Text & Translation

חנניה, מישאל ועזריה בתוך כּבֿשן־האש

Ḥananiah, Mishael and Azariah in the Fiery Furnace (The Daniel-Shpil)

Translation by Shifra Epstein

INTRODUCTION

ananiah, Mishael and Azariah in the Fiery Furnace, the Daniel-shpil for short, is a translation from Yiddish of excerpts from a pirem-shpil (Purim play in Bobover Yiddish), performed by the Bobover Hasidim in their old beit midrash (house of study and prayer) on 48th St., Borough Park, Brooklyn. Presented here are scenes two, five, six, and seven of the original seven scenes.

The Bobover Hasidim are a community of Holocaust survivors and their descendents established in Borough Park, Brooklyn under the leadership of the late Bobover Rebbe, R. Shlomo Halberstam (1906-2000) after the Second World War.

The Bobover Hasidim appropriated the traditional Eastern European purim-shpil and elevated it to a major event in their celebration of Purim. The Bobover believe that the shpil is a powerful and evocative performance capable of opening the gates of heaven before their rebbe, where he can intervene before God on behalf of his followers.

For the Bobover, the Daniel-shpil is such a shpil. In the center of the Daniel-shpil is the survival of ananiah, Mishael, Azariah and Daniel from the attempts by Nebuchadnezzar to convert them.

The performance took place after midnight on Purim, already Shushn-Pirem, the Purim of Susa, Monday, March 16th, 1987 (15th of the Jewish Month of Adar, 5747). I observed the performance of Daniel-shpil, which lasted into the early hours of the morning, from the women’s section in the beit midrash. With permission from the Bobover Hasidim, I also audio-taped the entire play which I transcribed and published in Yiddish in the Daniel-shpil be-hasidut Bobov: mi-mahazehe amami le-tekes Purimi, (Jerusalem: Magness Press, 1998).

In addition to the translation of the Daniel-shpil into English, I also provide a description of each of the scenes of the play and notes on the music and staging.

Bringing together the Yiddish text of the Daniel-shpil, its translation into English, the description of the scenes, and photographs and recordings helps in the reconstruction of a truly unique performative event in the life of a contemporary ultra-observant Jewish community.

Thanks to R. Moses Aftergut, the stage director; R. Shulem Kessler, the writer and producer who played Daniel; David Singer who played Schwarzmann and Hayyim Mendelbaum who played Nebuchadnezzer.

Synopsis

The play consists of seven scenes. In the first scene we are in Nebuchadnezzar’s court in Babylon, where we meet three of his courtiers: an astrologer called simply “Astrologer” throughout the play; Boris, the king’s minister of transportation; and Schwartzmann, the king’s minister of finance. Boris is a Russian newcomer to New York, a chauffeur. He is dressed in dark pants and a khaki jacket, a Russian-style fur hat and dark glasses. Schwartzmann’s character is a gross parody of an African American. He wears black pants, a black T-shirt on which a large dollar sign is printed, and a black windbreaker. In the second scene, also in the king’s court, Nebuchadnezzar sends his army to conquer the Land of Israel. The third scene takes place in Jerusalem, which is in flames. Following Nebuchadnezzar’s command, the youngsters ananiah, Mishael, and Azariah are selected by the head courtier, Ashpenaz, to serve in the royal court in Babylon. In the fourth scene, once more in the king’s court, Nebuchadnezzar gives ananiah, Mishael, Azariah, and Daniel the Babylonian names of Shadrach, Meshach, Abednego, and Belteshazzar, respectively. In this scene, Nebuchadnezzar dreams, and his courtiers interpret the meaning of the dream under pain of decapitation. In the fifth scene, also in King Nebuchadnezzar’s court, Daniel interprets the king’s dream. In the sixth scene Nebuchadnezzar attempts to persuade ananiah, Mishael, and Azariah to bow to the idol. The seventh and last scene of the play takes place at the fiery furnace that Nebuchadnezzar has erected outside his court. He throws ananiah, Mishael, and Azariah into the furnace because they refuse to bow down to his idol. However, they are not burned, and when Nebuchadnezzar commands them to come out of the fiery furnace, he admits that there is no God like their God.


Cast of Characters

Daniel/Belteshazzar
Nebuchadnezzar
The Children: ananiah/Shadrach, Mishael/Meshach, Azariah/Abednego
The Courtiers: Ashpenaz the prime minister, Astrologer, Boris, Schwartzmann

Scene Two: In Nebuchadnezzar’s Court

It is after midnight on Purim, already the Purim of Susa in the old Bobover beit midrash in Borough Park, Brooklyn, on the corner of 48th Street and 15th Avenue. The stage is a raised platform approximately six by four feet, built directly in front of the ark where the Torah scrolls are housed. A green stage curtain is opened and closed at the beginning and end of each scene.

Nebuchadnezzar, along with his court, makes his way across the stage to the tune of “Hail to the Chief,” and seats himself on the throne. The throne is a large, red, padded armchair. He is dressed in a red doublet and pants made of velvet, trimmed with white fur on the sides and sleeves. His pants are tucked into long black boots. Occasionally, when he is seated, black pants can be seen under the red pants, an indication that some actors continue to wear part of their usual clothes under their costumes. The king also wears a wig and crown, with a pendant around his neck and a bracelet on his left wrist. He holds a scepter. The actor’s normally bushy beard is transformed through judicious use of makeup into a goatee. At either side of him stand two guards, also dressed in red costumes with a large insignia on their jackets. Both the king’s and guards’ costumes bear a resemblance to Elizabethan garb. The guards also wear red hats. Boris and the Astrologer stand to the right side of the king, along with Ashpenaz, the prime minister; Schwartzmann stands to the left. An exaggerated Afro wig, dark glasses, and a large boom box complete his costume. Ashpenaz’s costume is a black doublet, and on top of it he wears a fur overcoat and a hat decorated with a ribbon and a yellow feather. His nose is painted bright red.

Audio from scene two

[מ׳הערט אַ טרומפּייטן־שאַל; עס קומט אַרײַן נבֿוכדנאצר, צו די קלאַנגען פֿון דעם מאַרש ״Hail to the Chief״, זעצט זיך אַוועק]

נבֿוכדנאצר:
איך בין נבֿוכדנאצר, פֿון בבֿל דער קעניג,
די גאַנצע וועלט איז פֿאַר מיר אונטערטעניק.
קיינער קען מיך נישט דערשרעקן,
איך דריי מיט די גאַנצע וועלט ווי אַ שטעקן.

איבעראַל פֿאָלגט מען מײַנע הלכות.
די גאַנצע וועלט האָט פֿאַר מיר דאָס קדחת.
פֿאַר מיר שטייט נישט אין וועג קיין שום מויער, קיין שום וואַנט,
מיט מײַנע סאָלדאַטן נעם איך אײַן יעדעס לאַנד.

אַז איך גיי האַלטן מיט אַ לאַנד אַ מלחמה,
דערלעב איך באַלד אין זיי אַ נקמה.
זיי האָבן באַלד די ריכטיקע מפּלה,
עס בלײַבט נישט איבער קיין שׂריד־ופּליט.

דאָ וועל איך קעניגן אין מײַן פּאַלאַץ, אין מײַן הויז,
קיין מאָל וועט פֿון מיר נישט ווערן אויס.
קיינער דערוואַגט זיך נישט מיט מיר צו קריגן,
ווײַל יעדער איינער ווייסט, אַז מיך קען מען נישט באַזיגן.

מעג זײַן נאַסער, סאַדאַט, גאָרבאַטשאָוו צי ריגן,
בײַ מיר פֿאַלן זיי אַלע ווי די פֿליגן.
איך האָב נישט קיין מורא פֿון קיין מיסילס און קיין דזשעטס,
איך גיב איין בלאָז, אַנטלויפֿן זיי ווי די קעץ.

איך האָב באָמבעס און ראַקעטן,
איך בין שטאַרקער פֿון די כינעזער און פֿון די סאָוועטן.
פֿאַרשטייט איר אַלע זייער קלאָר,
אַז עס איז אמת און וואָר.

הויפֿמענטשן:
אַדוני המלך, דער גרעסטער העלד,
ער קעניגט איבער די גאַנצע וועלט.
עס איז אמת און וואָר,
דו וועסט קעניגן אַלע יאָר.

יעדער איינער איז איבערצײַגט,
פֿאַר דיר ליגט יעדער אײַנגעלייגט,
פֿון אַלע לענדער פֿון דער גאַנצער וועלט,
ווענדט מען זיך צום קעניגס געצעלט.

נבֿוכדנאצר:
דו האָסט געהערט אַ זינגען? [לאַכט], אוי! ביז איך האָב די קלעצער אויסגעלערנט צו זען און צו זינגען. [לאַכט], אוי! ביז איך האָב צוזאַמענגעשטעלט דעם קעניגלעכן כאָר! [לאַכט], כ׳דערמאָן מיך הײַנט, ווען איך בין געגאַנגען צוזאַמעננעמען דעם כאָר, האָב איך געזוכט פֿאַרשידענע טענער זאָל זײַן, נישט אַלע זאָל זײַן איין טאָן. האָב איך געזוכט אַ ביסל דינערע טענער, אַ ביסל גרעבערע טענער, כ׳האָב נישט געקענט אָבער טרעפֿן קיין גראָבן טאָן. אַלעס וואָס איז געקומען און האָט זיך געמאָלדן, איז געווען עפּעס אַזעלכע שטילע, דינע קולעכלעך. האָב איך אַרײַנגעלייגט אַן אַנאָנס אין דער קעניגלעכער צײַטונג, אַז איך זוך עפּעס איינעם מיט אַ דיקע שטימע, מיט אַ באַס, אַ דיקע שטימע. איז געקומען מיר דער בחור דאָ, קוקטס אים אָן! פֿרעג איך אים: „קענסט זינגען?“ זאָגט ער מיר: „יאָ“. „האָסטו אַ דיקע שטימע, אַ באַס?“ זאָגט ער: „יאָ“. זאָג איך: „לאָמיך הערן, זינג מיר, זאָג מיר, זינג מיר עפּעס אַ טאָן“. זאָגט ער: „אַ, אַ…“ זאָג איך אים: „דאָס הייסט אַ דיקער, דיקער טאָן?, לאָמיר הערן עפּעס גרעבער, עפּעס דיקס, גראָבס“. זאָגט ער מיר: „דער שלאַק זאָל דיך טרעפֿן, גיי אין דר׳ערד אַרײַן, גראָבער־יונג!“ דאָס איז מײַן קעניגלעכער כאָר. שוואַרצמאַן, האָסט עפּעס צו זאָגן?

[Hail to the Chief is heard. As the curtain opens, Nebuchadnezzar, flanked by two guards, enters with his Advisors and seats himself upon his throne.]

Nebuchadnezzar: [Sings.] 1 1 This melody is taken from “Di bord,” a popular Yiddish song.
I am Nebuchadnezzar, the king of Babylon.
I rule the whole world with my hand.
No one can frighten me;
The whole world is under my thumb.

Everyone obeys my commands.
The whole world runs from me as from the plague.
In my way nothing stands—
Not a house, not a home—
With my soldiers I conquer every land.

When I make war with a land
I make them pay the full price.
Not a single scrap remains:
Not a brick, a wall or stone.

In my palace I alone will rule;
I’ve made no plans at all to die.
Around me no one dares show his face,
’Cause everyone knows I own the place.

Whether he’s called Nasser, Gorbachev, Reagan, or Sadat,
Before me they fall like flies.
I don’t fear their missiles or jets.
When I strike them they scurry like cats.

I have bombs and rockets,
I am stronger than the Chinese and the Soviets.
You all understand my might:
It’s true and it’s definitely right.

The Court: [Sings.] 2 2 The liturgical source is “Dvorim-beteylim iz a khulem,” “A dream is a nonsense.”
Our master, our great hero, our king.
Over the whole world he reigns.
This is the truth, it’s definitely real:
Forever and ever you’ll rule.

About this everyone is sure.
To one dares to say a word.
From the whole world, from every single land
People turn to the house of the king.

Nebuchadnezzar: [To the audience.]
Did you hear the singing? Ha, ha, ha. I finally taught those clumsy oafs to see and to sing, ha, ha! I finally managed to put together a royal chorus! Ha, ha, ha! I remember that day when I was about to put together the chorus; I was looking for a range of voices, so not all of them would sound the same. I looked for voices a little higher and for voices a little lower, but I was unable to find that special lower voice. Everyone who came to the audition had quite a high voice. So I put an ad in the royal newspaper saying that I was looking for someone with a low voice, a bass voice, a heavy voice. A young man came to me. This man. [ He points to one of the guards flanking him.] So I looked at him and I asked him, “Can you sing?” “Yes,” he answered. “Do you have a low voice?” I asked him. “Yes,” he said. “Let me hear it,” I said. “Sing to me, show me. Sing me a note.” He sang, “Ah, ah.” [imitates a reedy voice] I said to him, “This is what you call a low voice? Let me hear it again, only lower, heavier!” So he sang again, “Ah, ah.” [imitates a reedy voice] “Lower, lower!” I said. So he said, “The Devil take you. Go dig a hole and bury yourself, you rude kid.” 3 3 This is a play on words; the word for “rude” and “thick/low” (grob) are the same in Yiddish. So this is my royal choir. [Musical notes are heard in the background, played on an electronic keyboard, in preparation for the next song.] Schwartzmann! Do you have something to say?

שוואַרצמאַן:
צו הערן די רייד איז מיר גערן,
נאָר איין זאַך מוז איך דערקלערן

נבֿוכדנאצר:
ער זינגט שוין יאָ.

שוואַרצמאַן:
דער קעניג ווייסט דאָס מן־הסתּם,
איך וויל עס נאָר מאַכן אויפֿמערקזאַם.

דײַן קעניגרײַך איז שטאַרק און גרויס
אין די גאַנצע וועלט בלויז.

די גאַנצע וועלט האָט פֿון דיר דאָס קדחת, זיי ווערן נתפּעל,
אָבער נישט די ייִדן אין ארץ־ישׂראל.

מיט אַ באַזונדער לאַנד און אַ באַזונדער שטאָט,
און דיך האָבן זיי טיף אין באָד.

מיר דאַרפֿן זיך צו זיי אַרײַנמישן
און זיי אין גאַנצן אָפּווישן.

נבֿוכדנאצר:
יעצט האָסטו מיך אַרײַנגעלייגט אין אַן אויפֿגערעגטע mood,
איך האָב געמיינט אַז איך קעניג לעולם־ועד.
דערווײַל זאָגסטו מיר, אַז עס איז דאָ ערגעץ וווּ אַ לאַנד, אַ שטאָט,
וווּ מען האָט מיך גאָר אין באָד.

איך וועל מיך נעמען מיט אַ משׂא־מתּן
צוזאַמעננעמען אַלע מײַנע סאָלדאַטן
און שוין מאָרגן זיך אָרגאַניזירן,
דאָרט אַהין אַרײַנצומאַרשירן.

[צו די הויפֿמענטשן]: גוט געזאָגט?

באָריס:
מיסטער נבֿוכדנאצראָווסקי, I say, ניעט קיין ארץ־ישׂראל. ניעט. זיי שיסן אַראָפּ סאָוויעטסקי אַעראָפּלאַנען, זיי באָמבען אויס סאָוויעטסקי טאַנקען, זיי שיסן סאָוויעטסקי מיסילס, און שפּעטער זיי קומען דאָ, ייִדן אימפּעריאַליסטן. זיי מאַכן ישׂראלסקי קאַר־סערוויס. ניעט.

נבֿוכדנאצר:
איך האָב שוין לאַנג געוווּסט, אויף די רוסן קען מען זיך נישט פֿאַרלאָזן. אַשפּנז, וואָס זאָגסטו, אַרײַנגיין קיין ארץ־ישׂראל?

אַשפּנז:
אַדוני המלך
דו ווילסט פֿון ארץ־ישׂראל מאַכן אַ תּל,
אָבער דאָס גייט נישט אַזוי שנעל,
דער באַשעפֿער וואָס קוקט פֿון אויבן אַרום,
ער נעמט זיך פֿאַר זיי אָן.

זיי זענען מקריבֿ פֿאַר אים קרבנות,
דער וואָס טשעפּעט מיט זיי איז אַ רחמנות,
און עס איז זייער נישט גוט,
דער קעניג גייט דאָ טון אַ געפֿערלעכן שריט.

דאָס איז שווערע שאַנסן,
די ייִדן צו מאַכן פֿאַרלירן אין גאַנצן,
זייער גאָט איז שטענדיק אויף,
דער וואָס טשעפּעט מיט זיי, האָט נישט קיין גוטן סוף.

ווער געדענקט דען נישט וואָס מיט פּרעה איז געשען?
ער האָט באַקומען מכּות צען.
פֿול מיט מכּות אויפֿן גאַנצן גוף
ביז מע האָט זיי געבאָדן אין ים־סוף.

נבֿוכדנאצר:
פּרעה [לאַכט און לאַכט, דערנאָך זינגט זיצנדיק]
דו האָסט שׂכל ווי אַ קו,
צו פּרעה גלײַכסטו מיך צו?
אַ קעניג אַ קליינער,
אַ גראָבער, אַ געמיינער.

די ייִדן האָט ער, הע, הע, הע, אַרויסגעלאָזט בחינם, הע הע.
ס׳האָט אים אַ ביסל געקראַצט די כּינים.

ער האָט דאָך נישט געהאַט קיין שׂכל אין זײַן קאָפּ,
ער האָט געזען אין וואַסער אַ בלוטסטראָפּ.

איז ער געלאָפֿן צו משהן מיט אַ ברוך־הבא,
אוי, גוואַלד, כ׳האָב געזען אַ זשאַבע.

דאָס הייסט אַ קעניג וואָס קען פֿירן שלאַכטן,
ער איז דאָך געווען אַ גרויסער פּחדן.

אָבער איך,
דער וואָס טשעפּעט מיט מיר, כאַפּט אים דער רוח.

איך מיט מײַן שטאַרקער אַרמיי,
מיר וועלן זײַן אָקיי.

די ייִדן וועלן בײַ מיר נישט זײַן קיין בעלי־גאוות,
איך וועל זיי אַהערשלעפּן בײַ די פּאות.

און זייערע לאַנגע בערד
וועל איך צובינדן צו די שווענץ פֿון מײַנע פֿערד.

און זיי וועלן זיך נאָכשלעפּן נאָך מײַן קאַרעטע,
און זיי וועלן זיך שאָקלען ווי אַ פֿאַרפֿרוירענע גאַלערעטע.

אויס מזבח, אויס קרבנות,
איך וועל צעברעכן זייער עקשנות.

[אַ טרומפּייט שפּילט דעם Reveille]

[שטייט אויף]:
איך נבֿוכדנאצר, דער קעניג פֿון בבֿל, טו מיט גרויס כּוח און מאַכט פּראָקלאַמירן דאָס אונטערגאַנג און די פֿאַרטיליקונג פֿון דעם פֿאָלק וואָס רופֿט זיך בני־ישׂראל. דאָס פֿאָלק, וואָס רופֿט זיך עס נבֿון־וחכם, זאָל ווערן צו שאַנד און צו שפּאָט פֿאַר די גאַנצע מענטשהייט. זייערע קערפּער זאָלן פֿאַרוואַנדלט ווערן אין אַש, און זייערע ביינער זאָלן זיך וואַלגערן איבער די פֿעלדער, איבער די וועלדער.

גייט שוין מאָרדן, הרגענען, שעכטן אַלעס וואָס לעבט דאָרט. איין זאַך, נאָר איין זאַך: די קינדערלעך זייערע, די קליינע, מיט די באַחנטע פּנימלעך, מיט די שיינע פּנימלעך, מיט די קלוגע קעפּעלעך, מיט די געלאָקטע פּאהלעך, זיי זאָלט איר דערווײַל לעבן לאָזן! ברענגט זיי צו מיר. ברענגט זיי אַהער אין מײַן פּאַלאַץ. מיר וועלן שוין וויסן ווי אַזוי אויסצוניצן זייער חכמה, זייער כּוח, כּדי ווײַטער אויפֿצובויען די גרויסע אימפּעריע בבֿל. אָבער די רעשט — גייטס, הרגעטס, רויבטס, שעכטס. ייִדיש בלוט זאָל זיך פֿליסן אין די גאַסן, כּדי זיי זאָלן וויסן, אַז זיי האָבן אָנגעהויבן מיט נבֿוכדנאצר, דער קעניג פֿון בבֿל.

הויפֿמענטשן: [זינגען צוזאַמען]
מיר גייען אַלע אויף אַ מאָל
אײַננעמען ארץ־ישׂראל.

דאָס טעמפּל חרובֿ צו מאַכן,
און צונעמען אַלע זאַכן.

מיר, די גויים, די ערלים
צונעמען די גאָלדענע כּלים.

אַדוני המלך ווינטשט אונדז צו
יחי המלך, יחי!

Schwartzmann: [Sings.] 4 4 The liturgical source is al tira ki ya’ashir ish, “Be not afraid when one is made rich” (Psalms 49:17) from the Mourner’s Kaddish. It is from the repertoire of the religious children’s choir Pirkhey Toronto (Flowers of Toronto).
O King, I liked your speech,
But there’s one thing I must state.

Nebuchadnezzar:
He is about to sing. Yes …

Schwartzmann:
The King knows it for sure:
I only want to make it clear.

Your kingdom is very strong and big,
The whole world avoids you like the plague,

The whole world is astonished at you—
But in Israel, not a single Jew.

In their own land and their own city
They think you’re washed up.

We must intervene over there
and wash them out completely.

Nebuchadnezzar: [Sings.] 5 5 The melody is based on older Bobover purim-shpiln.
Now you’ve put me in a real bad mood. 6 6 “Mood” said in English in the original, for the rhyme with “bod”
I thought forever I’d be king.
Meanwhile you let it drop
Meanwhile you tell me that there is somewhere a land, a city
Where for me they don’t care a jot.

So, I’ll set out and conquer them,
Take all my bands of soldiers,
Make all the preparations,
And tomorrow set out for over there.

[to the court] How was that?

Boris:
Mr. Nebuchadnezzarowski, I say 7 7 Boris says “I say” in English in the original keep away from the Land of Israel. Nyet, they bombard Soviet airplanes. They destroy Soviet tanks, they shoot down Soviet missiles. And then they come here, Imperialist Jews, and make Israeli car service, nyet.

Nebuchadnezzar:
I have known for a long time that one cannot rely on the Russians. Ashpenaz, what do you say? Shall we conquer the Land of Israel?

Ashpenaz: [Singing to Nebuchadnezzar.] 8 8 The music is taken from older purim-shpiln.
Listen, my master, the king,
You want to destroy the land.
But this won’t happen so fast.
From heaven God looks down,
and He looks out for them.

They make sacrifices to Him,
And whoever bothers with them,
God have mercy on them,
Or they’ll get it really bad.

The king plans to do a dangerous thing,
He’s taking a risk to wipe out the Jews.
Their God is always watching
And those who bother His people regret it.

Remember what happened to Pharaoh?
He got the plagues, about ten in all,
His body covered in abscesses,
And then a bath in the Red Sea.

Nebuchadnezzar: [He laughs loudly, singing.]
Pharaoh, ha ha ha . . . You have the brains of a cow.
You compare me to Pharaoh?
He was a king, a little one, course and common.

He let the Jews off cheaply.
Because the lice scratched him a little bit.

He didn’t have any brains in his head.
In the water he saw a drop of blood.

And runs yelling to Moses
Saying “God, I have seen a frog.”

Could this king lead battles?
He was just a big coward.

But as for me,
He who bothers me
Will earn a true rebuke.

And with my army
Everything will be okay. 9 9 “OK” in English.

No boast from Jews I’ll hear.
I’ll drag them by the ears

Or by their shaggy beards,
Tie them to my steed.

I’ll drag them by their pants
Till they’re quaking in their boots.

No more altars, no sacrifices.
I’ll break their stubbornness.

[A recorded reveille tune is heard in the background. Nebuchadnezzar switches to speaking voice]

I am Nebuchadnezzar, King of Babylon! With my great force and power, I’m taking over and dividing up the nation which calls itself Israel. That nation, which considers itself clever and wise, will be the shame of all mankind. Their sacred relics we will burn and annihilate, till they remain nowhere but in museums around the world. Their wounded bodies we’ll transform to ashes, and their bones scatter over fields and forests.

So, go already; beat, kill, slaughter all who live there! But wait—some of their little children with pretty faces, young ones with clever heads, curly hair—let them live. Bring them to me, bring them here to my palace. We’ll know how to use their wisdom and their strength to build the Great Empire of Babylon further. As for the remainder, go forth, quickly, kill and slaughter them all. Let Jewish blood run through the streets, so all will know that they have taken on Nebuchadnezzar, King of Babylon! [Keyboard music for the next song is heard.]

The Court: [Singing together.]
We go forth as a gang
To conquer the Land

To destroy the Temple
And take all its treasures!

We, the goyim, will plunder
The gold of the Temple.

Our master, the king, bless us!
And we say, long live the king.

[Curtain closes. End of scene two.]

Scene Five: In the King’s Court

The backdrop depicts a panorama of several large palm trees (left) as well as a view of a Jerusalem burning (right).On the left there is a large rock, made of cardboard, and on the right there is a tree, but because of space limitation it is being moved as the curtain opens.

דערציילער:
די גרויסע חכמים האָבן נישט געוווּסט, וווּ אַהין צו לייגן זייערע קעפּ. זיי האָבן געמוזט צוקומען צו דניאלן, ער זאָל זאָגן דעם חלום און דעם פּיתרון פֿון דעם חלום פֿאַרן קייסער. יעצט וועלן מיר זען ווידער בײַם קעניג אין פּאַלאַץ.

נבֿוכדנאצר: [זיצט]
נו, ס׳איז שוין געקומען די צײַט. איך האָב ענק געוואָרנט אַז עץ מוזט מיר דערציילן דעם חלום. קענט עץ מיר שוין דערציילן דעם חלום?

שוואַרצמאַן:
ביידע קענען מיר נישט, אָבער מיר האָבן געפֿונען איינעם פֿון די קינדער וואָס מיר האָבן געברענגט פֿון ירושלים. ער וועט קענען.

נבֿוכדנאצר:
ברענגטס אים אַהער! [מע פֿירט אַרײַן דניאל] דו ווילסט מיר זאָגן, אַז אַלע מײַנע גרעסטע חכמים האָבן נישט געקענט אויסגעפֿינען וואָס דער חלום איז געווען און דו גייסט דיך אונטערנעמען אַזאַן זאַך? דו וועסט מיר זאָגן אַז דו האָסט אַזוי פֿיל חכמה, צו וויסן וואָס איז געווען דער חלום? קענסטו זיך אַזאַן זאַך אונטערנעמען?

דניאל:
יאָ, אַדוני המלך.

נבֿוכדנאצר:
איז זאָג!

דניאל: [זינגט]
חכמה בײַ דעם איז אין גאַנצן אומזיסט,
פֿון חכמה וואָלט איך דאָס נישט געוווּסט,
אַפֿילו אַלע קלוגע, דער גלח און דער בישאָף –
בײַ דעם פּועלט נישט קיין כּישוף.

אָבער אין הימל איז דאָ אַ גרויסער בורא
און דער בורא האָט מיר דעם חלום דערקלערט,
פֿאַר דעם קעניג צו זאָגן דעם חלום אַ מורא,
אַזוי ווי דער קעניג האָט באַגערט.

דער קעניג האָט געזען אַ פֿאָרכטיק געשטאַלט
שטיין פֿאַר דעם קעניג אַקעגן,
דער קאָפּ פֿון דעם בילד איז געווען פֿון גאָלד,
גאָלד וואָס איז ווערט אַ גרויס פֿאַרמעגן.

און פֿון זילבער זענען די הענט געווען
און די געדערעם פֿון קופּער,
פֿון אײַזן און שאַרבן האָסטו די פֿיס געזען,
הערט צו ווײַטער דעם סיפּור.

דאָס בילד איז געשטאַנען מעכטיק און גרויס,
פּלוצלינג פֿאַלט אַראָפּ אַ שטיין
און דעם גרויסן געשטאַלט האָט דאָס געגעבן אַ שטויס,
דער שטיין איז געפֿאַלן פֿון זיך אַליין.

דאָס גאַנצע בילד איז געוואָרן צעריבן
און אַוועקגעפֿלויגן אַזוי ווי שטרוי,
פֿונעם גאַנצן בילד איז גאָרנישט געבליבן,
דאָס אַלעס האָט דער קעניג געזען אַזוי.

און דער שטיין וואָס איז אַזוי שטאַרק,
וואָס האָט צעשטויסן דאָס בילד,
איז נאָך דעם געוואָרן פֿאַר אַ גרויסן באַרג,
די גאַנצע האָריזאָנט, די גאַנצע, האָט עס אָנגעפֿילט.

נבֿוכדנאצר:
גענוי, גענוי, אַזוי ווי איך האָב עס יעצט געזען! געוואַלד! דאָס איז דאָך נישט קיין פּשוטע זאַך, דאָס איז דאָך עפּעס אַ געטלעכע זאַך. גענוי האָסטו דאָס געזאָגט אַזוי ווי עס איז געווען! עפּעס אַ מוראדיקע זאַך, אַזאַן זאַך. וועל איך דיך באַלוינען, דו וועסט זײַן גרעסער פֿון אַלע מײַנע האַרן. אַזוי גענוי נאָכצוזאָגן! אויב אַזוי, אויב מע האָט דיר טאַקע פֿון הימל אַנטפּלעקט אַזאַן מין זאַך, קענסטו מיר אָבער אויכעט זאָגן וואָס איז דער באַדײַט, וואָס איז דער באַדײַט, וואָס איז דער אָפּטײַטש פֿון אַזאַ אויסטערלישער געשטאַלט, פֿון אַזאַ אויסטערלישן חלום? קענסטו דאָס אויך?

דניאל:
יאָ, אַדוני המלך.

נבֿוכדנאצר:
איז זאָג!

דניאל: [זינגט]
דער באַשעפֿער פֿון הימל, פֿון אָרעם און רײַך
האָט דעם קעניג געגעבן אַ קעניגרײַך
צו געוועלטיקן אויף די גאַנצע וועלט,
אַפֿילו איבער די חיות פֿון פֿעלד.

דער גאָלדענער קאָפּ — מיינט מען דעם קעניג,
וואָס יעדער איז פֿאַר אים אונטערטעניק.
די זילבער און קופּער, וואָס איז אַ קלענערער ייִחוס,
דאָס מיינט מען נאָך אַנדערע מלוכות.

און נאָך אַ פֿערטע מלכות וועט זיך באַווײַזן,
וואָס וועט זײַן שטאַרק אַזוי ווי אײַזן.
און פֿון די אַלע קעניגרײַכן
וועט נישט בלײַבן קיין צייכן.

דער באַשעפֿער וועט אויפֿשטעלן אַ מלכות אַ נײַעם,
וואָס קיינער וועט דאָס נישט קענען צעשטערן,
ווען משיח וועט אונדז פֿירן קיין ירושלים
און יענץ מלכות וועט זיך קיין מאָל נישט אויפֿהערן.

נבֿוכדנאצר:
אַזוי האָט מען דיר אַנטפּלעקט, אַ? פֿײַן, זייער גוט. איך זע טאַקע, אַז דאָס וואָס עץ קענטס, קען קיינער נישט אויף דער גאַנצער וועלט, און פֿאַר דעם וועל איך דיך זייער באַלוינען. יעצט, [ווײַזט דניאלן ער זאָל אַרויסגיין; רעדט צו זיך] וואָס האָט ער דאָ געזאָגט, וואָס האָט ער דאָ געזאָגט? ער האָט דאָך נישט געזאָגט קיין זאַך וואָס איז אים אַליין אײַנגעפֿאַלן. דאָס האָט ער געזאָגט אַ זאַך, וואָס מע האָט אים אַנטפּלעקט פֿון אויבן. וואָס האָט ער געזאָגט? ער האָט געזאָגט, אַז פֿון מײַן קעניגרײַך וועט ווערן אויס, עס וועט גאָרנישט ווערן. אַ נײַ קעניגרײַך וועט קומען. ער האָט דאָך נישט געזאָגט פֿון זיך אַליין, ער האָט געזאָגט אַ זאַך…נבֿוכדנאצר, נבֿוכדנאצר…דאַרפֿסט זען אַז די זאַך זאָל נישט מקוים ווערן. אָבער ווי אַזוי? לאָמיך זיך דערמאָנען אַ ביסל, וואָס איז געווען דאָרטן אין זייער היים, אין זייער ארץ־ישׂראל, אין זייער ירושלים. וואָס איז געווען דאָרטן? זיי האָבן געהאַט אַ בית־המיקדש, זיי האָבן געדינט זייער באַשעפֿער. זיי זענען געוועזן אויף אַ לאַנד, זיכער אויפֿן לאַנד, מקריבֿ געווען קרבנות. און וואָס איז געשען. וואָס איז געשען דאָרטן? מיט איין מאָל אַרײַנגעקומען אַן אַרמיי, פֿאַרברענט ירושלים, פֿאַרברענט דאָס בית־המיקדש. נישטאָ מער. פֿאַר וואָס? פֿאַר וואָס? זיי האָבן דאָך אַזאַ גרויסן גאָט! פֿאַר וואָס האָט ער דאָס צוגעלאָזט? נישט אַנדערש, אַז זיי האָבן נישט געפֿאָלגט זייער גרויסן גאָט, זיי האָבן געזינדיקט, זיי האָבן נישט געהערט, צוגעהערט צו דעם, וואָס ער האָט זיי באַפֿוילן. וועגן דעם האָט ער זיי באַשטראָפֿט.

און יעצט, אַז איך וועל קענען באַווײַזן אַז זיי זאָלן ווײַטער נישט פֿאָלגן, זיי זאָלן ווײַטער זינדיקן, וועט דאָך די נבֿואה וואָס ער האָט געזאָגט וועט דאָך נישט מקוים ווערן. נאָר ווי אַזוי מאַכט מען עס? [טראַכט אַ רגע] כ׳האָב שוין אַן עצה! איך גיי בויען אַ גרויסן צלם פֿון גאָלד, אַ גרויסן צלם, כ׳וועל עס מאַכן זעכציק אַמות הויך, און זעקס אַמות ברייט. איך וועל אַהינשטעלן דעם צלם, דאָרטן אין דעם גרויסן טאָל, וווּ די גאַנצע באַפֿעלקערונג זאָל קענען קומען זען. און איך גיי נעמען די בעסטע מוזיקאַנטן אין גאַנצן לאַנד, טראָמפּייטן מיט סאַקסאָפֿאָן, טראָמבאָן, פּויקן, אַלעס זאָל קומען שפּילן פֿאַר דעם צלם. און איך וועל אַרויסגעבן אַ געזעץ, אַז יעדער איינער פֿון גאַנצן לאַנד מוז זיך קומען בוקן צו דעם צלם. יעדער איינער! אַפֿילו די ייִדעלעך אויך. און איך וועל אַרויסגעבן אַ גזירה, אַז דער וואָס וועט זיך נישט בוקן צום צלם, זאָל מען פֿאַרברענען. וועלן זיי שוין דאָך נישט האָבן קיין ברירה, זיי וועלן מוזן קומען זיך בוקן צו דעם צלם, און אַזוי וועל איך, נבֿוכדנאצר, מאַכן זיכער, אַז מײַן קעניגרײַך זאָל אויף אייביק בלײַבן. באַדינער! גייט שוין בויען דעם צלם!

The Narrator:
The great wise men of Babylon did not know how to use their heads. They were forced to come to Daniel for help in interpreting the dream for the Emperor. Now, once more, we see the king in his palace. [The curtain opens. Nebuchadnezzar is here with his guards and Ashpenaz.]

Nebuchadnezzar:
It is time to tell me the meaning of my dream. Can you tell me?

Schwartzmann:
None of us was able to, but among the children who were brought from Jerusalem we have found one who can.

Nebuchadnezzar:
Bring him here. [They leave and return with Daniel.] You’re telling me that all the great wise men couldn’t figure out the dream, but that you can? You’re telling me that you have so much wisdom that you know what was in the dream? Are you really taking upon yourself such a task?

Daniel:
Yes, your Majesty.

Nebuchadnezzar:
So speak.

Daniel: [Singing … ] 10 10 The melody is from the repertoire of badkhonim (jesters) for the mitsve-tants (mitzvah dance) in weddings.
There is no need for wisdom in this
I wouldn’t know about wisdom
even the wisest — The priest and the bishop
No magic will work for this.

But in heaven is a great Creator
Who has explained to me this dream
So I can tell the king
The meaning of this frightening dream
As the king desired

A fearful image stood
Rising before the king.
Its head was made of gold
Gold of great worth.

Its arms were made of silver,
Its intestines of copper made,
The legs and feet were iron and pottery,
Listen to what is further said.

Powerful was this image standing
Until it was struck by a giant stone.
The image broke into tiny pieces
And like chaff to the wind its strength was blown.

Not a trace remained of this image.
Flown away like straw
From the entire image nothing remained
And the king saw all of this happen,

The stone which was very strong
Had crushed the figure
Then grew to the size of a mountain
So great that it filled the horizon. 11 11 All of the dream interpretation is based on the Book of Daniel 2:31-45.

Nebuchadnezzar:
That’s exactly what I saw! This is incredible; probably it was a divine revelation. You told it exactly as it happened. It’s terrific deed, such a deed … I am going to reward you. You will be the greatest among all my lords. To recount it so exactly!If it’s really the case that heaven revealed such a thing to you, you should be able to explain to me the meaning… How do you interpret that bizarre figure, in such a strange dream? Can you do this also?

Daniel:
Yes, your Majesty.

Nebuchadnezzar:
Speak then.

Daniel: [Singing … When invoking God, he turns his head upwards.] 12 12 The melody is from the song Bokher vos est teg (“The yeshiva student who gets his free meals”), composed by R. Berish Ziditshever.
The heavenly Creator, over rich and poor,
Gave to you, King of Kings,
Power to rule the entire world,
Even over the wildest beasts.

The king is Babylon’s golden head,
To whom all men are subject.
The copper and the silver,
Are kingdoms less important.

A fourth kingdom will arise,
Strong as iron.
Yet of all these other kingdoms
No vestiges will remain.

Our Creator will build a new kingdom,
That nobody can defeat
When the Messiah leads us to Jerusalem,
And that kingdom will never cease.

Nebuchadnezzar:
This is what was revealed to you? Excellent. I see, really, that what you know, nobody else in the whole world knows. And for that I will reward you. Now … [Nebuchadnezzar motions Daniel to leave. Nebuchadnezzar remains, musing. His two guards remain at his sides.] What did he say just now? What did he say? He certainly didn’t say something that just occurred to him. He said something that heaven revealed to him. What did he say? He said that my kingdom will end, nothing will remain, and a new kingdom will come. He was not speaking his own thoughts but he was doing the talking… Nebuchadnezzar, Nebuchadnezzar, you must see to it that this thing does not happen. But how? Let me remember: what was there in their homeland, in their Land of Israel, in Jerusalem, what was there? They had a Temple, they worshiped their Creator. They lived in the land, were confident in the land, made sacrifices, and what happened? What happened there? There came an army, it burned Jerusalem, burned the Temple and left nothing. Why? Why? They have such a great God! Why did He allow this? It must be that they did not obey their great God. They sinned. They did not obey his commandments. Because of that, He punished them.

And now if I can arrange for them to disobey Him further, to sin further, what Daniel prophesied will certainly not happen. How can I do it? [Thinks for a moment]… I have an idea. I shall cast a gold image, an idol of gold. I will make it sixteen cubits high and six cubits wide. 13 13 The size is based on the Book of Daniel 3:1. I will put the idol in the great valley, where all the nations can come to see it. I shall also gather the best musicians from the entire land: trumpet players, saxophones, trombones, drums. All will play before the idol. And I’ll issue a decree that everyone from the whole land must come to bow down before the idol—everyone! The Jews as well. And I will issue a decree, that he who will not bow down before the idol will be killed, burned by fire, so they will not have a choice, they will have to come to bow before the idol, and in this way I, Nebuchadnezzar, will make sure that my kingdom will last forever! [To his guards.] Servants, go now and make me an idol!!

[The curtain closes. End of scene five.]

Scene Six: In Nebuchadnezzar’s Court

[The curtain opens. The same backdrop as before. Added is a painted window through which can be seen a group of contemporary Orthodox Jews dressed in black in the distance.]

דערציילער:
די באַדינער, אויפֿן קעניגלעכנס באַפֿעל, זענען אַרויסגעגאַנגען, אויפֿגעשטעלט דעם גרויסן צלם און אויסגערופֿן אין גאַנצן שטאָט, אַז אויף אַ באַשטימטן צײַט מוז יעדער קומען בוקן זיך צו דעם צלם. און יעצט אין קעניגלעכנס פּאַלאַץ. [מ׳הערט דעם „מאַרש צה״ל“].

נבֿוכדנאצר: [קוקט כּלומרשט דורכן פֿענצטער]
אַלע בוקן זיך, כאַ, כאַ… קוק אַרויס, דאָרט גייט אַן אויסערן־מיניסטער. קומט צו גיין, אַ בוק אײַן. יאָ, אַלע בוקן זיך. איך זע אָבער נאָר נישט די ייִדעלעך. איך זע דאָרט… קומטס נאָר אַרײַן, ווער איז דאָרט אין דרויסן? נו, אַשפּנז, זיי בוקן זיך אַלע, אַ מחיה, אַ!

שוואַרצמאַן:
ווי הערלעך און ווי שיין,
אַלע מענטשן זענען געקומען צו גיין,
מלכים וואָס זיצן אויף טראָנען,
און מענטשן מיליאָנען.
אַלע זענען געקומען כּבֿוד אָפּגעבן,
און גרויסן דעם קעניג, זאָל לעבן.

נבֿוכדנאצר:
אַלע?

אַשפּנז:
אָבער אַ פּאָר ייִדעלעך, וואָס דער קעניג האָט געמאַכט פֿאַר האַרן,
זיי האָבן זיך דווקא געמוזט אײַנשפּאַרן,
און צו דײַן צלם ווילן זיי זיך נישט בוקן.
איך האַלט, אַז מע דאַרף זיי אַלע פֿאַרצוקן,
אַרײַנוואַרפֿן אין אַן אויוון און פֿאַרברענען זיי.
דאָס זענען טאַקע די דרײַ: מישך, שדרך און עבֿד־נגו.
אַז מע הייסט זיי בוקן, ענטפֿערן זיי „לא“.

נבֿוכדנאצר:
זיי ווילן זיך נישט בוקן?

אַשפּנז:
לא!

נבֿוכדנאצר:
ברענג זיי אַרײַן, ברענג זיי שוין אַרײַן! [צו די ייִנגלעך] איז דאָס אמת וואָס זיי זאָגן? עץ ווילט זיך נישט בוקן צום צלם וואָס איך האָב געמאַכט?

חנניה, מישאל, עזריה: [צוזאַמען]
יאָ, עס איז אמת און וואָר,
אויפֿן קעניג אַזאַ יאָר.

נבֿוכדנאצר:
האָט עץ נישט אויך געהערט די גזירה וואָס איך האָב אַרויסגעגעבן, אַז דער וואָס וועט זיך נישט צוהערן צום קעניגס באַפֿעל, וואָס וועט זיך נישט וועלן בוקן, וועט מען אים הרגענען. ווייסט עץ נישט פֿון דעם?

חנניה, מישאל, עזריה: [זינגען צוזאַמען]
אמת ואמונה בכל זאת,
אַז אונדזער בורא איז זייער גרויס,
ער איז פֿאַר אונדז גענוג גראַנד,
אונדז צו ראַטעווען פֿון דײַן האַנט.

און אַפֿילו ווען נישט, זענען מיר גרייט
נישט צו פֿאָלגן דײַנע רייד.
דו מעגסט אונדז אין פֿײַער אַרײַנשיקן
און צו דײַן צלם וועלן מיר נישט בוקן.

נבֿוכדנאצר: [שטייט אויף אויפֿגערעגט]
וואָס? אַזוי ווילט עץ? גוט, גוט. אַשפּנז, גיי מאָרגן, באַלד אין דער פֿרי, רוף צוזאַמען אַלע אײַנוווינער פֿון דער גאַנצער שטאָט און מאַך אַ קאַלכאויוון, אַ גרויס פֿײַער. און זאָל דער גאַנצער עולם וויסן, וואָס געשעט מיט אַזעלכע יונגע ווידערשפּעניקערס פֿונעם קעניג. אַז איך גיב אַרויס אַ באַפֿעל, זאָל מען וויסן אַז יעדער איינער מוז פֿאָלגן. און דאָרט וועט עץ שוין וויסן, וואָס געשעט מיט אַזעלכע ווידערשפּעניקערס דעם קעניג. נעם זיי אַוועק פֿון דאָ, נעם זיי אַוועק פֿון דאָ!

The Narrator:
Following the king’s command, the servants put the great idol in place, and announce all around the city that at a specific time, everyone must come bow down before the idol. And now, the king’s palace. [Nebuchadnezzar, imitating a musical conductor with a baton, enters with Schwartzmann and Ashpenaz. The March of the IDF is heard.]

Nebuchadnezzar: [Appears to look out the window]
Everyone is bowing. Ha ha ha! [He crows to himself.] Look, there goes the foreign affairs minister, to bow down. Yes, everyone is bowing. But I don’t see the Jews! I see coming … Who’s there, outside? Look, Ashpenaz, everyone is bowing. How delightful!

Schwartzmann:
How splendid and beautiful.
All have come:
Kings who sit on thrones
And people in the millions.
All have come to pay homage to the king.
Long may he live.

Nebuchadnezzar:
All?

Ashpenaz:
Only the few Jews whom the king has elevated
they make a point and persist
in not bowing to the idol.
I would like all of them torn into pieces
Thrown into a fiery furnace and burnt.
They are indeed Meshach, Shadrach, and Abednego. When they are called to bow, they answer “no.”

Nebuchadnezzar:
They don’t want to bow?

Ashpenaz:
No. 14 14 In Hebrew

Nebuchadnezzar:
Bring them in, bring them in immediately! [Music from a keyboard is heard. Ḥananiah, Mishael, and Azariah are brought in.]

Nebuchadnezzar: [To Ḥananiah, Mishael, and Azariah.]
Is it true what they say? You don’t want to bow to the idol I have made?

ananiah, Mishael, Azariah:
Yes, it is true. May the king have a good year.

Nebuchadnezzar:
Are you not aware of my decree, that those who don’t comply with the king’s orders, who don’t bow down, will be put to death? Don’t you know about this?

Ḥananiah, Mishael, Azariah:
It is the whole truth
That our Creator is very great.
To us he is so trustworthy,
He will save us from your hands.

But if God does not,
We still won’t obey your words.
You may cast us into fire:
Before your idol we still won’t bow.

Nebuchadnezzar: [Approaches Ḥananiah, Mishael, and Azariah, then returns to the center of the stage.]
So. This is how you want it? Good. Good! Ashpenaz, go, and tomorrow, early tomorrow morning, call together all the inhabitants of the city, and prepare a furnace with a big fire, so all will know what happens to such rebels… . That when I, the king, issue a decree, everyone must obey, or they will know the result of such rebelliousness against the king. Quickly, take them away, go.

[Ashpenaz and Schwartzmann leave with Ḥananiah, Mishael, and Azariah. The curtain closes. End of scene six.]

Scene Seven: The Fiery Furnace

[The curtain opens. The backdrop is that of a wall, and behind the wall on another backdrop are painted a number of Orthodox Jews of Eastern European appearance, staring. They are flanked by green hills. ananiah, Mishael, and Azariah are seated on the floor flanked by a fiery furnace at the right of the stage. A big furnace, made of wood, is pushed on stage. It is covered with gray, stone-like paper, and the flames are represented by large stripes of red, white, and black cellophane. Nebuchadnezzar enters. Music is played like that at the beginning of a horse race.]

דערציילער:
און אַזוי האָט נבֿוכדנאצר צוזאַמענגערופֿן אין מיטן העלן טאָג. און די הונדערטער, טויזנטער, מענטשן זענען געקומען זען, ווי מע באַשטראָפֿט די קינדערלעך און די ייִדן וואָס האָבן זיך נישט געוואָלט בוקן צום צלם. נבֿוכדנאצר האָט זיך געשלאָגן מיט דער דעה און ער האָט נישט געוווּסט, וווּ אַהינצוטאָן. געקלערט האָט ער, בעסער איז ווען זיי וועלן נישט אַרײַן, זיי זאָלן זיך נישט לאָזן אומקומען אויף קידוש־השם. און טאָמער זיי קומען אום אויף קידוש־השם, איז דאָס זײַן גרעסטע מפּלה. דאָ האָט ער זיך שוין געשלאָגן אויפֿן גרענעץ פֿון דעם פּיתרון, וואָס ער האָט געציטערט, אַז דער פּיתרון זאָל נישט מקוים ווערן. יעצט וועלן מיר עפֿענען, וועלן מיר זען ווי די קינדער זיצן פֿעסט באַשלאָסן און זיי וואַרטן אומצוקומען אויף קידוש־השם. [גלאָקן, און שפּעטער טרומפּייטן־קלאַנג; נבֿוכדנאצר קומט אַרײַן. די קינדער שטייען אויף.]

נבֿוכדנאצר:
נו, עץ האָט שוין באַשלאָסן וואָס איר גייט טון?

מישאל:
יאָ, מיר האָבן באַשלאָסן, אַז מיר וועלן זיך נישט בוקן צו דײַן צלם.

נבֿוכדנאצר: [צו אַשפּנז]
גיי בינד זיי אויף די שטריק, בינד אויף. [צו די ייִנגלעך] קינדער, קינדער, ווי הייסט עץ? חנניה, מישאל, עזריה. עץ קענטס דאָך מיך. וויפֿל מענטשן האָב איך שוין געהרגעט? טויזנטער, צענדליקער טויזנטער מענטשן האָב איך שוין געהרגעט. און דאָך, יעצט, ווען איך זע אַזעלכע דרײַ יונגע, שיינע קינדער גיין אויסהויכן זייער לעצטן אָטעם דאָ אין דעם קאַלכאויוון, כאַפּט מיך אַ ציטער. פֿאַר וואָס, פֿאַר וואָס, קינדער? געדענקטס, געדענקטס וואָס איז געווען בײַ אײַך אין דער היים. אײַערע עלטערן, ענקערע טאַטעס, ענקערע מאַמעס, ענקערע ברידערס, ענקערע שוועסטערס האָט מען פֿאַרברענט. צוליב וואָס? וואָס איז געבליבן פֿון זיי? וואָס איז געבליבן פֿון זיי? אַש! און געבליבן איז אַזעלכע דרײַ עלנטע, יונגע קינדער, גייט עץ טון דעם זעלבן נאַרישן שריט? צוליב וואָס? וואָס האָב איך ענק דאָ געהייסן? כ׳האָב ענק געהייסן זיך בוקן, האָט ענק זיך יאָ געבוקט, האָט ענק זיך נישט געבוקט. לוינט זיך ענק צוליב אַזאַ נאַרישער זאַך, לוינט זיך פֿאַר ענק אַוועקצוגעבן אײַער לעבן? קינדער, עץ זענט דאָך אַזוי יונג, קוים וואָס עץ האָט אָנגעהויבן צו לעבן. איך בעט אײַך, וואַרפֿט אַראָפּ פֿון ענק די קייטן, ווערט איינער פֿון אונדז. קוקטס וואָס ס׳טוט זיך, קוקטס וואָס ס׳שטייט פֿאַר ענק, אַ ליכטיקע וועלט, אַ גאָלדענע וועלט. איך וועל דאָך ענק גרויס מאַכן, איך וועל ענק מאַכן פֿאַר די גרעסטע האַרן אין גאַנצן לאַנד. קינדער, איך ווייס דאָך וואָס פֿאַר אײַך איז גוט, איך האָב דאָך ענק ליב, איך האָב דאָך ענק אויפֿגעצויגן. איך בעט אײַך, באַרעכנט זיך גוט וועגן דעם דראַסטישן שריט, וואָס איר גייט דאָ טאָן, און זעטס אַז איך זאָל נישט האָבן אַ דורכפֿאַל דורך ענקערע הענט. קינדער, קינדער, איך בעט ענק, טוטס נישט קיין אַזאַ נאַרישע זאַך! איך גיב ענק נאָך אַ פּאָר מינוט, באַטראַכט זיך וואָס איר גייט טון.

חנניה, מישאל, עזריה: [זינגען צוזאַמען; דאָ און ווײַטער]
מיר דינען נאָר צו דעם איינעם גאָט,
דאָס איז געווען דער ערשטער געבאָט,
ווען מיר זענען געשטאַנען בײַם באַרג סיני
זײַט דעמאָלט זענען מיר אים געטרײַ.

מיר שרעקן זיך נישט פֿאַר קיין מלך און נישט פֿאַר קיין שׂר,
נישט פֿאַר קיין סולטאַן און נישט פֿאַר קיין האַר,
אַפֿילו דו וועסט אונדז אין אויוון אַרײַנשיקן,
וועלן מיר זיך נישט צו דײַן צלם בוקן.

נבֿוכדנאצר:
אַזוי האָט עץ באַשלאָסן? אַזוי האָט עץ באַשלאָסן?

עזריה: [זינגט]
דו האָסט נישט וואָס צו שפּעקולירן,
מיט אונדזער אמונה וועלן מיר שטאָלצירן,
מיר האָבן נישט קיין מורא פֿאַר אונדזער פֿלייש און הויט,
אַזוי האָט שוין פּאַסירט בײַ נמרוד.

חנניה: [זינגט]
ער האָט נישט געקענט אײַנרוען
ביז אַבֿרהם וועט פֿאַר זײַן קלאָץ קניִען,
ער האָט אים אַרײַנגעוואָרפֿן און וואָס האָט פּאַסירט,
אין קאַלכאויוון האָט ער שפּאַצירט.

חנניה, מישאל, עזריה: [זינגען]
מיר זענען גרייט מיט די גרעסטע הסכּמה
צוריקצוגעבן צום באַשעפֿער אונדזער נשמה,
אַזוי האָט מען געלערנט אין אונדזער היים
זיך מוסר־נפֿש זײַן אויף קידוש־השם.

נבֿוכדנאצר: גוט, אַזוי ווילט עץ? דאָס וועט זײַן אַ בײַשפּיל פֿאַר יעדן איינעם, צו ווײַזן וואָס געשעט פֿאַר איינעם וואָס פֿאָלגט נישט אויס דעם קעניגס באַפֿעל! אַשפּנז, בינד זיי! [אַשפּנז בינדט זיי.]

The Narrator:
And so, right in the middle of the day, at Nebuchadnezzar’s command, hundreds and thousands of people came to see how he would punish the children and other Jews who would not bow down to the idol. Nebuchadnezzar had struggled with what to do, and did not know where to turn. He came upon the idea that it would be better if they did not die sacrificing themselves for the sanctification of God’s name. That if they were to die doing this, it would be his greatest failure. He was beating upon the borders of the prophesy, and he trembled. He was anxious lest what was foretold in the dream come to pass. Now, let us begin. See how the children are sitting, resolute, waiting to die for God’s holy name.

Nebuchadnezzar:
So, have you decided what you’re going to do?

Mishael:
Yes, we have decided. We will not bow down before your idol.

Nebuchadnezzar: [To Ashpenaz.]
Go tie them with a rope. [To Ḥananiah, Mishael, and Azariah.] Children, children, what are your names? Ḥananiah, Mishael, and Azariah? You know me already. How many people have I killed already? Thousands, tens of thousands have I killed… . And yet when I see three such young and beautiful children, about to breathe their last breath, here in the fiery furnace, I feel myself shivering, for what, for what? Do you remember your home? Your parents, your fathers, your mothers, your brothers, your sisters, all were burned. Why? What remains of them? What? Ashes. And you survivors, such lonely children, about to take the same stupid step? Why? What have I asked of you? I ask you to bow. Whether you bow or don’t bow, is such a silly thing worth your lives? Children, you’re still so young. You have just barely started your lives. I beg of you, break your shackles, be one of us, look at what’s happening, look what stands before you, a bright world, a golden world. I still want to elevate you. I want to make you the greatest lords in the entire land. Children, I know what’s good for you. I love you, I’ve raised you, I beg of you, be sensible about this drastic step you are about to take. See that I not fail because of you… . Children, children, I beg you, don’t do such a silly thing. I’ll give you a few more minutes to reconsider what you’re about to do.

Ḥananiah, Mishael, Azariah: [Singing] 15 15 The melody is from the cantorial source to the Al narois buvl (By the Waters of Babylon) (Psalms 137), written by R. Tzvi Arye Reinhold. The melody for Al narois buvl is sung during the trink-sude (drinking feast) on the afternoon of Purim.
We obey only the one God,
This was the first commandment
Since before Mount Sinai we stood
We have been faithful to the Lord.

We’re not afraid of any king or minister,
Sultan or earthly master.
Even if you throw us into the oven
To your idol we won’t bow down.

Nebuchadnezzar:
So this is what you have decided, what you’ve really decided?

Azariah: [Also singing … ]
You cannot imagine
how strong is our faith.
We don’t fear for flesh and blood,
This has happened before, with Nimord.

Ḥananiah: [Singing … ]
Nimrod would not rest
till Abraham knelt
Before a wooden beam with his likeness.
But Nimrod was bested.
And so it came to pass,
The fiery furnace was just a walk for him.

Ḥananiah, Mishael, Azariah: [Singing … ]
Truthfully we state we are ready
To give our soul to our Creator.
It’s what we are taught at home:
To give oneself to sanctify His Name.

Nebuchadnezzar: [To Ḥananiah, Mishael, and Azariah.]
Good, this is what you want? This will be an example for all, so they will know what happens to those who disobey the king. Ashpenaz, bind them!!!

[As Ashpenaz is binding them Ḥananiah, Mishael, and Azariah begin to sing.] 16 16 The cantorial source is Khamoyl al maysekho” (“Piety your deeds”), from the Modzitz Hasidim.

ananiah sings

חנניה: [זינגט]
אָבֿינו מלכּנו עשׂה, עשׂה,
הבט משמים וראה
עשׂה למען הרוגים על שם קדשך
והנחם על הרעבֿ לעמך.

מישאל: [זינגט]
אָבֿינו מלכּנו עשׂה, עשׂה
פֿאַר כּבֿוד־שמים טוט מען אונדז וויי,
מע שעכט אונדז פֿאַר דיר לעשׂות רצונך,
עשׂה למען טבֿוחים על ייִחודך.

עזריה: [זינגט]
אָבֿינו מלכּנו עשׂה למען,
אַז אין קאַלכאויוון וואַרפֿט מען מיך אַרײַן,
עשׂה למען באי באש על קידוש שמך,
שלח חרון אִפּּך.

חנניה, מישאל, עזריה: [זינגען צוזאַמען]
אָבֿינו מלכּנו נקום לעינינו,
נקמת־דם פֿון דײַן געטרײַ עם, עם־סגולתך,
דײַנע קינדערס בלוט און פֿלייש פֿאַרברענט מען אין אַש,
נקום נקמת דם עבֿדיך!

אַשפּנז:
קינדער, אײַערע לעבנס זענען געענדיקט אין קאַלכאויוון. דאָס איז דער באַפֿעל פֿונעם קעניג. אַרײַן!

חנניה, מישאל, עזריה:
שמע ישׂראל ה׳ אלוקינו ה׳ אחד.

נבֿוכדנאצר: [פֿידל שפּילט „אַני מאמין“ בשעת נבֿוכדנאצר הייבט אָן רעדן]
וואָס טוט זיך דאָרטן, וואָס טוט זיך דאָרטן? וווּ איז דאָס פֿײַער, וווּ איז דאָס פֿײַער? זיי דרייען זיך דאָך דאָרט אַרום אין דעם פֿײַער! איך האָב דאָך דרײַ קינדער אַרײַנגעוואָרפֿן, ווער איז דער פֿערטער? מוז דאָך דאָס זײַן עפּעס אַ געטלעכע זאַך. דער באַשעפֿער באַשיצט אויף זיי! וואָס טוט זיך דאָ! קומטס אַרויס פֿון פֿײַער! קומטס אַרויס! [קומען אַרויס] אַפֿילו די מלבושים זענען נישט געוואָרן פֿאַרברענט! יאָ, יאָ, ענדלעך בין איך איבערצײַגט געוואָרן אין דעם אמת פֿון זייער געשיכטע. וואַסער האָט זיי נישט געקענט פֿאַרפֿלייצן, קעלט האָט זיי נישט געקענט באַערדיקן, און פֿײַער האָט זיי נישט געקענט פֿאַרברענען. עס מוז זײַן, אַז די אָרעמס פֿון זייער גאָט באַשיצן זיי. איך זע שוין, אַז זיי וועט קיינער קיין מאָל נישט קענען אונטערברענגען. זייערע נצחיות איז לויטער ווי דער טאָג און זייער אמונה שײַנט ווי די זון. גאָט, זײַ מיר מוחל אַ פֿײַער מיט אַ קאַלכאויוון. כ׳האָב מיך איבערגעצײַגט אין דער ריכטיקייט פֿון זייער אמונה.

חנניה, מישאל, עזריה: [זינגען צוזאַמען]
מיר לויבן דעם בורא מיט כּל־מיני שבֿחים,
הפּודנו מיד מלכים.
אָבֿינו שבשמים,
השׂם נפֿשנו בחיים.
ולא נתן רגלינו למוט,
דו האָסט געראַטעוועט אַ זיכערן טויט.
אַלע פֿעלקער האָבן דײַן גרויסקייט דערקענט,
ווײַל מיר זענען נישט געוואָרן פֿאַרברענט.

אַלע ווייסן דײַנע גדולות
און וועלן אַזוי בעטן אין די תּפֿילות.
מי שענה לחנניה, מישאל
ועזריה, אַלע מיט אַ מאָל,
דער זאָל אונדז ענטפֿערן – עננו!
אַקעגנצוגיין משיח צדקנו!
רבינו שבראָשינו מיט זמירות ושירים
און אויף אַלע אַ לוסטיקן פּורים!

Ḥananiah: [Singing … ]
Our Father, Our King, look down from heaven 17 17 The words are based on Ovinu malkeynu (Our Father, Our King), the prayer said on fast days and on the days between the Rosh Hashanah and Yom Kippur. Words from the Avinu Malkeinu are used throughout the rest of the text.
Act on behalf of those who are dying
And comfort Your people who hunger.
In Your Name, give them comfort.

Mishael: [Singing … ]
Our Father, Our King,
For the honor of heaven
We are hurt and broken.
Act for those who die for your Oneness.

Azariah: [Singing … ]
Our Father, Our King,
Act for me when I am thrown into the fiery furnace.
Act for those who enter the fire,
Sanctifying your Name.
Turn your wrath for us.

Ḥananiah, Mishael, Azariah: [Singing … ]
Our Father, Our King
Vindicate Your people.
Revenge Your faithful nation,
The blood of Your chosen people

Your children’s flesh and blood,
O Lord, are burnt to ashes.
Avenge the blood of Your servants.

Ashpenaz:
Children, your lives have come to an end. Into the fiery furnace, commands the king. Go!

Ḥananiah, Mishael, Azariah, and Daniel:
Hear O Israel, Our God is One. 18 18 The words are taken from the Sh’ma prayer. [Ḥananiah, Mishael, Azariah and Daniel enter the fiery furnace. On the violin is now played the melody of “Ani Maamin” (“I Believe with Perfect Faith in the Coming of the Messiah”), which continues through the end of the scene.] 19 19 This song is highly identified with the Holocaust. The melody is the same that is used in public memorial ceremonies for the Holocaust, and it was composed by R. Azriel Pastag, a Modzitz Hasid who perished in the Holocaust.

Nebuchadnezzar:
What’s going on there? What’s going on? Where is the fire, the fire? They are walking around in the fire. I threw three children into the fire. Who is that fourth one? [Circling inside the furnace are seen the images of ananye, Mishael, and Azariah, as well as Daniel.] It must be a kind of godly thing. The Creator protects them. What’s happening here? Come out of the fire! Come out! [Ḥananye, Mishael and Azariah emerge.] Even their clothing has not been burnt. Yes. Yes. At last, I am convinced of the truth of their history. Waters could not flood them, cold could not bury them, and the fire could not burn them. It must be that the arms of their God protect them. I see that they will never be conquered. Their eternity is as sure as the day, and their belief shines like the sun. God forgive me for the fire and the fiery furnace. I am convinced what they believe is right.

Ḥananiah, Mishael, Azariah: [Singing … ]
We praise the Creator with praise of all kind,
Who delivered us from the hands of kings.
He puts life into our souls,
He does not let us fall.
You saved us from a certain death;
All nations know You are great.
Because we were not burnt

Your Greatness is seen by all
Who beseech Thee in their prayers.
May He who answers Ḥananiah, Mishael,
And Azariah, all at once,
Answer us, answer us
So we His people may go towards
The righteous Messiah
Our rebbe leading us with songs,
We wish all a happy Purim!

ananiah, Mishael, Azariah sing the final song of the play.

There is no official ending. R. Aftergute, the veteran director of the Bobover pirem-shpiln, is the first one to leave the stage, going to the Rebbe to get his blessing. Following him are the actors and the assistants in the production. It is approximately four o’clock in the morning. The male participants start moving tables and benches in preparation for dancing, which always concludes the performance of the pirem-shpil.

MLA STYLE
“Ḥananiah, Mishael and Azariah in the Fiery Furnace (The Daniel-Shpil).” In geveb, November 2015: Trans. Shifra Epstein. https://ingeveb.org/texts-and-translations/hananye-mishael-and-azaryeh-in-the-fiery-furnace-the-daniyel-shpil.
CHICAGO STYLE
“Ḥananiah, Mishael and Azariah in the Fiery Furnace (The Daniel-Shpil).” Translated by Shifra Epstein. In geveb (November 2015): Accessed Oct 21, 2019.

ABOUT THE TRANSLATOR

Shifra Epstein

Dr. Shifra Epstein is an independent folklorist living in Ann Arbor, Michigan.