Pedagogy

Yiddish Word of the Month: ​Arbetn​ • אַרבעטן

Shaul Seidler-Feller

INTRODUCTION

Yiddish Word of the Month is an ongoing feature of In geveb’s pedagogy section, where brother-and-sister team Shaul and Shulamit Seidler-Feller break down a Yiddish word into its various meanings and idiomatic usages. You can find more entries on their Tumblr.

Arbetn - אַרבעטן\Ar-BET-en\ Verb \ Past Participle: Gearbet: To work, labor.

Pronunciation: Play this clip to hear a native Yiddish speaker use this word in conversation.

Synonyms: horeven (האָרעווען), pratseven (פּראַצעווען).

German equivalents: anschlagen, arbeiten, klappen, schaffen.

Etymology: The word derives from Middle and Old High German “arbeiten.” Cognates include Danish “arbejde,” Middle Low German “arbeiden,” New High German “arbeiten,” and Swedish “arbeta.”

Derivatives of arbetn:
ארויפֿאַרבעטן זיך (aroyfarbetn zikh) - to get ahead, work one’s way up
באַאַרבעטן (baarbetn) - to till, cultivate, farm, work, canvass an area, adapt, elaborate, revise
דורכאַרבעטן זיך (durkharbetn zikh) - to work one’s way through
איבעראַרבעטן (iberarbetn) - to revise
איבעראַרבעטן זיך (iberarbetn zikh) - to overwork
מיטאַרבעטן (mitarbetn) or צוזאַמענאַרבעטן (tsuzamenarbetn) - to collaborate, cooperate
אויסאַרבעטן (oysarbetn) - to produce, manufacture, knit
אויסאַרבעטן זיך (oysarbetn zikh) - to work out
אַרבעטער (arbeter) or אַרבעטסמאַן (arbetsman) or אַרבעטסמענטש (arbetsmentsh) - a male worker
אַרבעטאָרין (arbetorin) - a female worker
אַרבעט-געבער (arbet-geber) - an employer
אַרבעט-כוחות (arbet-koykhes) or אַרבעטקראַפֿט (arbetkraft) - a labor force
אַרבעט-נעמער (arbet-nemer) - an employee
אַרבעטסלײַט (arbetslayt) - workers
בויאַרבעטער (boyarbeter) - a construction worker
ערדאַרבעטער (erdarbeter) - a farmer
פֿאַרזאָרג-אַרבעטער (farzorg-arbeter) - a welfare worker
פֿרעמדאַרבעטער (fremdarbeter) - a foreign worker
מיטאַרבעטער (mitarbeter) - an associate, fellow worker, coworker
שמידאַרבעטער (shmidarbeter) - a steelworker
שוואַרצאַרבעטער (shvartsarbeter) - an unskilled laborer
סאָציאַל-אַרבעטער (sotsyal-arbeter) - a social worker
אַרבעטער-טאָג (Arbeter-Tog) - Labor Day
אַרבעט (arbet) - work, job, employment, function, task, labor, opus
דראָטאַרבעט (drotarbet) or פֿיליגראַן-אַרבעט (filigran-arbet) - filigree work
ערדאַרבעט (erdarbet) - agriculture, farming
האַנטאַרבעט (hantarbet) - handwork, arts and crafts, handicraft
היימאַרבעט (heymarbet) - homework
הויזאַרבעט (hoyzarbet) - housework
קאָפּאַרבעט (koparbet) - intellectual work
לעבנס-אַרבעט (lebns-arbet) - life’s work
שפּאַניער אַרבעט (shpanyer arbet) - a decorative metal-based design woven into special Jewish ritual and dress items (see here for the YIVO Encyclopedia article on the topic, and here and here for the articles on its use in ritual and dress, respectively)
שטראָפֿאַרבעט (shtrofarbet) - hard/penal labor
שוואַרצאַרבעט (shvartsarbet) - unskilled work
סאָציאַל אַרבעט (sotsyal arbet) - social work
צוואַנגאַרבעט (tsvangarbet) - forced labor
זאַמלאַרבעט (zamlarbet) - collection work
אַרבעטשיך (arbetshikh) - working shoes
אַרבעטסהויז (arbetshoyz) - a workhouse
אַרבעטספּלאַץ (arbetsplats) - a workplace
אַרבעטסטאָג (arbetstog) - a workday
אַרבעטטיש (arbettish) - a worktable
באַאַרבעטונג (baarbetung) - cultivation, adaptation, revision
פֿונאַנדעראַרבעטונג (funanderarbetung) - demolition
איבעראַרבעט (iberarbet) - overwork
איבעראַרבעטונג (iberarbetung) - revision
מיטאַרבעט (mitarbet) - cooperation, collaboration
אויסאַרבעטונג (oysarbetung) - manufacture, production, finish, design, workmanship
צוזאַמענאַרבעט (tsuzamenarbet) - collaboration, teamwork
אַרבעטסלאָזיקייט (arbetslozikeyt) - joblessness, unemployment
אַרבעטערשאַפֿט (arbetershaft) - labor
אַרבעטספֿעיִק (arbetsfeik) - craftsmanlike
אַרבעטסלאָז (arbetsloz) - unemployed
אַרבעטזאַם (arbetzam) - hard-working, industrious

Comparisons with arbetn:

אַרבעטן ווי אַ הונט (arbetn vi a hunt) – to work like a dog
אַרבעטן ווי אַן אייזל (arbetn vi an eyzl) – to work like a donkey
אַרבעטן ווי אַ פֿערד (arbetn vi a ferd) – to work like a horse
אַרבעטן ווי אַן אָקס (arbetn vi an oks) – to work like an ox
אַרבעטן ווי אַ פּויער (arbetn vi a poyer) – to work like a peasant
אַרבעטן ווי אַ שקלאַף (arbetn vi a shklaf) – to work like a slave
אַרבעטן ווי אונטער דער בײַטש (arbetn vi unter der baytsh) – to work as under the whip
אַרבעטן ווי די ייׅדן אין מצרים (arbetn vi di yidn in mitsrayim) – to work like the Jews in Egypt
אַרבעטן ווי אַ ייׅדענע פֿאַר פּסח (arbetn vi a yidene far peysekh) – to work like a Jewish woman before Passover
אַרבעטן ווי מיט די לעצטע כּוחות (arbetn vi mit di letste koykhes) – to work as with the end of one’s strength

Expressions with arbetn:

אַרבעט איז קיין שאַנד

Arbet iz keyn shand

Work is no disgrace (see here for an illustration).

אַרבעט מאַכט דאָס לעבן זיס

Arbet makht dos lebn zis

Work makes life sweet.

דער שליסל צום גליק איז אַרבעט

Der shlisl tsum glik iz arbet

The key to happiness is work.

דער וואָס האָט ליב זײַן אַרבעט איז געבענטשט

Der vos hot lib zayn arbet iz gebentsht

He who loves his work is blessed.

אַרבעט ברענגט ברויט, פֿוילקײט - נויט

Arbet brengt broyt, foylkeyt - noyt

Works brings bread, laziness - neediness.

אַ גוטע התחלה איז אַ האַלבע אַרבעט

A gute haskhole iz a halbe arbet

Well begun is half done (lit., A good beginning is half the job).

אַ נאַר טאָר מען קיין האַלבע אַרבעט נישט ווײַזן

A nar tor men keyn halbe arbet nisht vayzn

Fools and children should never see a half-done job (lit., Never show a fool a half-finished job).

אַ גוטער עסער איז אַ שלעכטער פֿאַסטער—אָבער אַ גוטער אַרבעטער

A guter eser iz a shlekhter faster—ober a guter arbeter

A good eater is a bad faster—but a good worker.

ווען דער קירזשנער האָט נישט קיין אַרבעט, איז אים אויך קאַלט

Ven der kirzhner hot nisht keyn arbet, iz im oykh kalt

When the furrier is out of work, he, too, is cold.

דער מלמד אַרבעט מיטן טײַטל און דער גבֿיר מיטן בײַטל

Der melamed arbet mitn taytl un der gvir mitn baytl

The teacher works with his stick and the rich man with his wallet (and both manage to get what they want in the end).

דער דלות פֿאַרשווינדט ווען עס אַרבעטן די הענט

Der dales farshvindt ven es arbetn di hent

Poverty disappears when the hands are occupied.

דער מענטש דאַרף אַרבעטן און גאָט דאַרף זײַן צו הילף

Der mentsh darf arbetn un Got darf zayn tsu hilf

A person must work and God must help.

אַ ייִד מוז דאַוונען צו גאָט און דערנאָך גיין צו דער אַרבעט

A Yid muz davnen tsu Got un dernokh geyn tsu der arbet

A Jew must pray to God and then go to work.

אַ בעל-מלאָכה אַרבעט פֿאַר דעם עסן, און עסט פֿאַר דער אַרבעט

A bal-melokhe arbet far dem esn, un est far der arbet

A laborer works for his food and eats for his work.

אַליין קען מען עסן, נאָר נישט אַרבעטן

Aleyn ken men esn, nor nisht arbetn

One can eat alone, but not work alone.

פֿיל הענט מאַכן מיט דער אַרבעט באַלד אַן ענד

Fil hent makhn mit der arbet bald an end

Many hands put a quick end to the work.

דער מאַן קען אַרבעטן פֿון זון צו זון, אָבער די אַרבעט פֿון אַ פֿרוי איז קיינמאָל נישט געענדיקט

Der man ken arbetn fun zun tsu zun, ober di arbet fun a froy iz keynmol nisht geendikt

A man can work from sun[up] to sun[down], but the work of a woman is never finished.

נישט צו לערנען דײַן זון צו אַרבעטן איז גלײַך ווי לערנען אים צו גנבֿענען

Nisht tsu lernen dayn zun tsu arbetn iz glaykh vi lernen im tsu ganvenen

Not to teach your son to work is exactly like teaching him to steal.

די אַרבעט האָט נאָר איין מעלה: עס וועט קיינמאָל נישט זײַן קיין צײַט צו שטאַרבן

Di arbet hot nor eyn mayle: es vet keynmol nisht zayn keyn tsayt tsu shtarbn

Work has but one benefit: there’s no time to die.

ס'איז בעסער צו אַרבעטן מיט אַ פּלאַן, און דער פּלאַן איז—אַז יענער זאָל אַרבעטן

S'iz beser tsu arbetn mit a plan, un der plan iz—az yener zol arbetn

It’s better to work with a plan, and the plan is—that someone else does the work. :)

For more expressions with the word arbetn, see the Yiddish Word-of-the-Week editions of mid and shlofn.

Arbetn in a sentence:

ס'איז אַ ביסל איראָניש אַז אום אַרבעטער-טאָג אַרבעט קיינער (אַחוץ סטודענטן) נישט, ניין?

S'iz a bisl ironish az um Arbeter-Tog arbet keyner (akhuts studentn) nisht, neyn

It’s a bit ironic that on Labor Day no one (except students) works, no?

Use arbetn in your own sentence today!

MLA STYLE
Seidler-Feller, Shaul. “Yiddish Word of the Month: ​Arbetn​ • אַרבעטן.” In geveb, March 2017: https://ingeveb.org/pedagogy/yiddish-word-of-the-month-arbetn-אַרבעטן.
CHICAGO STYLE
Seidler-Feller, Shaul. “Yiddish Word of the Month: ​Arbetn​ • אַרבעטן.” In geveb (March 2017): Accessed Jul 22, 2017.

ABOUT THE AUTHOR

Shaul Seidler-Feller

Shaul Seidler-Feller is a doctoral candidate in modern Jewish history at the Hebrew University of Jerusalem and a cofounder of the Yiddish Word-of-the-Week blog.