Blog

Yiddish has a word for that! Notes on the Comprehensive English-Yiddish Dictionary (2016)

Isaac L. Bleaman

INTRODUCTION

Gitl Schaechter-Viswanath and Paul Glasser, editors-in-chief, and Chava Lapin, associate editor, Comprehensive English-Yiddish Dictionary (Based on the Lexical Research of Mordkhe Schaechter). Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press, 2016, xxi + 826 pp.

The mood at this year’s Yidish-vokh—the annual Yiddish-language retreat hosted by the New York-based nonprofit Yugntruf–Youth for Yiddish—was noticeably more festive and energetic than in years past. After five summers at a retreat center outside Baltimore, the Yidish-vokh returned to its former home at the Berkshire Hills Eisenberg Camp in Copake, New York, where participants could enjoy an afternoon hike or paddleboat ride around the lake. Moreover, this was the first Yidish-vokh to take place since the release of the Comprehensive English-Yiddish Dictionary, published by Indiana University Press and the League for Yiddish earlier this year.

The volume is the long-awaited product of an ambitious plan to compile an “English-Yiddish dictionary for the twenty-first century,” based in part on the specialized terminologies edited by the late Yiddish linguist and standardizer Mordkhe Schaechter. 1 1 Saul Noam Zaritt, “Incomplete Yiddish Philology,”In geveb (August 2015): Accessed Sept. 30, 2016. The dictionary is not only a product of its time (it includes neologisms like tweet and butt-dial), 2 2 In her keynote address at the graduation ceremony of the 2016 Uriel Weinreich Program in Yiddish Language, Literature, and Culture, dictionary editor Gitl Schaechter-Viswanath remarked that the Yiddish gloss for butt-dial was coined in her own home, either by herself or by her son. The phrase, klingen al-pi tokhes (literally, “calling by means of the butt”), plays on the Yiddish phrase al-pi toes, “by mistake.” The Yiddish for tweet is tsvit (as a noun) and tsvit(sh)ern (as a verb). but also a testament to the kinds of collaborative artistic and scholarly projects long undertaken by members of the Yidish-vokh community. Mordkhe Schaechter, to whom the dictionary is dedicated, founded the Yidish-vokh in 1975 and served as its unofficial language advisor until his death in 2007. The dictionary’s editors-in-chief, Gitl Schaechter-Viswanath and Paul (Hershl) Glasser, are themselves veteran Yidish-vokh attendees, as are many of the other individuals who contributed to the project financially and/or lexically (by submitting their own translations). All of the copies of the dictionary that the League for Yiddish brought to the camp were sold, including the copy that was left outside the dining hall for campers to consult ven se hot zey gefelt a vort—“whenever they didn’t know a particular Yiddish word.”

The release of the dictionary was formally celebrated with a lekekh-un-bronfn—a reception with baked goods and liquor—held at the camp on Friday afternoon, August 19. Schaechter-Viswanath offered an introduction to the project, and Glasser explained the editors’ general approach to lexicography and the practical decisions involved in compiling the lexicon. Finally, the editors fielded questions from the audience. An excerpt of the editors’ comments and responses is provided below, both in the original Yiddish and in translation. As the transcript shows, much of the discussion focused on the new dictionary’s role with respect to the other Yiddish dictionaries currently available, its intended audience (specifically whether the book might be of use to Hasidim), and the role of dictionaries more generally in regulating the vocabulary of Yiddish speakers.

גיטל שעכטער־װישװאַנאַט:

דאָס װערטערבוך האָט געשטאַמט פֿון 87 קאַרטאָטעקן און שיכקעסטלעך, װאָס מרדכי שעכטער האָט געהאַט בײַ זיך אין דער הײם, און ס'איז געװען הונדערטער טױזנטער קאַרטלעך אין די קאַרטאָטעקן. זײ זענען געװען זאַמלונגען פֿון אָן אַ שיעור טערמינאָלאָגיעס, װאָס מע װיל נאָר . . . ס'איז געװען װיסנשאַפֿט און מעדיצין און ספּאָרט און עסן און מיליטערישע טערמינאָלאָגיע, ליבע־טערמינאָלאָגיע. ד"ר שעכטער האָט געהאָפֿט צו דערלעבן, אַז ער װעט אַרױסגעבן די טערמינאָלאָגיעס. דאָס איז נישט געשען, אָבער מע האָט באַשלאָסן [נאָך זײַן פּטירה] אַז מע װעט אַרױסגעבן אַ זאַמלונג פֿון די טערמינאָלאָגיעס. דאָס זענען געװען אָן אַ שיעור װערטער װאָס געפֿינען זיך נישט אין קײן [אַנדערע] װערטערביכער בײַם הײַנטיקן טאָג.

די געשיכטע האָט זיך אָנגעהױבן אַן ערך אין יאָר 2000, װען ד"ר שעכטער און ליבע רעמעניק און איך האָבן אָנגעהױבן אַרבעטן אױף דעם. לכתּחילה האָט עס נאָר געזאָלט זײַן אַ זאַמלונג טערמינאָלאָגיעס, און מיט דער צײַט האָבן מיר זיך געכאַפּט אַז מע דאַרף באמת אַ װערטערבוך. מע דאַרף װערטער פֿאַר „chair“ און „table“ און „book“, און אַלע זאַכן װאָס אַ סטודענט לערנט זיך אין אַ ייִדיש־קורס.

דער טאַטע, ד"ר שעכטער, האָט אַרױסגעגעבן אַ װערטערבוך װאָס האָט געהײסן „טראָגן, האָבן און פֿריִיִקע קינדער־יאָרן“, װעגן טערמינאָלאָגיע אױפֿצוהאָדעװען קינדער. איך װאָלט געזאָגט אַז דאָס „טראָגן“ און „האָבן“ פֿון דעם װערטערבוך איז געװען שװערער װי דאָס טראָגן און האָבן פֿון װאָס אַ קינד סע זאָל נישט זײַן! יאָרן לאַנג איז עס געװען אױף מײַנע אַקסלען, פּשוט װײַל איך האָב זיך אונטערגענומען. שפּעטער האָט חוה לאַפּין זיך באַטײליקט—חוה לאַפּין האָט איבערגעקוקט אַלע װערטער און האָט געמאַכט אַ סך װיכטיקע קאָמענטאַרן. דערנאָך האָט מען אַרײַנגעבראַכט הערשלען, און הערשל האָט געאַרבעט אױף דעם, איך װײס נישט װיפֿל יאָר.

הערשל גלעזער:

איבער צװײ יאָר, כּמעט פֿולצײַטיק.

שעכטער־װישװאַנאַט:

איבער צװײ יאָר לאַנג. און מע האָט באַשלאָסן, אַז מע דאַרף טאַקע אַרײַננעמען אַלע װערטער. אַלע װערטער. בין איך דורכגעגאַנגען די קעשענע־עדיציע פֿונעם Oxford English-Hebrew Dictionary און אַרײַנגעצױגן אַלע װערטער װאָס מיר האָבן נאָך נישט געהאַט, און פֿון דעם איז געװאָרן דער קערן פֿון דעם װערטערבוך.

גלעזער:

גיטל האָט, דאַכט זיך, נישט דערמאָנט בפֿירוש, אַז דאָס װערטערבוך האָט געזאָלט זײַן אַ צוגאָב צו אוריאל װײַנרײַכס, נאָר אַרײַננעמען די װערטער װאָס זענען אױפֿגעקומען אין משך פֿון די לעצטע פֿערציק־פֿופֿציק יאָר. אָבער מיר האָבן געהערט פֿון עטלעכע זײַטן [די טענה], אַז װאָס הײסט? איך װעל דאַרפֿן פֿריִער אַרײַנקוקן בײַ אוריאל װײַנרײַכן, און דערנאָך, אױב דאָס װאָרט איז נישטאָ דאַרף איך דאָ אַרײַנקוקן, אָדער פֿאַרקערט? האָבן מיר באַשלאָסן אַז כאָטש דאָס װעט װערן אַ ריז איז כּדאַי אַרײַנצונעמען אַלצדינג, מע זאָל האָבן אײן גרױס װערטערבוך, און נישט דאַרפֿן זיך אַרומטראָגן מיט אַלע צוזאַמען. איז האָבן מיר געשעפּט פֿון אוריאלן און פֿון האַרקאַװין און פֿון סטוטשקאָװן, און פֿון אומעטום.

איך װיל נאָר זאָגן אַ פּאָר װערטער װעגן דעם, װי אַזױ מיר האָבן אױסגעקליבן פֿאַרשײדענע װאַריאַנטן, און װאָס מיר האָבן געטאָן װען מיר האָבן נישט געפֿונען קײן ייִדיש װאָרט. װי געזאָגט האָבן מיר געשעפּט פֿון די פֿריִערדיקע װערטערביכער, און װען סטוטשקאָװ האָט געהאַט צען סינאָנימען האָבן מיר, לױט אונדזערע קענטענישן, אױסגעקליבן די צװײ־דרײַ װאָס מיר האָבן געהאַלטן זענען אָדער די פֿאַרשפּרײטסטע, אָדער די ניצלעכסטע, אָדער די קלאָרסטע, װײַל אַרײַננעמען צען סינאָנימען אין אַזאַ װערטערבוך װאָלט ער געװען מיט צען מאָל גרעסער. דאָס איז אײן מאָל אַװעק.

אַז ס'איז געקומען צו נײַע װערטער. . . ד"ר שעכטער האָט דאָך געהאַט אַ שם, אַז ער שאַפֿט װערטער גלאַט אַזױ װײַל דאָס געפֿעלט אים. ס'איז נישט אמת. אים איז אַ סך בעסער געפֿעלן, װען ער האָט געפֿונען אַלטע ייִדישע װערטער, עקװיװאַלענטן פֿון הײַנטצײַטיקע ענגלישע װערטער אָדער הײַנטצײַטיקע השׂגות. למשל, ער האָט געשריבן װעגן דעם, װי אַזױ זאָל הײסן דער אַפּאַראַט (דאָרט פֿון הינטן) װאָס מיט דעם גײען מענטשן װאָס זײ איז שװער צו גײן. אױף ענגליש אַ „walker“. איז אים אײַנגעפֿאַלן דאָס צו רופֿן „גײערל“, װאָס אין אַ ביכל װעגן קינדער, דאַכט זיך, פֿון אַרום 1860, האָט ער געפֿונען אַ װאָרט „גײערל“, װאָס איז געװען אַן אַפּאַראַט אַז קינדער װאָס האָבן זיך נאָך נישט אױסגעלערנט צו גײן, זאָלן זיך אױף דעם אָנשפּאַרן. איז האָבן מיר שױן אַ פֿאַרטיק װאָרט. דאָס איז אים געװען אַ סך מער צום האַרצן װי אַלײן שאַפֿן.


פֿון דעסט װעגן דאַרף מען אַ מאָל שאַפֿן נײַע װערטער. און דאָס איז נישט פֿון הײַנט אָדער פֿון נעכטן. ער [שעכטער] האָט דערמאָנט דאָס װאָרט „פֿרעגצײכן“, אױפֿן אָרט פֿונעם דײַטשמערישן „פֿראַגע־צײכן“, װאָס איז אױפֿגעקומען סוף אַכצעטן יאָרהונדערט, און װײַזט אױס אַז דאָס האָט געשאַפֿן אַ ייִדישער שרײַבער װאָס איז געװען נישט קײן ייִד, נאָר אַ גלח. דאָס איז אײן משל. אױב מע זיצט אין תּפֿיסה, אין אַן ענגלישער תּפֿיסה, װוּ זיצט מען, אין אַ . . . ?

עולם:

„cell“

גלעזער:

און װאָס האָט אַ גוף, אַ סך. . . ? אױך „cell“. װי זאָגט מען אױף ייִדיש? „קאַמער“. דאָס, אין אַ תּפֿיסה, איז אַ קאַמער. איך געדענק נישט צי דאָס איז געװען פּרץ צי אַן אַנדער שרײַבער, אָבער סוף נײַנצעטן יאָרהונדערט האָט עמעצער, דאַכט זיך פּרץ, זיך דערטראַכט צו דעם, אױב דאָס אין תּפֿיסה איז אַ „קאַמער“, איז דאָס אין גוף אַ „קעמערל“. איז האָבן מיר אַ נײַשאַפֿונג פֿון נײַנצעטן יאָרהונדערט. אױב מע האָט געמעגט אין נײַנצעטן יאָרהונדערט שאַפֿן נײַע װערטער, איז פֿאַר װאָס נישט אין צװאָנציקסטן יאָרהונדערט?

דאָס האָט מען געטאָן אין די ייִדישע שולן און אין דער ייִדישיסטישער באַװעגונג, בפֿרט צװישן די װעלט־מלחמות. אַזױ אַז מיר האָבן בירושה שױן דעם צוגאַנג, אַז װוּ ס'איז נישטאָ קײן װאָרט זאָל מען שאַפֿן. און די פֿילאָלאָגן און בכלל ייִדישיסטן האָבן געהאַלטן אַז בעסער שאַפֿן װי נעמען פֿון דער פֿרעמד, בפֿרט אַז סע רעדט זיך װעגן דײַטש און דײַטשמעריש. װײַל אױב נעמען פֿון דײַטש הײסט עס, אַז סוף־כּל־סוף װערט פֿון ייִדיש רײן דײַטש, אַזױ װי די משׂכּילים האָבן געװאָלט. פֿאַרשטײט זיך אַז דער ייִדישיזם האָט געהאַלטן פּונקט פֿאַרקערט.


און אַזױ האָבן מיר געטאָן. מיר האָבן געזוכט, געזוכט, געזוכט װוּ די װעלט האָט אַן עק, און אַז מיר האָבן נישט געפֿונען האָבן מיר בלית־ברירה געשאַפֿן. װי אַזױ האָבן מיר אָבער געשאַפֿן? מיר האָבן נישט נאָר געניצט דעם ענגלישן טערמין, װי ס'איז אָנגענומען דאָ בײַ אַ סך מענטשן אין אַמעריקע. מיר האָבן נאָכגעקוקט װי ס'איז אױף פֿראַנצײזיש, װי ס'איז אױף רוסיש, אױף עבֿריתּ, אױף פּױליש, אױף איטאַליעניש . . .

שעכטער־װישװאַנאַט:

אױף דײַטש.

גלעזער:

נו, אױף דײַטש װידער בלית־ברירה. נאָר מיר האָבן זיך באַמיט צו האַלטן װײַטער פֿון ענגליש און פֿון דײַטש װײַל דאָס װאָלט צו גרינג אָנגעקומען. האָבן מיר זיך באַמיט צו אינספּירירן פֿון אַלע צוזאַמען. אָדער אױב מיר האָבן געזען אַז ס'איז דאָ אַ װאָרט אין זעקס שפּראַכן, אין זעקס אײראָפּעיִשע שפּראַכן, האָבן מיר בדרך־כּלל אָדער דאָס װאָרט אַרײַנגענומען, אָדער זיך פֿון דעם אינספּירירט.

ס'איז נישטאָ קײן שלמות. אַ װערטערבוך איז אַ מענטשלעכע זאַך. אַפֿילו די גרױסע װערטערביכער װאָס זענען צונױפֿגעשטעלט געװאָרן פֿון גרױסע פּערסאָנאַלן—אַ מענטשלעכע זאַך. מיר קענען אין די בעסטע װערטערביכער געפֿינען טעותן, געפֿינען אומפּינקטלעכקײטן, געפֿינען דעפֿיניציעס װאָס געפֿעלן מיר נישט, געפֿעלן דיר נישט, געפֿעלן אײַך נישט. איז דאַרף מען פֿאַרשטײן אַז ס'איז מענטשלעך.

װי איך האָב געזאָגט האָבן מיר זיך אינספּירירט פֿון כּלערלײ מקורים. מיר האָבן װערטערביכער װאָס גײען פֿון אַ צװײטער שפּראַך אױף ייִדיש: מיר האָבן פֿראַנצײזיש־ייִדיש, מיר האָבן ענגליש־ייִדיש, מיר האָבן . . . דאָס הײסט, פֿריִערדיקע. מיר האָבן רוסיש־ייִדיש. האָט מען אַ מאָל געמוזט האָבן פֿאַרקערט: כּדי צו געפֿינען אַ ייִדיש װאָרט, אױב מיר האָבן דאָס װאָרט נישט געקענט אױף רוסיש אָדער נישט געפֿונען אױף רוסיש, איז געװען אַ לאַנגער מהלך. . . ענגליש דורך פֿראַנצײזיש, לאָמיר זאָגן, פֿראַנצײזיש־דײַטש, דײַטש־פּױליש, פּױליש־רוסיש, רוסיש־ייִדיש, און סוף־כּל־סוף האָבן מיר אױף דעם אופֿן... דאָס הײסט, אַזױ װי אַריבערגײן עטלעכע בערג, אָנגעקומען פֿון ענגליש צו ייִדיש. איז, „whatever works“. אַבי מע דערגײט צום ציל זענען, אַזױ צו זאָגן, כּשר אַלע מיטלען. אַזױ צו זאָגן.

שעכטער־װישװאַנאַט:

און נאָך אײן זאַך. מיר האָבן לעצטנס געקריגן אַ בליצבריװ פֿון אַ פּראָפֿעסאָר װאָס האָט נאָר געװאָלט װיסן צי מיר נעמען אַרײַן דאָס חסידישע ייִדיש. ס'איז קאָמפּליצירט, װײַל מיר װױנען נישט דװקא צװישן די חסידים. װאָס מיר האָבן געװוּסט האָבן מיר אַרײַנגענומען, און מיר האָבן זיך נאָכגעפֿרעגט. ער [דער פּראָפֿעסאָר] האָט געזאָגט, װי אַזױ קענט איר דאָס רופֿן „comprehensive“ אױב סע נעמט נישט אַרײַן די אַלע דיאַלעקטן? האָב איך געשיקט הערשלען דעם בריװ.

גלעזער:

מע קומט כּסדר מיט אַזאַ טענה. פֿאַר װאָס אין די זומער־פּראָגראַמען לערנט מען נישט דאָס לעבעדיקע ייִדיש פֿון הײַנט, און פֿאַר װאָס אין די װערטערביכער נישט, און פֿאַר װאָס אין די לערנביכער נישט? איז מײַן ענטפֿער אַלע מאָל דער זעלבער: װאָס זאָל מען לערנען? סע האַלט זיך אין אײן בײַטן. סע האָט זיך נאָך נישט אױסקריסטאַליזירט. זאָלן מיר אַרױסװאַרפֿן „דער, די, דאָס“, װײַל בײַ זײ [די חסידים] האַלט עס אין אונטערגײן? זאָלן מיר אַרײַננעמען די אַלע ענגלישע װערטער װאָס זײ נעמען אַרײַן? אױף דעם דאַרף מען נישט קײן װערטערבוך. אױב זײ זאָגן „איך װעל פּאַרקן מײַן קאַר“ פֿאַרשטײט מען דאָס אָן אַ װערטערבוך אױב מע קען ענגליש. איז װאָס איז דאָס הײַנטיקע חסידישע ייִדיש? איך האָב מורא אַז מיר װעלן נישט דערלעבן צו זען די, װידער אַ מאָל, די אױסקריסטאַליזירונג, די אױספֿורעמונג פֿון אַ חסידיש ייִדיש װאָס מע װעט קענען אַרײַננעמען אין אַ גראַמאַטיק, אַרײַננעמען אין אַ װערטערבוך. דאָס װעט מסתּמא בלײַבן פֿאַר די קומעדיקע דורות.

Gitl Schaechter-Viswanath:

The dictionary grew out of eighty-seven card catalogs and shoeboxes that Mordkhe Schaechter kept in his home, and there were hundreds of thousands of notecards in those catalogs. They were collections of countless different specialized terminologies on just about every topic … there was science and medicine and sports and food and military terminology, romance terminology. Dr. Schaechter hoped to live to see the day when he’d be able to publish those terminologies. That didn’t happen, but it was decided [after his passing] that a collection of the terminologies would be published. An untold number of those words can’t be found in any of the [other] dictionaries available today.

The story begins more or less in 2000, when Dr. Schaechter and Lyubov Remennik and I began to work on the project. At first it was supposed to be just a collection of different terminologies, but over time we realized that a full dictionary was needed. It would have to include words for “chair” and “table” and “book,” and everything that a student might learn in a Yiddish class.

My father, Dr. Schaechter, published a dictionary that was called “Pregnancy, Childbirth and Early Childhood,” with terminology for parents raising children in Yiddish. 3 3 Mordkhe Schaechter, Pregnancy, Childbirth and Early Childhood: An English-Yiddish Dictionary. New York: League for Yiddish, 1991. I would say that the “pregnancy” and “birth” of this dictionary was much more difficult than the pregnancy and birth of any child! For years the project was on my shoulders, simply because I was the one who undertook it. Later Chava Lapin also joined in—Chava Lapin looked over all of the terms and offered many important suggestions. After that, Hershl was brought in, and Hershl worked on it for I don’t know how many years.

Paul (Hershl) Glasser:

More than two years, almost full time.

Schaechter-Viswanath:

For over two years. And we decided that we need to include all of the words. All of them. So I went through the pocket edition of the Oxford English-Hebrew Dictionary 4 4 Ya’acov Levy, ed., Oxford Pocket Dictionary English-Hebrew / Hebrew-English. Jerusalem: Kernerman and Lonnie Kahn, 2002. and incorporated all of the words that we hadn’t yet defined, and that became the core of the dictionary.

Glasser:

Gitl forgot to mention that the dictionary was intended to be a supplement to Uriel Weinreich’s, 5 5 Uriel Weinreich, Modern English-Yiddish Yiddish-English Dictionary. New York: YIVO Institute for Jewish Research, 1968. and only incorporate those words that were coined over the course of the last forty or fifty years. But we’d heard from various people [the complaint]: What do you mean? First I’m going to have to look up the word in Uriel Weinreich’s dictionary, and then if it isn’t there, I’ll have to look it up in your dictionary, or the other way around? So we decided that although it will become a massive volume, it’s worth including everything—that way the user will only need one large dictionary and not have to lug around several different books. So we drew from Uriel and from Harkavy and from Stutshkov, 6 6 Nokhem Stutshkov, Der oytser fun der yidisher shprakh. New York: Yidisher visnshaftlekher institut—YIVO, 1950. “Harkavy” refers to various editions of the bilingual (between English and Yiddish) and trilingual (English-Yiddish-Hebrew) dictionaries edited by Alexander Harkavy beginning in 1891. and from everywhere else.

I just want to say a few words about how we decided between different variants, and what we did when we couldn’t find a Yiddish equivalent. As we mentioned, we drew from the previous dictionaries, and when Stutshkov provided ten synonyms, we, based on our own knowledge, chose the two or three that we considered the most common, or the most useful, or the clearest, because incorporating all ten synonyms would have meant a dictionary that is ten times larger. So that’s number one.

When it came to new words … As we all know, Dr. Schaechter had a reputation for coining words just because he liked to do so. It’s not true. He much preferred when he could find older Yiddish words that were equivalents of contemporary English terms or contemporary concepts. For example, he wrote about what one should call that device (over there in the back of the room) that helps people who have difficulty walking. In English, a “walker.” He had the idea of calling it a “geyerl” [walker with the diminutive suffix] because in a book about children, I think, from around 1860, he’d seen the word “geyerl” referring to a device that children could lean on when they hadn’t yet learned how to walk. 7 7 See Mordkhe Schaechter, Laytish mame-loshn: observatsyes un rekomendatsyes [Authentic Yiddish]. New York: League for Yiddish, 1986, p. 219. Schaechter notes that the word dates back at least to 1836. So it turns out that we already had a ready-made word. He much preferred that over coining terms himself.

Nevertheless, sometimes you just have to create new words. And that is nothing new. He [Schaechter] once mentioned the word “fregtseykhn” [question mark], as a variant of the daytshmerish 8 8Daytshmerish is a stylistic label referring to lexical items that are considered to be “Germanized,” and therefore not acceptable in Standard Yiddish. term “frage-tseykhn,” which was coined at the end of the eighteenth century, and apparently the person who coined it was a Yiddish writer who wasn’t a Jew but a priest. 9 9 Schaechter, Laytish mame-loshn, p. 244. That’s just one example. If you sit in prison, in a prison in English, where do you sit, in a … ?

Audience:

Cell.

Glasser:

And what does the body have, many … ? Also “cell.” So what is that called in Yiddish? “Kamer.” The cell in a prison is a kamer. I can’t remember if it was Peretz or another writer, but at the end of the nineteenth century somebody (I think Peretz) came up with the idea that if a prison has a “kamer,” then the body should have a “kemerl” [the diminutive form]. 10 10Ibid., p. 248. So there we have a neologism from the nineteenth century. If one was allowed to make up new words in the nineteenth century, why not in the twentieth century?

That’s precisely what was done in the Yiddish schools and in the Yiddishist movement, especially during the interwar period. It’s from there that we inherited the idea that it’s acceptable to coin new terms when they do not already exist. And so our philologists, and Yiddishists more generally, maintained that it was better to coin new words than to borrow foreign words, especially when it came to German and daytshmerish. Because if you borrow from German, eventually Yiddish just becomes pure German, which is what the maskilim 11 11 Practitioners of the Jewish Enlightenment movement [haskole] that spread across Eastern Europe in the nineteenth century. See also Immanuel Etkes’s entry in the YIVO Encyclopedia (2010). wanted. Of course, Yiddishism endorsed the exact opposite view.

And that is precisely what we have done. We searched and searched and searched, in every place under the sun, and when we couldn’t find an equivalent we were compelled to coin one. How did we coin new terms? We didn’t just use the English term, as is the practice among many [Yiddish-speaking] Americans. Instead we looked to see what the word is in French, in Russian, in Hebrew, in Polish, in Italian …

Schaechter-Viswanath:

In German.

Glasser:

Well, in German, again, only when there was no alternative. But we tried to steer clear of English and German when possible because that would have been too easy. We tried to get inspired by all of the other languages at the same time. Or if we noticed that there’s a word shared by six languages, six European languages, we generally either incorporated it or used it to create something new.

There’s no such thing as perfection. A dictionary is a manmade artifact. Even the large dictionaries that were compiled by large teams of people—manmade. Even in the best dictionaries you can find mistakes, inaccuracies, definitions that neither you nor I would find appealing. So it’s important to understand that it is a human enterprise.

As I said before, we found inspiration in all kinds of different sources. Today there are a number of dictionaries available from other languages into Yiddish: We have French-Yiddish, 12 12 Samuel Kerner and Bernard Vaisbrot, eds. Dictionnaire français-yiddish. Paris: Bibliothèque Medem, 2000. we have English-Yiddish, we have … by that I mean earlier dictionaries. We have Russian-Yiddish. 13 13 M. Shapiro, E. Spivak and M. Shulman, eds., Russko-evrejskij (idish) slovar’. Moscow: Russkij jazyk, 1984. Sometimes we had to work backwards: In order to find a Yiddish word, if we didn’t know the word in Russian or couldn’t find it in Russian, there was a long chain … English to French, for example, French to German, German to Polish, Polish to Russian, Russian to Yiddish, and eventually in this way—in other words, like traversing a mountain range—we’d work our way from English to Yiddish. So, “whatever works.” As long as one reaches one’s goal, so to speak, any means is kosher. So to speak.

Schaechter-Viswanath:

And another thing. We recently received an email from a professor who wanted to know whether we include Hasidic Yiddish. It’s complicated, because we don’t necessarily live among the Hasidim. We included what we were familiar with, and we asked around. He [the professor] asked, but how can you call it “comprehensive” if it doesn’t include all the dialects? So I sent the email to Hershl.

Glasser:

We constantly hear that criticism. Why don’t they teach today’s living variety of Yiddish in the summer programs, and why not in the dictionaries, and why not in the textbooks? My answer is always the same: What should be taught? Hasidic Yiddish is constantly changing. It [a standard] hasn’t yet emerged. Should we forget about gender marking in noun phrases just because they [the Hasidim] are losing it? Should we include all of the English words that they use? You wouldn’t need a dictionary for that. If they say, “I’m going to parkn my kar,” you can understand that without a dictionary if you also know English. So what is contemporary Hasidic Yiddish? I’m afraid that we won’t live to see the emergence, the formation of a Hasidic Yiddish that can be described in a grammar, included in a dictionary. That will probably remain a task for future generations.

פֿראַגעס פֿון עולם

פֿראַגע:

װאָס זענען דוגמאָות פֿון װערטער פֿון װײַנרײַכן װאָס איר האָט אָפּגעזאָגט?

גלעזער:

װען מיר האָבן געפֿונען עטלעכע סינאָנימען, לאָמיר זאָגן בײַ סטוטשקאָװ, בײַ האַרקאַװי, בײַ באָכנער און בײנפֿעלד, אין די אַנדערע װערטערביכער, און מיר האָבן געהאַלטן אַז די סינאָנימען אין די אַנדערע װערטערביכער זענען געראָטענער װי בײַ אוריאלן, האָבן מיר געמוזט מאַכן אַן אָפּקלײַב. װײַל „אַרומנעמיק“ רעדט זיך נאָר אַזױ ,יאָ? סע קען נישט אַרומנעמען אַלצדינג, אַפֿילו . . . נײן, דער אָקספֿאָרדער װערטערבוך נעמט אפֿשר אַרײַן יעדעס װאָרט פֿון אַלע צײַטן פֿון דער ענגלישער שפּראַך. אָדער גרימס װערטערבוך פֿון דײַטש. אָבער אַ װערטערבוך אין אײן באַנד, אַפֿילו די ענגלישע װאָס זענען אַזױ גראָב, נעמען נישט אַרײַן אַלצדינג. סע פֿעלט אַלע מאָל טעכנישע טערמינאָלאָגיע, אַנדערע װערטער װאָס מע האָט פּשוט נישט אַרײַנגענומען. איז דאָ דאָס זעלבע.

שעכטער־װישװאַנאַט:

און מע דאַרף אױך דערמאָנען דעם צוגאַנג, אַז מיר האָבן זיך געפּרוּװט האַלטן בײַ די פּרינציפּן פֿון מרדכי שעכטער, אַז װאָס װײניקער דײַטשמעריזמען. מיר הערן שױן טענות, פֿאַר װאָס האָט מען נישט אַרײַנגענומען דאָס, פֿאַר װאָס נישט יענץ? װײַל מרדכי שעכטער װאָלט עס נישט אַרײַנגענומען. ער װאָלט נישט געהאַלטן אַז דאָס איז אַ לײַטיש װאָרט אינעם 21סטן יאָרהונדערט. מיר האָבן ברוך־השם גענוג אַנדערע סינאָנימען פֿאַר דעם װאָרט, אַז מע דאַרף נישט אימפּאָרטירן עפּעס אַנדערש. מיר האָבן אָנגעװיזן, אַזױ װי װײַנרײַך האָט געטאָן, מיר האָבן אָנגעװיזן אױף די דײַטשמעריזמען, און אָנגעגעבן גענוג סינאָנימען אַז מע קען זיך באַגײן אָן דעם דײַטשמעריזם אױב מע װיל.

פֿראַגע:

האָט ד"ר שעכטער געזען זײַנע טערמינאָלאָגיעס װי דער קערן פֿון אַ נײַ צוגאָב־װערטערבוך [צו װײַנרײַכס], אָדער פּשוט װי באַזונדערע טערמינאָלאָגיעס?

שעכטער־װישװאַנאַט:

ער האָט זײער רעספּעקטירט די װעלט פֿון די װײַנרײַכס, און ער האָט נישט געװאָלט אַריבערטרעטן דעם שװעל פֿון אוריאל װײַנרײַכס װערטערבוך. ער האָט לכתּחילה געװאָלט אַרױסגעבן אײן טערמינאָלאָגיע נאָך אַ צװײטער, אַזױ װי „טראָגן און האָבן“, אַזױ װי די „אַקאַדעמישע טערמינאָלאָגיע“. אָבער דאַכט זיך מיר, אַז שיקל פֿישמאַן האָט אים געעצהט, דאַרפֿסט זײ נישט האַלטן אַלע באַזונדער. „גיס עס אַלץ צוזאַמען . . . “ (איך הער דאָס פֿון דער צװײטער האַנט.) עמעצער האָט מיר דאָס דערצײלט, אַז אױף זײַן עצה האָט דער טאַטע צונױפֿגעגאָסן אַלע טערמינאָלאָגיעס און פֿון דעם איז געװאָרן דער קערן.

פֿראַגע:

איר גלײבט אַז אפֿשר װעט מען אין דער חסידישער װעלט נעמען דאָס בוך און ניצן עס?

שעכטער־װישװאַנאַט:

מיר האָבן געװיסע חסידים װאָס באַטײליקן זיך אין אונדזער װעלט, אָדער מיט זײער אײגענעם נאָמען אָדער אַנאָנים. איך קען זיך נישט פֿאָרשטעלן אַז עמעצער װעט דאָס קױפֿן, אָבער אפֿשר בין איך צו פּעסימיסטיש. זײ װעלן עס ניצן, זײ װעלן עס באָרגן. דאָס איז נישט קײן ספֿר, סע האָט נישט קײן הסכּמה. אָבער מע קען האָפֿן.

פֿראַגע [פֿון איציק בלימאַן]:

איך האָב געהערט אַז דאָס װערטערבוך איז אַ „װיסנשאַפֿטלעך“ װערק, אָבער אין דער שפּראַך־װיסנשאַפֿט איז אָנגענומען דער „דעסקריפּטיװער“ צוגאַנג צו שפּראַך, נישט דער „פּרעסקריפּטיװער“. װאָס פֿאַר אַ װערטערבוך איז דאָס? צי באַטראַכט איר עס טאַקע װי אַ צוגאָב צו דעם װערטערבוך װאָס גײט פֿאַרקערט [פֿון בײנפֿעלד און באָכנער], אָדער עפּעס אַנדערש?

שעכטער־װישװאַנאַט:

ס'איז נישט דער זעלבער װערטער־אוצר װי דאָס ייִדיש־ענגלישע. סע דעקט זיך מסתּמא נײַנציק פּראָצענט, איך װײס נישט. אָבער ס'איז נישט דער זעלבער װערטער־אוצר. איך מײן אַז די צװײ װערטערביכער װעט מען נישט אַרױסגעבן װי אײן באַנד. זײ דינען אַנדערע פֿונקציעס. דאָס ייִדיש־ענגלישע איז פֿאַר די װאָס לײענען די ליטעראַטור און װילן אױסזוכן װאָס דאָס װאָרט מײנט אױף ענגליש. דאָס איז גיכער פֿאַר סטודענטן װאָס װילן זיך לערנען ייִדיש, אָדער געבױרענע ייִדיש־רעדערס װאָס װילן געדענקען װי אַזױ מע האָט געזאָגט אין דער הײם.

גלעזער:

איך װאָלט אַ ביסל אַנדערש פֿאָרמולירט דאָס װאָס דו האָסט געזאָגט. אַז דאָס איז נישט צו לײענען די ייִדישע ליטעראַטור נאָר צו באַרײַכערן דעם אַקטיװן װאָקאַבולאַר. מיר גײען מיטן גאַנג, װאָס פֿאַרשטײט זיך דאָס האָבן מיר פֿון שעכטערן, אַז ייִדיש דאַרף זײַן אַ לעבעדיקע שפּראַך. כּדי צו רעדן אױף אַ לעבעדיקער שפּראַך דאַרף מען האָבן אַ װאָקאַבולאַר װאָס איז צוגעפּאַסט צום הײַנטיקן באַניץ. און אױב מיר בלײַבן בײַם װאָקאַבולאַר װאָס מיר האָבן געהאַט אין 1890, װעלן מיר נישט קענען אַרומרעדן די זאַכן װאָס זענען אױפֿגעקומען זינט 1890. דאָס גײט אַרױס פֿונעם צוגאַנג אַז ייִדיש מוז מיטהאַלטן מיט די אַלע טעכנאָלאָגישע אַנטװיקלונגען און אַנדערע אַנטװיקלונגען פֿון דער מאָדערנער צײַט. דאָס איז אײנס.

שעכטער־װישװאַנאַט:

הערשל, גיט דעם עולם צו פֿאַרשטײן װאָס דאָס איז, „פּרעסקריפּטיװ“ און „דעסקריפּטיװ“.

גלעזער:

אין אַ „דעסקריפּטיװ“ װערטערבוך נעמט מען נאָר אַרײַן דעם פֿאַקטישן באַניץ פֿונעם פֿאָלק, פֿון דער ליטעראַטור. „פּרעסקריפּטיװ“ הײסט נישט דװקא דאָס װאָס מע ניצט, נאָר דאָס װאָס דער צונױפֿשטעלער האַלט אַז מע זאָל ניצן. אין יעדער שפּראַך װאָס האָט אַ שולסיסטעם איז דער צוגאַנג כאָטש צום טײל פּרעסקריפּטיװ, װײַל אַז דו לערנסט זיך ענגליש אָדער פֿראַנצײזיש אָדער דײַטש אָדער רוסיש אין אַ קינדערשול האָסטו דאָרטן אַ לערער אָדער אַ לערערקע װאָס זאָגט, אַזױ דאַרף מען שרײַבן, אַזױ דאַרף מען זאָגן. דאָס הײסט נישט אַז דו װעסט פֿאָלגן. אָבער דו װײסט װי אַזױ מע דאַרף, מע װאָלט געדאַרפֿט טאָן. אַזױ װי מיר האָבן נישט קײן ייִדישע שולן און מיר האָבן נאָר געהאַט זײער אַ קורצע צײַט, מוז דער פּרעסקריפּטיװער צוגאַנג, װי אַזױ מע דאַרף טאָן, קומען פֿון אַנדערע מקורים, למשל פֿון װערטערביכער. נישט יעדערער איז גרײט דאָס אָנצונעמען, אָבער דאָס איז געװען אונדזער צוגאַנג. למשל, בעסער עלטערע ייִדישע װערטער װי נײַע דײַטשמעריזמען. אױב סע רעדט זיך װעגן אַ װאָרט װאָס איז נישט געװען אױף ייִדיש, האָבן מיר צוגעטראַכט, אַ מאָל געגעבן עטלעכע ברירות, און מיר האָפֿן אַז דער עולם װעט עס אָננעמען. אױב דער עולם װעט אױסקלײַבן אײן ברירה פֿון די דרײַ און האַלטן אַז דאָס איז דאָס בעסטע, װעלן מיר אױך זײַן צופֿרידן. די צרה איז, פֿאַרשטײט זיך, אַז מע דאַרף האָבן אַן עולם. דאָ [אױף דער ייִדיש־װאָך] איז דאָ אַ טײל פֿון דעם עולם. איך האָף אַז דאָס איז נישט דער גאַנצער עולם, װײַל דאָס איז פֿאַרשטײט זיך אונדזער צרה. דער עולם איז אַ קלײנער. פֿון דעסט װעגן האָט מאַקס װײַנרײַך אַ מאָל זיך אַרױסגעזאָגט, אַז אַפֿילו פֿאַר אַ פֿאָלק זאַלבע צענט איז כּדאַי צו האָבן אַ װערטערבוך. מיר גײען מיטן זעלבן גאַנג. אַפֿילו אױב אַ קלײן פֿאָלקעלע, אָדער פֿעלקעלע, איז כּדאַי צו האָבן אַזאַ װערטערבוך.

Questions from the Audience

Question:

What are some examples of words from Weinreich’s dictionary that you did not include?

Glasser:

When we found several synonyms, let’s say, in the works of Stutshkov, Harkavy, Beinfeld and Bochner, 14 14 Solon Beinfeld and Harry Bochner, eds., Comprehensive Yiddish-English Dictionary. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press, 2013. in the Russian dictionary, and we felt that the synonyms in those dictionaries are better than in Uriel’s, we had to make a choice. Because it isn’t really possible to be “comprehensive,” right? You can’t include everything, even … well, maybe the Oxford English Dictionary does include every word from all historical periods of the English language. Or the Grimms’ German Dictionary. But a dictionary in one volume, even the English ones that are often so thick, don’t include everything. Sometimes there are technical terms missing, or other terms that the editors simply left out. The same is true here.

Schaechter-Viswanath:

And we must also mention our particular approach, i.e., that we tried to uphold the principles of Mordkhe Schaechter and include as few daytshmerish words as possible. 15 15 See Schaechter, Laytish mame-loshn. Some readers are already beginning to ask us why we didn’t include this word or that word. Because Mordkhe Schaechter wouldn’t have included it. He wouldn’t have felt that it’s an appropriate word to use in the twenty-first century. We have provided plenty of other synonyms to choose from, so that it isn’t necessary to borrow some other alternative. We’ve indicated, just like Weinreich did, when a given variant is daytshmerish, and provided enough synonyms that you can do without the daytshmerish one if you so choose.

Question:

Did Dr. Schaechter view his terminologies as the foundation for a new supplementary dictionary [to Weinreich’s], or simply as separate terminologies?

Schaechter-Viswanath:

He had great respect for the world of the Weinreichs, and he didn’t want to encroach on the territory of Uriel Weinreich’s dictionary. He initially wanted to publish one terminology after another, like Pregnancy and Childbirth or the Academic Terminology. 16 16 Mordkhe Schaechter, English-Yiddish Dictionary of Academic Terminology. New York: Yiddish Language Resource Center, League for Yiddish, 1988. But if I’m not mistaken, Joshua Fishman advised him not to keep them separate. “Fuse them all together … ” (I heard this second-hand.) Somebody told me that because of Fishman’s advice, my father decided to combine all of the terminologies, and that became the foundation.

Question:

Do you believe that people in the Hasidic community will find the book and use it?

Schaechter-Viswanath:

There are certain Hasidim that participate in our community, either using their real name or anonymously. I can’t imagine that anybody will buy it, but maybe I am too pessimistic. They will use it, they will borrow it. But it isn’t a religious book, and it doesn’t have rabbinic approval. But one can hope.

Question [asked by Isaac L. Bleaman]:

I’ve heard that your new dictionary is a “scientific” text, but linguists generally adopt a “descriptive” approach to language, rather than a “prescriptive” one. What kind of dictionary is this? Do you consider it to be the complement to the dictionary that goes in the other direction [by Beinfeld and Bochner], or is it something else entirely?

Schaechter-Viswanath:

It’s not the same list of words that appear in the Yiddish-English dictionary. They overlap maybe ninety percent. I’m not sure. But it isn’t the same list of words. I don’t think the two dictionaries could be published as a single volume. They serve different functions. The Yiddish-English dictionary is for those who read Yiddish literature and want to look up what a word means in English. This dictionary is rather for students who are studying Yiddish, or native speakers who want to remember a word that was used when they were growing up.

Glasser:

I would formulate what you said a little bit differently. That this isn’t a dictionary with which to read Yiddish literature, but rather to enrich one’s active vocabulary. We adopt the approach, which of course we’ve inherited from Schaechter, that Yiddish needs to be a living language. In order to speak a living language, you need to have the vocabulary that is appropriate for contemporary use. 17 17 Of course, another common strategy for developing “vocabulary that is appropriate for contemporary use” is lexical borrowing (e.g., from German by the authors of daytshmerish texts, from Russian by Soviet Yiddish language planners, from English by speakers of American Hasidic Yiddish). As Schaechter-Viswanath suggests above, Mordkhe Schaechter considered lexical borrowing a last resort. For additional discussion of corpus planning in Yiddish, see Christopher Hutton, “Normativism and the Notion of Authenticity in Yiddish Linguistics.” In David Goldberg, ed., The Field of Yiddish: Studies in Language, Folklore, and Literature, fifth collection. Evanston, IL: Northwestern University Press and the YIVO Institute for Jewish Research, 1993. And if we stick with the vocabulary that we had in 1890, we won’t be able to discuss the things that have come about since 1890. This all stems from the view that Yiddish needs to keep up with the technological developments and all the other developments of contemporary times. That is number one.

Schaechter-Viswanath:

Hershl, please explain to the audience the difference between a “prescriptive” and a “descriptive” dictionary.

Glasser:

A “descriptive” dictionary only includes the lexicon of a language that is actually used by speakers and writers. “Prescriptive” doesn’t necessarily mean what people actually use, but what the editor thinks that people should use. In every language that has a school system, the approach is at least partly prescriptive, because if you learn English or French or German or Russian in elementary school, you have a teacher who tells you, this is how you should write, this is how you should speak. That doesn’t necessarily mean you will follow. But you will know what is normatively correct. Since we don’t have Yiddish schools today and they only existed for a relatively brief period, the prescriptive approach—i.e., how one should use language—needs to come from other sources, from dictionaries, for example. Not everyone is willing to accept the norms, but that was our approach. For example, it’s better to use older Yiddish words than newer daytshmerish ones. As for words that never existed before in Yiddish, we invented them, sometimes provided several options, and we hope that our audience accepts what we’ve provided. If our audience chooses one variant out of three and feels that that’s the best one, then we’ll also be happy. The problem is, of course, that we need an audience. Here [at the Yidish-vokh] we have some of our audience. But I hope that this isn’t our entire audience, because that is, of course, our major problem. The audience is small. Nevertheless, Max Weinreich once stated that even for a people comprised of just ten individuals, it’s worth having a dictionary. We adopt the same approach. Even for a very small audience it’s worth having this kind of dictionary.

The Comprehensive English-Yiddish Dictionary can be ordered online from the League for Yiddish. Corrections, supplementary word lists, and updates about the publication of an electronic version of the book will also be made available on the organization’s website.

MLA STYLE
Bleaman, Isaac L. . “Yiddish has a word for that! Notes on the Comprehensive English-Yiddish Dictionary (2016).” In geveb, October 2016: https://ingeveb.org/blog/yiddish-has-a-word-for-that-notes-on-the-comprehensive-english-yiddish-dictionary-2016.
CHICAGO STYLE
Bleaman, Isaac L. . “Yiddish has a word for that! Notes on the Comprehensive English-Yiddish Dictionary (2016).” In geveb (October 2016): Accessed Sep 20, 2017.

ABOUT THE AUTHOR

Isaac L. Bleaman

Isaac L. Bleaman is a doctoral candidate in Linguistics at New York University.