַן הײליקן טרױם װעגן פֿאָלק ישׂראל, װאָס ער האָט אַרױסגעזאָגט אין ספֿר כנסת ישראל ומלחמות הגויים. נעמט ער און דרוקט אָפּ אַ פּראָטעסט אין װילנער טאָג אין נומער 37 און אין נאָך 5 המשכים.

ענדע.

Chapter XV

But the Sensitive Rabbi could not quell his dismay about the war by means of such trifles as branding one or another writer as a carrier of the war-lackey pestilence, or throwing a barbed comment into a letter to this or that war-opportunist. No—he could not rest until he had immortalized his reaction in some kind of printed work. In fact, he had already prepared a manuscript of a poem in Hebrew, entitled “The Day of Reckoning is Here,” 11 11 “באו ימי הפקודה,” see Hosea 9:7. which he had composed during the summer of 1914 in response to the mobilization proclaimed by the Czar (whose minions came in the middle of the night to drag the reservists out of bed and ship them off to the war). In the poem he assigned each sector of society its portion of guilt for the war-fiasco, and justified the consequences which each had suffered as a result. However, he was unsure whether the poem would be able to pass the inspection of the current censor, so instead he undertook the task of composing his book The Assembly of Israel and the Wars of the Nations. 12 12Keneset Yisrael uMilhemot HaGoyim, Warsaw, 1920.

He wrote the book in a serene tone, without turbulence, because it chiefly expressed the secondary feeling that the events of the war had evoked in the author: satisfaction about the bankrupting of European civilization, the chief agent of the persecution of the Jews. In the book he carried out a scientific analysis of the reasons for the war, and came to the conclusion that the war was no coincidence, but rather an unavoidable result of the entire corrupt, crippled, hypocritical lifestyle led by the so-called “civilized peoples.” In a serene tone but with sharp humor, he ridiculed both the leaders who herded masses of people to the slaughter, and the masses who allowed themselves to be herded. He also awakened self-appreciation among Jews—awareness of the dignity of yidishkeyt, which stood above the swamps of war, above the bloodbaths into which all peoples were sinking. He did this with full confidence, despite the fact that, to his disappointment, no small number of Jews had already revealed themselves to be war-pimps. He was convinced that these swindlers did not nurse at the breast of Judaism, but rather had been infected by the Gentile neighbors to whom their souls were enslaved.

At first, one thing troubled the security of his pride in the uniquely Jewish attitude toward war, namely, a rumor that not all Gentile socialists had submitted to their governments and lent their energies to the war-Bacchanalia. Rather, a number of socialists (called Bolsheviks) were in fact opposed to the war. By chance, however, a Bolshevik book entitled Against the Current fell into his hands, and from reading it he discovered that the Bolsheviks were also quite comfortable with mass murder—they merely gnashed their teeth over slaughter carried out for the benefit of the “capitalists.” They called upon the “world proletariat” to redirect the bloodbath toward the objective of the Marxist ideal—that is, to fight as long as it takes to establish the Socialist World Order, i.e., to decimate the entire world for the sake of establishing the socialist “paradise” for the next generation … The Sensitive Rabbi knew that a movement whose struggle for freedom stems not from any moral-ethical principle, but rather from “special interests” (and whose entire body of “freedom-propaganda” lacked even the smallest shred of heart, but rather was filled with a hard, dry accounting of the percentage of the laborer’s profit that ended up in the boss’s pocket), was unlikely to reject war as a means to an end, as long as it was advantageous to the state of the worker’s wallet—but he was nevertheless shocked to find such sentiments written in black and white by the supposed elites of the freedom movement.

After that, it was clear as day that not a single sector of the goyish world was untouched by Esau’s vocation, “and by thy sword thou shalt live,” 13 13 Genesis 27:40. and that the one and only people capable of true insight into war, and an appropriate feeling of hatred toward it, was the Jewish people.

By then he had given up entirely on the idea that mankind in its sickly state could expect to receive any relief from the socialists. “What a movement you have,” he thought to himself about the socialists. “It’s so dull-witted as to be entirely insensible to the horror of war; it lacks the insight to assign that horror its unique status as the zenith of human evil; and it confuses the horrific and universally unjustifiable disgrace of despoiling a man of the freedom to carry his head on his shoulders with the convoluted problem of labor and capital. You postpone the cure for the atrocities of war until after the wage for the leather shoe-sole has been regulated, and you even consider making use of the gruesome war-cudgel as a means to effect that regulation … May your befuddled minds thrive,” he continued to himself, “in corresponding proportion to the likelihood that you’ll manage to overthrow your tyrants, considering that you count yourselves among the backers of their very worst deed: warmongering.”

At that, he sat down with ironclad confidence to write the book The Assembly of Israel and the Wars of the Nations, in which he invested all his hopes for human redemption in the Jewish people, that is, in the techniques of improving the human heart and uplifting the human spirit—techniques which have forever stood at the center of Jewish culture, and which comprise the historic mission of the Jewish people. He published the book in 1920, and thereby immortalized his impressions of the period during which European civilization went bankrupt and showed its true face.

In 1923 he published a book of insights into Torah entitled The Hand of Aaron, 14 14Yad Aharon, Piotrkow, 1923. Although this is the last of his books that Tamares lists here (and probably the last book he had composed at the time of writing), he did also ultimately publish a sixth book: Sheloshah Zivvugim Bilti Hagunim (Three Unsuitable Partnerships), Piotrkow, 1930. with a literary introduction about the importance of studying Torah.

In 1926, the Zionist leadership decided to demonstrate yet again that their tendency to cozy up to the great powers of the world was not merely a stratagem motivated by their fetish for a “national home,” but rather reflected the deepest inclination of their careerist souls … They cooked up a big celebration in honor of the “flag of the Jewish Legion,” which they dragged all the way to Jerusalem to stick into the ground of some holy site. 15 15 For more on this incident, see e.g. “A Winter in Palestine,” Abbi Samuel, The Jewish Transcript, Seattle, WA, 19 Feb 1926.
Even though the Sensitive Rabbi was already estranged from Zionism, Zionists were still Jews, and it irritated him that they were ruining his holy dream about the Jewish people which he had elaborated in The Assembly of Israel and the Wars of the Nations. So he printed a protest article in the Vilner Tog, in no. 37 and five additional installments. 16 16 Original article published Feb 1926. Additional articles in No. 41 (17 Feb), No. 43 (19 Feb), No. 44 (21 Feb), No. 47 (24 Feb), and No. 49 (26 Feb).


Finis.
MLA STYLE
Tamares, Aaron Shmuel. “Biography of “One of the Sensitive Rabbis” (Part 3).” In geveb, May 2017: Trans. Ri J. Turner. https://ingeveb.org/texts-and-translations/biography-of-one-of-the-sensitive-rabbis-part-3.
CHICAGO STYLE
Tamares, Aaron Shmuel. “Biography of “One of the Sensitive Rabbis” (Part 3).” Translated by Ri J. Turner. In geveb (May 2017): Accessed Sep 20, 2017.

ABOUT THE TRANSLATOR

Ri J. Turner

Ri J. Turner is an M.A. student in the Department of Yiddish at Hebrew University in Jerusalem.